အသည္းေရာင္ အသား၀ါ ဘီေရာဂါ ဟာ လတ္တေလာ ကမာၻမွာ ကူးစက္မႈ ျမင့္မားေနဆဲ ေရာဂါတစ္ မ်ဳိးျဖစ္ပါတယ္။
အေမရိက ေရာဂါ ကာကြယ္ ထိန္းခ်ဳပ္ေရး စင္တာ ၏ခန္႔မွန္း ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ကမာၻတစ္၀ွမ္း လူဦးေရ သန္း ၃၅၀ ခန္႔ အသည္းေရာင္ ဘီေရာဂါ ပိုးကူးစက္ ခံေနရျပီး ႏွစ္စဥ္ လူ ၆၂၀,၀၀၀ ခန္႔ ေသဆံုးေနရေၾကာင္း ေျပာဆိုထားပါတယ္... အေမရိကတြင္ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္အတြင္း အသည္းေရာင္ ဘီကူးစက္ခံရသူ လူနာသစ္ ၄၆,၀၀၀ ႐ွိပါတယ္... ယင္းသို႔ လတ္တေလာ ကူးစက္ခံရသူမ်ားထဲတြင္ အသက္ ၂၅မွ ၄၄ ႏွစ္ အတြင္း ကူးစက္ခံျခင္းမွာ (3.1 cases per 100,000 population) အျမင့္မား ဆံုးျဖစ္ပါတယ္.. အသက္ ၁၅ႏွစ္ ေအာက္ ကူးစက္ခံရမႈႏႈန္းမွာ အနိမ့္ဆံုးျဖစ္ပါတယ္ (0.02 per 100,000)... ၎အခ်က္အလက္မ်ားကို ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုး အဓိက ကူးစက္မႈမွာ လိင္ဆက္ဆံျခင္း၊ မူးယစ္ေဆး သံုးစဲြျခင္း၊ ေရာဂါပိုး ႐ွိေသာေသြး ထိေတြ႔ ၀င္ေရာက္ျခင္းမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ေၾကာင္း သိသာေစပါတယ္... အသည္းေရာင္ ဘီ ကာကြယ္ ေဆးကို ကေလးမ်ား ပံုမွန္ ထိုးႏွံေပးျခင္းကလည္း ငယ္႐ြယ္သူမ်ား ကူးစက္ခံရမႈ ေလ်ာ့နည္း ေစပါတယ္...
အသည္းေရာင္ ဘီ ေရာဂါပုိုးဟာ ဒီအန္ေအ ဗိုင္းရပ္စ္ (DNA Virus) အမ်ဳိးအစား ျဖစ္ပါတယ္... အန္တီဂ်င္ (Antigen) ႏွစ္မ်ဳိး ႐ွိျပီး ဗိုင္းရပ္စ္ အတြင္းပိုင္း (Core )အင္တီဂ်င္ (HBcAg) နဲ႔ ဗိုင္းရပ္စ္ အျပင္ပိုင္း (Surface) အင္တီဂ်င္ (HBsAg) တို႔ျဖစ္ပါတယ္.. အသည္းေရာင္ ဘီ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ခႏၶာကိုယ္တြင္းသို႔ ကူးစက္ ၀င္ေရာက္လာပါက ခႏၶကိုယ္ ေရာဂါ ခုခံမႈ စနစ္ (Immune System) မွ တန္ျပန္ အင္တီ ေဘာ္ဒီ (Antibody) မ်ားထုတ္လုပ္ပါတယ္.. Antibody to HBsAg (Anti-HBs), Antibody to HBcAg (Anti-HBc) မ်ားဟာ ခႏၶကိုယ္မွ ထြက္႐ွိလာတဲ့ အင္တီ ေဘာ္ဒီမ်ား ျဖစ္ပါတယ္.. အဲဒီ အင္တီဂ်င္၊ အင္တီေဘာ္ဒီေတြကို သိထားျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုး စစ္ေဆးရာမွာ၎၊ ေရာဂါပိုး ၀င္ေရာက္မႈ အေျခအေနကို၎ စမ္းသပ္ရာမွာ အသံုး၀င္ပါတယ္...
အသည္းေရာင္ ဘီေရာဂါပိုးဟာ လူ႔ခႏၶာ ကိုယ္ရဲ႕ ေသြး၊ သုတ္ရည္၊ ေယာနိရည္၊ ႏို႔ရည္၊ တံေတြး တို႔မွာ ေတြ႔႐ွိရပါတယ္.. ဒါ့ေၾကာင့္ ေရာဂါ ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းမ်ားကေတာ့ ေရာဂါပိုး ႐ွိသူႏွင့္ လိင္တူ လိင္ကြဲ ဆက္ဆံျခင္း၊ ေရာဂါပိုးပါေသာ ေဆးထိုးအပ္ ေဆးထိုးျပြန္ ေဆးမင္ေၾကာင္ထိုး ဓါတ္အပ္စိုက္ စသည္တို႔ ျပဳလုပ္ျခင္း၊ ေရာဂါပိုးပါေသာ ေသြးသြင္းမိျခင္း၊ ကိုယ္၀န္္ေဆာင္ မိခင္မွ ကေလးသို႔ကူးစက္ျခင္း၊ ေရာဂါပိုးပါေသာ ေသြး (သို႔) တံေတြး ထိထားေသာ သြားတိုက္တံ မုတ္ဆိတ္ ရိပ္ဓား သံုးစြဲျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္...
လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ ဘီပိုး၀င္ လကၡဏာမ်ားမွာ ေရာဂါ ပိုး၀င္ေရာက္ျပီး ၁လမွ ၄လ အတြင္း ျဖစ္ေပၚေလ့႐ွိပါတယ္... အသည္းေရာင္ ဘီပိုး ဟာ အသည္းကို တိုက္႐ိုက္ ထိခိုက္ ေရာင္ရမ္း ေစတာ မဟုတ္ဘဲ ခႏၶာကိုယ္ ေရာဂါ ခုခံမႈစနစ္ (Immune system) က အသည္းေရာင္ ဘီပိုးကို ခုခံ တိုက္ဖ်က္ရာမွ မိမိ အသည္းကိုပါ ထိခိုက္ ေရာင္ရမ္းရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္... ဒါ့ေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္္ ခုခံမႈ စနစ္ အားေကာင္းပါက ေရာဂါပိုးကို ကင္းစင္ ေအာင္ ပိုမို တိုက္ထုတ္ ႏိုင္ျပီး လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ လကၡဏာ ပိုမို ျပင္းထန္တတ္ပါတယ္... ခႏၶာကိုယ္ ခုခံမႈ စနစ္ ေလ်ာ့နည္းပါက လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ လကၡဏာ ခံစား ရမႈ နည္းျပီး ေရာဂါပိုး ကင္းစင္ေအာင္ တိုက္ထုတ္ ႏိုင္မႈ နည္းပါးပါတယ္... အဲဒါေၾကာင့္ ကေလး သူငယ္ အထူးသျဖင့္ ၁ႏွစ္ေအာက္ ကေလးမ်ား ေရာဂါကူးစက္ ခံရပါက ၉၅% မွာ နာတာ႐ွည္ ပိုးသယ္ေဆာင္ျပီး နာတာ႐ွည္ အသည္းေရာင္ျခင္းပိုမို ျဖစ္ပြားေစပါတယ္.. လူၾကီး မ်ားတြင္ ၅% ကသာ နာတာ႐ွည္ ပိုးသယ္ေဆာင္ျပီ္း က်န္ ၉၅% က လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ ျပီး ပိုးကင္းစင္ သြားတတ္ ပါတယ္... လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ ဘီ ပိုး၀င္ လကၡဏာ မ်ားမွာ
•တုပ္ေကြး ကဲ့သို႔ ကိုက္ခဲ နာက်င္ ဖ်ားနာျခင္း၊
•မ်က္လံုးနဲ႔ အသားမ်ား ၀ါလာျခင္း၊
•ႏံုးေခြ ေအာ့အန္ျခင္း၊
•အစာ စားခ်င္စိတ္ မ႐ွိျခင္း၊
•အသည္းေရာင္္ ျခင္းေၾကာင့္ ၀မ္းဗိုက္ ညာဖက္ အေပၚပိုင္း နာက်င္ျခင္း၊
တို႔ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္...
နာတာ႐ွည္ အသည္းေရာင္ ဘီပိုး သယ္ေဆာင္သူ မ်ားဟာ အမ်ား အားျဖင့္ ေရာဂါ လကၡဏာ မျပ ၾကပဲ ႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ ၾကာတဲ့ အခါ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ (Cirrhosis of Liver) နဲ႔ အသည္း ကင္ဆာ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေစတတ္ ပါတယ္... နာတာ႐ွည္ ဘီပိုး သယ္ေဆာင္ သူမ်ားရဲ႕ ၁၅ မွ ၂၀% ဟာ ၅ႏွစ္မွ ၂၀ႏွစ္ အတြင္း အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား တတ္ပါတယ္... အသည္းေရာင္ ဘီေရာဂါ ပိုး နာတာ႐ွည္ သယ္ေဆာင္သူ မ်ား အေန ျဖင့္ အသည္းကို ထိခိုက္ ေစတဲ့ အျပဳ အမူ၊ အစား အေသာက္ ၊ ကိုယ္ခံအား က်ဆင္း ေစတဲ့ ေဆး၀ါးမ်ား မ်ားကို ဂ႐ုျပဳ ေ႐ွာင္႐ွား ရပါမယ္.. အရက္၊ ဘီယာ၊ ထန္းရည္၊ ၀ိုင္ စသည္ တို႔ကို လံုး၀ ေ႐ွာင္႐ွား ရပါမယ္... ပန္းနာ၊ အဆစ္ အျမစ္ ကိုက္ ေရာဂါ တို႔အတြက္ ေသာက္သံုး ေသာ ပရက္နီဆလံုး (Prednisolone)၊ အခ်ဳိ႕ အေရျပား ေရာဂါ မ်ားနဲ႔ အဆစ္နာ အတြက္ သံုးေသာ မက္သို ထရက္ဇိတ္ (Methotrexate)၊ အခ်ဳိ႕ ကင္ဆာ ေရာဂါ မ်ားတြင္ သံုးေသာ ဆိုက္ကလို ေဖာစဖမိုက္ (Cyclophosphamide) ေဆးမ်ား သံုးစဲြ ေနရ ပါက အသည္း ေရာင္ျခင္း ကို ပိုမို ဆိုး႐ြား ေစသျဖင့္ ရပ္နား သင့္ပါတယ္...
ေရာဂါ စစ္ေဆးမႈ တြင္ အဓိက အားျဖင့္ HBsAg ကိုသာ ေနရာ တကာ တြင္တြင္ က်ယ္က်ယ္ စစ္ေဆး ႏိုင္ပါတယ္... ေရာဂါပိုး ၀င္ေရာက္ျပီး ၄ ပတ္ အၾကာ တြင္ စစ္ေဆး ေတြ႔႐ွိ ႏိုင္ျပီး ေရာဂါပိုး ကင္းစင္ ေအာင္ ခုခံအား ေကာင္းေသာ သူမ်ားတြင္ လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ ျပီး ၄လ အၾကာ တြင္ ၎ HBsAg ေပ်ာက္ကြယ္ ေလ့႐ွိ ပါတယ္... နာတာ ႐ွည္ ပိုးသယ္ ေဆာင္သူ မ်ားတြင္ မူ ႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ ဆက္လက္ စစ္ေဆး ေတြ႔႐ွိ ႏိုင္ပါတယ္... အသည္း ေရာင္ဘီ ပိုး၀င္ ေရာက္၍ လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ အသား ၀ါျဖစ္ျပီး ေရာဂါပိုး ကင္းစင္ သြားသူ မ်ား အေနျဖင့္ တစ္သက္တာ အသည္း ေရာင္ဘီ ေရာဂါျပီး သူ (Life-long Immunity) အျဖစ္ ေနထိုင္ ႏိုင္ပါတယ္... ေအာက္ပါ ဇယား အရ စစ္ေဆး ၾကည့္႐ႈ ျခင္း ျဖင့္ ေရာဂါ အေျခ အေန ကို အနီး စပ္ဆံုး သိ႐ွိ ႏိုင္ပါတယ္...
အျဖစ္ႏိုင္ဆံုးအေျခအေန ဓါတ္ခြဲစစ္ေဆးမႈ အေျဖ
ေရာဂါပိုး၀င္ေရာက္မႈမ႐ွိသူ HBsAg Negative
Anti-HBcAg (IgG) Negative
Anti-HBsAg Negative
ဘီပိုး၀င္ဖူး၍ေရာဂါျပီးသူ HBsAg Negative
Anti-HBcAg (IgG) Positive
Anti-HBsAg Positive
ကာကြယ္ေဆးထိုး၍ေရာဂါျပီးသူ HBsAg Negative
Anti-HBcAg (IgG) Negative
Anti-HBsAg Positive
လတ္တေလာေရာဂါ၀င္ေရာက္ျခင္းခံရသူ HBsAg Positive
Anti-HBcAg (IgG) Positive
Anti-HBcAg (IgM) Positive
Anti-HBsAg Negative
နာတာ႐ွည္ေရာဂါပိုးသယ္ေဆာင္သူ HBsAg Positive
Anti-HBcAg (IgG) Positive
Anti-HBcAg (IgM) Negative
Anti-HBsAg Negative
ေရာဂါ ကုသမႈ အေနျဖင့္ လတ္တေလာ အသည္းေရာင္ ျဖစ္ေနသူ မ်ားသည္ သီးသန္႔ ကုသမႈ မလိုအပ္ ပဲ အနားယူျခင္း၊ အာဟာရ ျပည့္၀ ေအာင္ ပံုမွန္ စားေသာက္ ျခင္းတို႔ သာလိုအပ္ ပါတယ္... နာတာ႐ွည္ ပိုးသယ္ ေဆာင္သူ မ်ားသည္ လည္း အသည္းကို ထိခိုက္ ေစေသာ အျပဳ အမူ၊ အစား အစာ ေ႐ွာင္႐ွားျပီး အာဟာရ ျပည့္၀ေအာင္ ေနထိုင္ စားေသာက္ သင့္ပါတယ္... အခ်ဳိ႕ ပိုးအေရ အတြက္ မ်ားေနသူ မ်ားအတြက္ ပိုး အေရ အတြက္ ေလ်ာ့နည္း ေစရန္ ဆရာ၀န္္ ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း ေဆးထိုး ေဆးစား ျပဳလုပ္ ႏိုင္ပါတယ္...
ေရာဂါ ကာကြယ္ေရး အေနျဖင့္ အသည္းေရာင္ ဘီပိုး ၀င္ေရာက္ ဖူးျခင္း မ႐ွိ ပါက အသည္းေရာင္ ဘီ ကာကြယ္ ေဆးကို ထိုးထား ျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ ႏိုင္ပါတယ္... မိမိ အိမ္သား တစ္ဦး တြင္ ဘီပိုး ႐ွိေန သူမ်ား၊ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္း မ်ား၊ အသည္း ေရာင္ စီပိုး ႐ွိေန သူမ်ား တြင္ ေနာက္ထပ္ ဘီပိုး မ၀င္ ေအာင္ ကာကြယ္ ရန္လို သူမ်ား သည္ အသည္းေရာင္ ဘီ ကာကြယ္ ေဆးကို မျဖစ္ မေန ထိုးႏွံ သင့္ပါတယ္... ကေလး မ်ားတြင္ အသည္းေရာင္ ဘီ ပိုး၀င္ ေရာက္ပါက နာတာ႐ွည္ ပိုးသယ္ ေဆာင္သူ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ အလြန္ မ်ား သျဖင့္ ပံုမွန္ ကာကြယ္ ေဆးထိုး စီမံ ခ်က္ အရ ထိုးေပး ေနျပီ ျဖစ္ပါတယ္... အသည္းေရာင္ ဘီပိုး ႐ွိသူ မိခင္ မွ ေမြးဖြား ေသာ ကေလး မ်ားကို ေမြးျပီး ၁၂ နာရီ အတြင္း ပံုမွန္ အသည္းေရာင္ ဘီ ကာကြယ္ ေဆး အျပင္ Hepatitis B Immune Globulin (HBIG) ကို ထိုးေပး သင့္ ပါတယ္... ဒါ့ေၾကာင့္ အသည္းေရာင္ ဘီ ေရာဂါ ၀င္ေရာက္ဖူး ျခင္းမ႐ွိသူမ်ားသည္ ကာကြယ္ေဆးကို စနစ္ တက် ထိုးႏွံ ၍ ကာကြယ္ ထားသင့္ ေၾကာင္း ေရးသားလိုက္ရပါတယ္... အားလံုး ေရာဂါအေပါင္းမွ ကင္းေ၀းႏိုင္ပါေစ..
ေဒါက္တာ၀င္းသိန္း
Wednesday, July 8, 2009
အသည္းေရာင္ အသား၀ါ ဘီေရာဂါ
Monday, June 29, 2009
၂၀၀၉ ေမလ၊ ဇြန္လ VOA က်န္းမာေရးေဆာင္းပါးမ်ား။
Tuesday, June 2, 2009
Medical Facts ေဆးပညာအခ်က္အလက္မ်ား
• The average red blood cell lives for 120 days. ေသြးနီဥသညိပ်မ္းမွ် ရက္ေပါင္း ၁၂၀ အသက္ရွင္သည္။
• There are 2.5 trillion (give or take) of red blood cells in your body at any moment. To maintain this number, about two and a half million new ones need to be produced every second by your bone marrow. သင့္ကိုယ္ထဲမွာ ေသြးနီဥေပါင္း ၂႕၅ ထြီလီယန္ရွိသည္။ စကၠန္႔တိုင္းမွာ ေသြးနီဥအသစ္ေပါင္း ၂႕၅ သန္း ထုတ္ေပးေနသည္။
• Considering all the tissues and cells in your body, 25 million new cells are being produced each second. စကၠန္႔တိုင္းမွာ တစ္ရွဴးအသစ္ႏွင့္ ဆဲလ္အသစ္စုစုေပါင္း ၂၅ သန္း ျဖစ္ေပၚေနသည္။
• Our lungs inhale over two million litres of air every day, without even thinking. သင့္အဆုပ္သည္ ေန႔စဥ္ ေလ လီတာ ၂ သန္းကို ရွဴေနသည္။
• Our eyes can distinguish up to one million colour surfaces and take in more information than the largest telescope known to man. သင့္မ်က္စိသည္ အေရာင္ ၁ သန္းကိုခြဲျမင္ႏိုင္ျပီး၊ လူတည္ထြင္ေသာ အေ၀းၾကည့္မွန္ေျပာင္းမွန္သမွ် ထက္သာသည္။
• Our blood is on a 60,000-mile journey. သင့္ေသြးသည္ မိုင္ ၆၀၀၀၀ ခရီးသြားေနျခင္းျဖစ္သည္။
• Our heart beats around 10000 times every day. သင့္ႏွလံုးသည္ တေန႔လ်င္ အၾကိမ္ ၁၀၀၀၀ ခုန္ေနသည္။
• A red blood cell can circumnavigate your body in under 20 seconds. ေသြးနီဥတခုသည္ သင့္ကိုယ္ခႏၶာထဲ လွည့္လည္ရန္အခ်ိန္ ၂၀ စကၠန္႔ထက္နည္းသည္။
• Nerve Impulses travel at over 400 km/hr. အာရံုေၾကာ၏တံု႔ျပန္မႈမွာ ၁ နာရီ ၄၀၀ ကီလိုမီတာႏွဳန္းျမန္သည္။
• A sneeze generates a wind of 166 km/hr, and a cough moves out at 100 km/hr. သင္ႏွာေျချခင္းမွာ ၁ နာရီ ၁၆၆ ကီလိုမီတာႏွဳန္း၊ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္းသည္ ၁ နာရီ ၁၀၀ ကီလိုမီတာႏွဳန္းရွိသည္။
Saturday, May 30, 2009
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးစီမံခန္႔ခဲြမႈ - ပါေမာကၡေဒါက္တာေအာင္ထြန္းသက္
Living Color ေၾကာ္ျငာႏွင့္ေဈးဝယ္လမ္းညြန္ စီးပြာေရးသတင္းမဂၢဇင္း၊
No. 165, April 2009
အသိ၊ သတိႏွင့္ က်န္းမာေရးစာအုပ္မွ။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးစီမံခန္႔ခဲြမႈ
ပါေမာကၡေဒါက္တာေအာင္ထြန္းသက္
ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ႏုိင္ငံေပါင္း ၁၉၀ ေက်ာ္နဲ႔ အတူ ၂၀၀၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ Millennium Development Goals(MDGs)ေတြကို ျပည့္မီေအာင္ေဆာင္ရြက္ဖို႔ သေဘာတူခဲ့တယ္။ ဒီ MDGs ေတြဟာ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္မွာ ျပည့္မီရမွာျဖစ္တယ္။ အခုလို MDGs ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ရွစ္ခုရွိသည့္အနက္ သံုးခုဟာ က်န္းမာေရးနဲ႔ သက္ဆုိင္ေနတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒါေတြကေတာ့ တစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလးမ်ား ေသဆံုးမႈေလွ်ာ့ခ်ေရး၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မ်ား ေသဆံုးမႈေလွ်ာ့ခ်ေရးနဲ႔ တီဘီ၊ ငွက္ဖ်ား၊ HIV/AIDS နဲ႔ အျခားေရာဂါမ်ား ေလွ်ာ့ခ်ေရးတို္႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီက်န္းမာေရးနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ့ MDGs ေတြ ျပည့္မီဖို႔အတြက္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးေဆာင္ရြက္ေနမႈေတြဟာ အဓိကက်ပါတယ္။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးအခန္းက႑ဟာ အခုလို အေရးႀကီးလွေပမယ့္ လူအမ်ားက တစ္ခါတစ္ရံ သတိမထားမိၾကတာ၊ အေလးမထားၾကတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္တာ နားလည္ပါတယ္။ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးကိစၥေတြဟာ ေဆးကုသမႈလို ခ်က္ခ်င္းလင္ငင္း ေဆာင္ရြက္ရတဲ့ သေဘာမ်ဳိး မဟုတ္ေတာ့ လူေတြရဲ႔ အာ႐ံုမွာ ေပၚလြင္ဖို႔ ခက္တာေတြ႔ရပါတယ္။
စာေရးသူနဲ႔ စီးပြားေရးပညာ အေျခခံကို ေလ့လာခဲ့သူျဖစ္တယ္။ တိတိက်က်ေျပာရရင္ စီမံခန္႔ခဲြမႈ ပညာကို အထူးျပဳ ေလ့လာခဲ့တယ္။ အခြင့္အေရးရလို႔ ယူေကႏိုင္ငံမွာ ပါရဂူဘဲြ႕ အတြက္ သူေတသန လုပ္ရင္း ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ စီမံခန္႔ခဲြမႈပညာကို ေလ့လာခြင့္ရခဲ့တယ္။ အခုလို ျပည္သ႔ က်န္းမာေရးအေၾကာင္း အေသးစိတ္ နက္နက္နဲနဲေလ့လာရခဲ့လို႔ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဆိုတာဟာ ေဆးပညာထက္ အမ်ားႀကီးက်ယ္ျပန္႔နက္နဲတာကို ပိုသေဘာေပါက္ နားလည္လာတယ္။
ဒါနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အမ်ားနားလည္ေအာင္ စာေရးသူ ပတ္သက္ခဲ့တဲ့ သူေတသနအေၾကာင္း အနည္းငယ္တင္ျပလိုပါတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္တုန္းက အဂၤလန္မွာ ေက်ာက္ကပ္အစားထိုးကုသမႈ စၿပီးႀကီးထြားလာတဲ့ အခ်ိန္အခါျဖစ္တယ္။ ခက္တာက ေက်ာက္ကပ္လွဴမယ့္ သူအေရအတြက္ အင္မတ္နည္းေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ မ်ားမ်ားလွဴေအာင္ နည္းလမ္း ရွွာေဖြေနၾကရတယ္။ ေဆးပညာ၊ သိပံၸပညာတိုးတက္ မႈေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ကို အစားထိုးဖို႔ ခဲြစိတ္ႏိုင္ေပမယ့္ လိုအပ္တဲ့ ေက်ာက္ကပ္ေတြ မရႏိုင္ေတာ့ အခက္ခဲျဖစ္ေနတာေပါ့၊ အခုလို အခက္ခဲႀကံဳေတြ႔ေနရတဲ့အခါ တစ္ဖက္မွာ ယာဥ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ေသဆံုးတဲ့ လူဦးေရဟာ တိုးပြားေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ အခုလို ယာဥ္တိုက္မႈေၾကာင့္ အသက္ဆံုး႐ွဴံးရတဲ့ သူေတြရဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ကို ရႏိုင္ရင္ ေစာေစာက ေက်ာက္ကပ္ အစားထိုးမႈ ျပႆနာကို လြယ္လြယ္ ေျဖရွင္းႏိုင္တယ္။ လွဴခ်င္တဲ့ ဦးေရက သိပ္နည္းေနတယ္။
ယူေက ႏုိင္ငံမွာ ယာဥ္ေမာင္းလိုင္စင္ ယူတဲ့ အခါ အကယ္၍ မေတာ္တဆ ယာဥ္တိုက္မႈျဖစ္ၿပီး အသက္ဆံုး႐ွဴံးခဲ့ရင္ မိမိရဲ႕ ေက်ာက္ကပ္ကို လွဴလို/မလွဴလို ဆိုတာ ေျပာရတယ္။ မိမိရဲ႕ ဆႏၵကို ေမာ္ေတာ္ယာဥ္လိုင္စင္မွာ တစ္ခါတည္း ထည့္သြင္း ေဖာ္ျပထားတယ္။ ဒီိေတာ့ အကယ္၍ ယာဥ္ေမာင္းသူ မေတာ္တဆယာဥ္တိုက္မႈျဖစ္ၿပီး ေသဆံုးသြားရင္ ရဲက လိုင္စင္ၾကည့္ၿပီး အကယ္၍ ေက်ာက္ကပ္လွဴဖို႔ ဆႏၵရွိတာ ေတြ႔ရင္ ေဆး႐ံုကို ခ်က္ခ်င္း အေၾကာင္းၾကားၿပီး ေက်ာက္ကပ္ကို ယူႏိုင္တာေပါ့။ အခုလို လွဴပါ့မယ္လို႔ေျပာမွ ခဲြစိတ္ၿပီး ထုတ္ယူမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ခက္တာက လွဴပါ့မယ္လို႔ ေျပာတဲ့ အေရတြက္က သိပ္နည္းေနတာေတြ႕ရတယ္။ ဒီေတာ့ စာေရးသူ ပါဝင္တဲ့ သုေတသနက ယာဥ္ေမာင္း ယာဥ္ေမာင္း လိုင္စင္ယူတဲ့ခါ ေက်ာက္ကပ္နဲ႕ ပတ္သက္လို႔ လွဴလို/ မလွဴလို ဆိုတဲ့ ဆႏၵေမးခြန္းကို ေျပာင္းလဲဖို႔ တင္ျပတယ္။ ေျပာင္းလဲေစခ်င္တာက ဒီလိုျဖစ္ပါတယ္။ လိုင္စင္ အသစ္ယူတဲ့ အခါျဖစ္ေစ၊ အေဟာင္းကို အသစ္လဲတဲ့ အခါျဖစ္ေစ မလွဴလိုဘူးဆိုတာကိုပဲ ေမးေစတယ္။ မလွဴလိုဘူးလို႔ေျပာရင္ လိုင္စင္ထဲမွာ အခ်က္အလက္ ထည့္ထားမယ္။ မလွဴလိုဘူးလို႔ မေျပာရင္ေတာ့ လွဴခ်င္တယ္လို႔ ယူဆၿပီး ေသဆံုးတဲ့အခါမွာ ေက်ာက္ကပ္ကို ခြဲစိတ္ထုတ္ယူမွာျဖစ္တယ္။ အခုလို ေမးခြန္းေျပာင္းလဲလိုက္႐ံုနဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ အေရအတြက္ေတြ တိုးလာခဲ့တယ္။ ဒီလို စဥ္းစားတာ ေဆးပညာနဲ႔ လံုးဝမပတ္သက္တဲ့ စီးပြားေရးပညာရဲ႕ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုျဖစ္တဲ့ Marketing ပညာကို အေျခခံၿပီး အသံုးခ်တာျဖစ္တယ္။
စာေရးသူ ေရးသား ျပဳစုခဲ့တဲ့ ပါရဂူက်မ္းကလည္း အဲဒီအခ်ိန္က ယူေကႏိုင္ငံက်န္းမာေရး စနစ္မွာ ေတြ႕ႀကံဳေနတဲ့ အခက္အခဲ တစ္ခုကို အေျဖရွာေဖြတဲ့ သူေတသန တစ္ခုျဖစတယ္။ ယူေကႏိုင္ငံရဲ႕ NationalHealth Service(NHS) ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရးလုပ္ငန္းမွာ ကြ်မ္းက်င္တဲ့ သူနာျပဳေတြလိုအပ္ေနတာေတြ႔ရတယ္။ လိုသေလာက္ အေရအတြက္ မျဖည့္ဆည္းႏိုင္ဘူး၊ တစ္ဖက္က ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ သူနာျပဳေတြ ရွားပါးေနေပမယ့္ တစ္ဖက္မွာ ေတာ့ သူနာျပဳ အရည္အခ်င္းနည္းၿပီး အလုပ္မလုပ္ေတာ့တဲ့ သူနာျပဳေတါ အမ်ားႀကီးရွိေနတာေတြ႕ရတယ္။ သူတို႔ အေနနဲ႔ အရည္အခ်င္းကြ်မ္းက်င္မႈ ရွိေပမယ့္ အိမ္ေထာင္က်ၿပီး ကေလးေတြကို ျပဳစုေနရတဲ့ အတြက္ အလုပ္ထြက္လိုက္ရတာ ျဖစ္တယ္။ သူတို႔ရဲ႕ ဆႏၵကို ေမးျမန္း စစ္ေဆးေတာ့ အလုပ္ျပန္လုပ္ခ်င္ၾကတာေတြ႔ရတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေဆး႐ံု၊ ေဆးခန္း၊ ေတြရဲ႕အလုပ္ခ်ိန္ဟာ အလုပ္ထြက္ထားတဲ့ သူနာျပဳေတြရဲ႕ ဆႏၵသေဘာကို သိၿပီးတဲ့အခါ စာေရးသူအေနနဲ႕ က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌါနနဲ့ ဆက္သြယ္ၿပီး အလုပ္လုပ္ခ်ိန္ေတြကို အလုပ္က ထြက္သြားတဲ့ သူနာျပဳေတြအတြက္ အဆင္ေျပေအာင္ ဖန္တီးေပးဖို႔ တင္ျပခဲ့ တယ္။ အခုလို အလုပ္ခ်ိန္ကို ညိွႏိုင္းေပးတဲ့အတြက္ သူနာျပဳေတြ ခ်က္ခ်င္း ရခဲ့သလို အလုပ္ထြက္ထားေပမယ့္ အလုပ္လုပ္ခ်င္ေသးတဲ့ သူနာျပဳေတြကို အလုပ္ေပးႏိုင္ခဲ့တယ္။
စာေရးသူအေနနဲ႔ ပါရဂူဘဲြ႕ကို အခုလို ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ သုေတသနနဲ႔ ရၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံကို ျပန္လာခဲ့တယ္။ အစမွာေတာ့ အခက္အခဲေတြ႕ရတယ္။ စီးပြားေရးတကၠသိုလ္မွာ စာေရးသူလုိ က်န္းမာေရးေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြ လုပ္ခဲ့သူ မရွိေတာ့ စာေရးသူ ေျပာတာေတြကိုသိပ္ သေဘာမေပါက္ၾကဘူး။ ကံေကာင္းတာက ကမာၻ႔ က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ (WHO)ကေတာ့ စာေရးသူကို လိုလို ခ်င္ခ်င္ လက္ခံတယ္။ ဒါနဲ႔ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ သူေတသနလုပ္ငန္းေတြ စလုပ္ျဖစ္တယ္။ ေဆးတကၠသိုလ္ (၁)ႏွင့္ (၂)မွာ တာဝန္ယူေနတဲ့ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဌါန(Public Health Department) က ပါေမာကၡျဖစ္ၾကတဲ့ ဆရာဦးေက်ာ္တင့္နဲ႔ ဆရာဦးျမင့္စိုးက စာေရးသူကို သူတို႔ိဌါနမွာ စာသင္ေပးဖို႔၊ သုေတသန လုပ္ဖို႔ ဖိတ္တယ္။ စာေရးသူလည္း ခ်က္ခ်င္းပဲ ဒီပလိုမာ သင္တန္းေတြမွာ သြားသင္ခဲ့တယ္။ ေဆးတကၠသိုလ္ (၂) မွာေတာ့ လွညး္ကူးမွာ ဖြင့္ထားတဲ့ သင္တန္းေက်ာင္းမွာ Prevention and Social Medicine တက္ေနတဲ့ Part 1 ေက်ာင္းသားေတြကို စာသင္ခြင့္ရတယ္။ ကြင္းဆင္းေလ့လာခဲ့တယ္။ ဘာသာရပ္ကေတာ့ အသံုးခ် သုေတသနလို႔ေခၚတဲ့ Operations Research ဘာသာ စာေရးသူနဲ႔ အတူပါတဲ့ ေဆးတကၠသိုလ္ ၂ က ဆရာ ေဒါက္တာ သလွေရႊက အခုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ ၾကက္ေျခနီအသင္း ဥကၠဌျဖစ္ေနၿပီ၊ ေက်ာင္းသားေတြအထဲမွလဲ ပါေမာကၡ၊ ဌါနမွဴးေတြျဖစ္ေနၾကၿပီ။
တစ္ဖက္က စာသင္ေနရသလို တစ္ဖက္က သုေတသန လုပ္ရေတာ့ ႏွစ္စဥ္က်င္းပတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ ဆရာဝန္မ်ားအသင္းမွာ သုေတသန စာတန္းေတြကို ဖတ္ခြင့္ရခဲ့တယ္။ က်န္းမာေရးလုပ္ငန္း Community Health Worker(CHWs) အစီအစဥ္ကို အေသးစိတ္ သုေတသန လုပ္ခဲ့တယ္။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးကိစၥရပ္ေတြကို ေဆးသိပံၸမညာရပ္ေတြေလာက္ အမ်ားက အထင္မႀကီးတာေတြ႔ရတယ္။ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး လုပ္ငန္းဟာ အိမ္သာတူေပးတဲ့ လုပ္ငန္းေတြကို လုပ္တယ္လို႔ အမ်ားက နားလည္ၾကတယ္။ ကာကြယ္ေရး လုပ္ငနး္ေတြမွာ ေဆးသိပၸံပညာ မလုိုအပ္ဘူးလို႔ယူဆၾကတယ္။ လူအထင္မႀကီးတဲ့ ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရးဟာ တကယ္တန္းေတာ့ အေရးႀကီးဆံုး ျဖစ္တယ္။ ေဆးကုသမႈ ခဲြစိတ္မႈ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းေကာင္း ကာကြယ္မႈ အားနည္းရင္ က်န္းမာေရး အဆင့္အတန္း နိမ့္က်မွာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
ျမန္မာျပည္မွာ အေသအေျပာက္ အမ်ားဆံုးက တစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြမွာ ကာကြယ္လို႔ ရႏိုင္တဲ့ ေရာဂါျဖစ္လ်က္နဲ႔ အေသမ်ားတာ ေတြ႕ရတယ္။ ကာကြယ္ေရးလုပ္ငန္းေတြ ထိေရာက္ရင္ ေသေပ်ာက္မႈႏႈန္းကို အမွန္ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္မွာ ျဖစ္တယ္။ ဒီလိုေဆာင္ရြက္ဖို႔ဆိုရင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးတဲ့ လုပ္ငန္းကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႕ ထိေရာက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ဖို႔လိုတယ္။ ဝမ္းေလွ်ာ ဝမ္းပ်က္အတြက္ ဓါတ္ဆားေဖ်ာ္ရည္ကို အလံုအေလာက္တိုက္ေကြ်းႏိုင္ဖို႔လိုတယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္ သန္႔ရွင္းေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ရန္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း အလိုလို ေလွ်ာ့ခ်သြားႏိုင္တယ္။ ယင္လံု အိမ္သာေတြေဆာက္ၿပီး သန္႔ရွင္းတဲ့ ေသာက္ေရ သံုးေရ ရေအာင္ေဆာင္ရြက္ဖို႔ အေရးႀကီးတယ္။ မရွိမျဖစ္ အေျခခံေဆးဝါးေတြကို ျပည္သူ႔လက္ထဲေရာက္ေအာင္ ျဖန္႔ျဖဴးေပးႏိုင္ဖို႔လိုတယ္။ ဒါေတြဟာ ပဏာမ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈပဲ။
ပဏာမက်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈရဲ႔ အေရးပါပံုကိုလည္း အစိုးရက အသိအမွတ္ျပဳၿပီး ဦးစားေပး ေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ေတြအတြက္ လိုအပ္တဲ့ အေစာင့္အေရွာက္ ေပးဖို႔ အေရးႀကီးသလို မီးဖြားတဲ့ အခါကြ်မ္းက်င္တဲ့ သူနဲ႔ ေမြးဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။
တစ္ကမာၻလံုးမွာ အႏၱရာယ္ႀကီးတယ္လို႔ ယူဆလက္ခံေနတဲ့ AIDS ေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္လာရင္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး ေဆာင္ရြက္မႈေတြဟာ အဓိက ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေရာဂါဟာ အက်င့္စာ႐ိုက္ေၾကာင့္ ျဖစ္တာမို႔ မွားယြင္းတဲ့ ေနထိုင္ဆက္ဆံမႈကို ေရွာင္ၾကည္ဖို႔၊ အေတြးအေခၚေျပာင္းဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီလိုအေတြးအေခၚ၊ အယူအဆေျပာင္းလဲဖို႔ က်န္းမာေရး ပညာေပးမႈဟာ အဓိက ျဖစ္ပါတယ္။ က်န္းမာေရး ပညာေပးမႈဟာ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးလုပ္ငန္းရဲ႕ အဓိက ျဖစ္တာေတြ႕ရပါတယ္။
ဒီေနရာမွာေတာ့ က်န္းမာေရးနဲ႔ ေဆးပညာကိုခဲြျခားဖို႔ လိုပါတယ္။ က်န္းမာဖို႔ ေဆးဝါးကုသမႈဟာ အေရးႀကီးေပမယ့္ မလံုေလာက္ပါဘူး။ အဟာရ ျပည့္ဝဖို႔ဆိုရင္ အစားေသာက္တင္မက ဝဝလင့္လင့္ စားသံုးႏိုင္ဖို႔၊ စီးပြားေရးျမွပ္ႏွံဖို႔ လိုျပန္တယ္။ ဒီေတာ့ က်န္းမာေရးေဆာင္ရြက္မႈေတြမွာ လူမႈေရး၊ စီးပြားေရးနဲ႔ ႏိုင္ငံေရးပါ ထည့္စဥ္းစားဖို႔လိုပါတယ္။ က်န္းမာေရးေဆာင္ရြက္မႈကို ေဆးပညာ႐ွဴေတာင့္တစ္ခုထဲ ၾကည့္လို႔မျဖစ္တာေတြ႔ရပါတယ္။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးစီမံခံခဲြမႈကို စဥ္းစားတဲ့ ေနရာမွာ ဆရာဝန္ေတြသာမက အျခားေသာ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြ ပါဝင္ဖုိ႔လိုသလို စီးပြားေရးက႑ဟာလည္း အေရးႀကီးလွပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လည္း စာေရးသူေလ့လာဆည္းပူးခဲ့တဲ့ Health Economics လို႔ေခၚတဲ့ က်န္းမာေရး ေဘာဂေဗဒဟာ သိပ္အေရးႀကီးေၾကာင္း ေတြ႔ရပါတယ္။ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးရာမွာ ထိေရာက္မႈ (Effectiveness) ျဖစ္႐ံုမက စြမ္းရည္ျပည့္ဝဖို႔ (Efficient) လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီလိုစဥ္းစားရာမွာ စရိတ္စက ေတြကို ထိန္းသိမ္းႏိုင္ဖို႔ဟာ အလြန္အေရးႀကီးလွပါတယ္။ က်န္းမာေရး စရိတ္ေတြဟာ တစ္ေန႔တျခားႀကီးမားေနတာမို႔ ဒီစရိတ္စကေတြကို ထိန္းသိမ္းႏိုင္ဖို႔ စီမံခန္႔ခဲြသြားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးစီမံခန္႔ခဲြမႈလုပ္ငန္းမွာ အေရးပါတဲ့ အခန္းက႑တစ္ခုကေတာ့ က်န္းမာေရးစနစ္ အသံုးခ်သုေတသန (Health System Research) ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ က်န္းမာေရးက႑တစ္ခုလံုးကို စနစ္တက် သုေတသနေဆာင္ရြက္ၿပီး ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ရွာေဖြ ထုတ္ေဖၚသြားဖို႔ လိုပါလိမ့္မယ္။
စာေရးသူအေနနဲ႔ အားရေက်နပ္တာက အစိုးရရဲ႕ အားေပးမႈေၾကာင့္ အခုဆိုရင္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး တကၠသိုလ္ ဖြင့္လွစ္ႏိုင္ခဲ့ၿပီး အရင္က ေအာင္ဆန္းၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ အေျခခံက်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းေက်ာင္းကို တကၠသိုလ္အျဖစ္ေျပာင္းလဲၿပီး မေကြးၿမိဳ႕မွာ ဖြင့္လွစ္ခဲ့တာေတြ႕ရပါတယ္။ စာေရးသူအေနနဲ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံအမ်ဳိးသားက်န္းမာေရး ေကာ္မီတီမွာ အတြင္းေရးမႈးအျဖစ္ တာဝန္ယူ တဲ့အခ်ိန္မွာ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးေဆာင္ရြက္မႈကို ဦးစားေပးၿပီး ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ပါတယ္။ အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖဲြ႔အစည္း တစ္ခုျဖစ္တဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ မိခင္ႏွင့္ ကေလးေစာင့္ေရွာက္ေရးအသင္းဟာ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး ေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြကို အဓိကထားေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိပါတယ္။ ခုလို အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖဲြ႔အစည္းေတြ၊ လူမႈေရး အဖဲြ႔အစညး္ေတြရဲ႕ ပူးေပါင္းပါဝင္မႈဟာ ျပည္သူ႔က်န္းမာေ၇း ေဆာင္ရြက္မႈေတြမွာ အလြန္ အေရးႀကီးလွပါတယ္။ အစိုးရကသာ ဦးေဆာင္တာ မဟတ္ပဲ အျခားေသာ အဖဲြ႕အစည္းေတြပါဝင္ဖို႔ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး ေဆာင္ရြက္မႈ တစ္ခုျဖစ္တဲ့ လူဦးေရျပဳစု ထိန္းသိမ္းမႈ လုပ္ငန္းကို အမ်ဳိးသား က်န္းမာေရးး ေကာ္မတီရဲ႕ ဦးေဆာင္မႈနဲ႔ ေဆာင္ရြက္ခဲ့တာ အခုဆိုရင္ ႏွစ္ ၂၀ နီးပါးရွိခဲ့ပါၿပီ၊ လူအေရအတြက္တင္မက အရည္အေသြးပါ အဆင့္အတန္းျမင့္ဖို႔ အထူးလိုအပ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး လုပ္ငန္းေတြ ေဆာင္ရြက္ဖို႔ ပညာေရးျမင့္တင္မႈကို လ်စ္လ်ဴရွဴလို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ ပညာတတ္မႈနဲ႔ က်န္းမာမႈဟာ ဒြန္တဲြေနတဲ့အတြက္ ပညာေရးအရည္အေသြး ကိုလည္း တိုးတက္ေအာင္လုပ္ႏုိင္တာေတြ႔ရပါတယ္။
အခုဆိုရင္ MDGs ျပည့္မီဖို႔ သတ္မွားထားတဲ့ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္က ေျခာက္ႏွစ္ေက်ာ္ေက်ာ္ပဲ က်န္ပါေတာ့တယ္။ ဒီ MDGs ေတြမွာပါတဲ့ က်န္းမာေရးနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ့ MDGs ေတြျပည့္မွီဖို႔ဆိုရင္ နိဒါန္းမွာေျပာခဲ့သလို ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး စီမံခန္႔ခဲြမႈဟာ အလြန္အေရးပါလွပါတယ္။ က်စ္လစ္ခိုင္မာတဲ့ က်န္းမာေရးစနစ္ရွိဖို႔လိုပါလိမ့္မယ္။ ပဏာမ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာင့္မႈကို ဦးစားေပးဖို႔ အထူးလိုအပ္ပါတယ္။ တစ္ဆက္တည္းမွာ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းျပဳစုမႈဟာ အလြန္အေရးႀကီးလွပါတယ္။
က်န္းမာေရးက႑အတြက္ အသံုးစရိတ္ကို တိုးျမင့္ဖို႔ စာေရးသူတိုက္တြန္းခ်င္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ က်န္းမာေရးအတြက္ အသံုးစရိတ္လို႔မစဥ္းစားဘဲ စာေရးသူအေနနဲ႔ေတာ့ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈအေနနဲ႔ ျမင္ေစခ်င္ပါတယ္။ အသံုးစရိတ္လို႔ သတ္မွတ္ရင္ က်န္းမာေရးက႑အတြက္ ဦးစားေပးမႈ ေလွ်ာ့ႏိုင္မွာျဖစ္တယ္။ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈ အေနနဲ႔ သေဘာထားရင္ လုပ္သင့္ လုပ္ထိုက္တဲ့သေဘာ အလိုလိုေဆာင္ရြက္သြားပါတယ္။
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးလို႔ေခၚတဲ့ အတြက္ ျပည္သူေတြက အေရးႀကီးပါတယ္။ တစ္ဦးခ်င္း တစ္ေယာက္ခ်င္းရဲ႕ အေနအထိုင္ အျပဳအမူဟာ အလြန္အေရးပါတယ္။ အရက္ေသာက္ျခင္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊ စတဲ့ အျပဳအမႈေတြကို ေရွာင္ႏိုင္ရင္ အစားအေသာက္ ဆင္ျခင္ႏိုင္ရင္၊ က်န္းမာေရးလႈပ္ရွားမႈကို မွန္မွန္လုပ္ႏုိင္ရင္၊ အေနအထိုင္ ဆင္ျခင္ႏုိင္ရန္ က်န္းမာေရးကို ထိန္သိမ္းႏိုင္စြမ္းရွိမွာျဖစ္တယ္။
စာေရးသူ အေနနဲ႔ေတာ့ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးလုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ခ်က္ဟာ ႏိုင္ငံတစ္ႏုိင္ငံမွာ အေရးႀကီးတယ္လို႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဒီေလာက္အေရးပါတဲ့လုပ္ငန္းေတြကို ကြ်မ္းက်င္ စီမံခန္႔ခဲြတတ္ဖို႔ အထူးလိုအပ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး စီမံခန္႔ခဲြမႈ ပညာဟာ မရွိမျဖစ္တဲ့ ပညာရပ္တစ္ခုပါ။ ဆရာဝန္ေကာင္း တစ္ဦးျဖစ္႐ံုႏွင့္ မလံုေလာက္ပါဘူး။ သူနာျပဳဆရာမ တစ္ဦးျဖစ္႐ံုနဲ႔ မျပည့္စံုပါဘူး။ ေဆးပညာေရးတတစ္ဖက္က တတ္သလို တစ္ဖက္က စီမံခန္႔ခဲြမႈ နည္းပညာတတ္ဖို႔ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ေဆးတကၠသိုလ္ေတြမွာ၊ က်န္းမာေရးေက်ာင္းေတြမွာ စီမံခန္႔ခဲြမႈပညာရပ္ေတြကို သင္ၾကားေနတာေတြ႔ရပါတယ္။
ပါေမာကၡေဒါက္တာေအာင္ထြန္းသက္
Friday, May 29, 2009
သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ဆက္ႏြယ္သည့္ က်န္းမာေရးသိပံၸ အယူအဆမ်ား (ဂ်ဴး)
သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ဆက္ႏြယ္သည့္ က်န္းမာေရးသိပံၸ အယူအဆမ်ား
ကမာၻႀကီးႏွင့္ အတူ ေနထိုင္ျခင္း
ဂ်ဴး
သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ဆက္ႏြယ္သည့္ က်န္းမာေရးသိပံၸႏွင့္ အသိအျမင္မ်ားအေၾကာင္းမေဖာ္ျပမီ ကမာၻေျမ၏ ေကဟစနစ္ႏွင့္ စြမ္းအင္စီးဆင္းမႈကို အနည္းငယ္ မိတ္ဆက္ေပးလိုပါသည္။
လူသားတို႔သည္ သက္ရွိပတ္ဝန္းက်င္တြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ အသက္ေတြကို က်မတို႔ ရွဴသြင္းၾကသည္။ အသက္ေတြေပၚမွာ လမ္းေလ်ာက္သြားၾကသည္။ အသက္ေတြကို ထိကိုင္ၾကသည္။ ျမတ္ခင္းျပင္တစ္ခုေပၚပဲျဖစ္ျဖစ္ သစ္ေတာေျမ ကမၸလာေပၚပဲျဖစ္ျဖစ္ လွမ္းခ် လိုက္ေသာ ေျခတလွမ္း သည္ ဘက္တီးရီးယားေပါင္း ကေဋေပါင္းမ်ားစြာ၊ အယ္လ္ ေဂးေရညိဳပင္၊ ဖန္းကတ္စ္ေခၚ မိႈအေကာင္ေလးေပါင္းသန္းမ်ားစြာ၊ ပ႐ိုတိုဇိုးဝါးသန္းေပါင္းမ်ားစြာကို သိုမဟုတ္ အင္းဆက္ သတၱဳဝါႏွင့္ တီေကာင္ေပါင္းရာႏွင့္ခ်ီ သည့္ အေကာင္မ်ားစြာကို တုန္ခါသြားေစလိမ့္မည္။
က်မတို႔ အေရျပားေပၚတြင္ လူ႔မ်က္စိႏွင့္ မျမင္ႏိုင္ေသာ ဘက္တီးရီးယားေတြ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ မႊားေလးေတြ အမ်ားႀကီး တြယ္ကပ္ေနသည္ကို အႏုၾကည့္မွန္ေျပာင္းျဖင့္ ၾကည့္လွ်င္ ျမင္ရလိမ့္မည္။ က်မတို႔ လူသားေတြ အသက္ရွဴသြင္းႏိုင္သည့္ ပမာဏျဖင့္ ကိုယ္ခႏၶာထဲသုိ႔ ဝင္ေရာက္ေနေလသည္။ လူသားေတြ အသက္ရွင္ေနထိုင္ေသာ ေနရာမ်ားတြင္ တျခား အသက္ေတြလည္း အတူေပါင္းစပ္ေနသည္။ အသက္သည္ ေျမဆီလႊာႏွင့္ ေရတြင္၊ ေလထဲရွိ ေအာက္စီဂ်င္ႏွင့္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္တြင္ အာဟာရကို မွီဝဲထုတ္ယူသည္။ ထို႔အျပင္ အမ်ားစုေသာ အသက္တို႔အတြက္ အေရးပါဆုံးေသာ စြမ္းအင္ကိုေပးသည့္ ေနဆီမွ မွီဝဲထုတ္ယူသည္။ အဟာရမ်ား ခ်ဴိ႕တည့္သည့္ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္၊ ေအာက္ဆီဂ်င္ နည္းပါးသည့္ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္၊ ေနေရာင္ျခည္မရရွိသည့္ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္၊ စိုထိုင္းမႈလံုးဝမရွိသည့္ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္ သက္ရွိတို႔ နည္းပါးလိမ့္မည္။ သို႔မဟုတ္ ေပ်ာက္ကြယ္ေနလိမ့္မည္။
သက္ရွိတို႔အတြက္ မွီတင္းေနထိုင္ရာ အလႊာသည္ ကမာၻေျမႀကီးမွ ေလထုထဲ အျမင့္ငါးမုိင္ ခန္႔အကြာ (တခ်ဳိ႕ေသာ အင္းဆက္မ်ဳိးႏွင့္ မိုက္ခ႐ုတ္ပိုးမႊားမ်ဳိးမ်ား ျဖန္႔က်ႏိုင္ရာ) ထိ၊ ထိုအကြာအေဝးႏွစ္ခုၾကားမွ အလႊာအတြင္းတြင္သာ ျဖစ္သည္။ သည့္ထက္ပိုျမင့္လွ်င္ပိုနိမ့္လ်င္ အသက္ရယ္လို႔ မရွိႏိုင္၊ ထိုခန္႔မွန္းေျခအလႊာထုကို အသက္စက္ဝန္း သို႔မဟုတ္ ဇီဝစက္ဝန္း (Biosphere)ဟုေခၚသည္။
ထိုအထဲမွာမွ အမ်ားစုေသာ အသက္တို႔သည္ သည္ထက္ပို က်ဥ္းေျမာင္းသည့္အလႊာတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ ဥပမာ ေအာက္ဆိုလ်င္ သမုဒၵရာေအေအာက္ေပ ၆၀၀အနက္ (ေနေရာင္ျခည္ ထြငေဖာက္ႏိုင္သည့္ အနက္ဆံုး)တြင္သာ ေနထိုင္ၾကသည္။ အထက္ဆိုလ်ွင္ ေရခဲဖုံးလြမ္းသည့္ ေတာင္ျမင့္ေတြ၏ ထိပ္ဖ်ားေလာက္ (ေရခဲျပင္ေရာေနသည့္ ေျမဆီလႊာ ပါးပါးတြင္ မွီတင္းသည့္ ေရညိွေရာေမွာ္အပင္အမ်ဳိးအစားမ်ား ရွင္သန္ႏိုင္ရာ)မွသာ အမ်ားစုေသာ အသက္တို႔ မွီတင္း ေနထိုင္ႏိုင္ၾကသည္။ ထိုဇီဝစက္ဝန္းထဲတြင္ သက္ရွိအစုအစုတို႔ သူ႔အပိုင္းႏွင့္သူ စုေဝးရာနယ္ေျမေတြကိုေတာ့ ဇီဝန္ယ္ပယ္ (Biome)ဟု ေခၚၾကသည္။
ထိုဇီဝနယ္ပယ္တို႔သည္ ေဒသအလိုက္ ဥတုကြဲျပားသည့္အေပၚမွာ ေပါက္ေရာက္သည့္ အပင္အမ်ဳိးအစားမ်ားေပၚ မွာ ေပါက္ေရာက္သည့္ အပင္အမ်ဳိးအစားမ်ားေပၚ မူတည္ၿပိး ကြဲျပားျခားနားေနၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ထို ဇီဝနယ္ပယ္တို႔ကို ေလ့လာရမည္ျဖစ္သလို ေဒသအလိုက္ ျခားနားေအာင္ ဥတုဟု ျဖစ္လာေအာင္ မည္သည့္ အေၾကာင္းျခင္းရာေတြက တြန္းပို႔ေပးေနသလဲ ဆိုတာကိုပါ သိဖို႔လိုပါသည္။
ရာသီဥတု (Climate)
ရာသီဥတုဆိုသည္မွာ ကမာၻႀကီးပတ္လည လက္တီတြက္မ်ဥ္းေၾကာင္းမ်ားအရ လိုက္ပါျဖစ္ေပၚေနသည့္ အေျခအေနတစ္ခု ျဖစ္သည္။ အလယ္အီေကြတာမ်ဥ္းေၾကာင္း တစ္ဝိုက္တြင္ ရွိသည့္ ႏိုင္ငံအမ်ားစူသည္ တစ္ႏွစ္ပတ္လံုး တစ္သမတ္တည္း ပူေႏြးစိုထိုင္းသည့္ အေနအထားရွိၿပီး ေတာင္ဘက္ သို႔မဟုတ္ ေျမာက္ဘက္သို႔ ခရီးဆက္လာေလေလ ပူေႏြးမႈေလ်ာ့လာၿပီး ေအးျမသည့္ ေဆာင္းလတြင္ ပိုမ်ားလာေလျဖစ္သည္။
ပထဝီေဒသ တစ္ခုခ်င္းစီ၏ ပ်မ္းမ်ွ အပူအေအး၊ စိုစြတ္မႈ၊ ေျခာက္ေသြ႔မႈ အေျခအေနကို ကာလ ၾကာရွည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ၊ ရာစုႏွစ္ေတြႏွင့္ ခ်ီလ်က္ ေစာင့္ၾကည့္ၿပီး ရာသီဥတုဟု သတ္မွတ္ယူၾကသည္။ ရာသီဥတုတြင္ ရာသီကဲ့သို႔ပင္ အပူခ်ိန္၊ အေငြ႕ပ်ံမႈ၊ စိုထိုင္းမႈ၊ ေလတိုက္ခတ္ႏႈန္းႏွင့္ ေလဦးတည္ရာအရပ္ တိမ္အုပ္ဆိုင္းမႈႏွင့္ ေနေရာင္ျခည္ျဖန္႔က်က္မႈပမာဏတို႔ ပါဝင္ေနသည္။ ရာသီဥတုသည္ ေျပာင္းေတာ့ေျပာင္းလဲပါ၏။ သို႔ေသာ္ ရာစုႏွစ္ေတြ ေထာင္စုႏွစ္ေတြ ၾကာရွည္သည့္ ကာလမွာ ေျပာင္းလဲျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ အခ်ဳိ႔ေသာ ရာသီဥတု အေျပာင္းလဲသည္ သိသာထင္ရွား၏။ ေရခဲျပင္ေတြ ျဖစ္ေပၚၿပီး ေရခဲ ေခတ္မ်ား ျဖစ္ေပၚေျပာင္းလဲခဲ့ဖူးသည္။ ထိုမွ ကမာၻလံုးဆိုင္ရာ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲသက္ေရာက္မႈေတြ ျဖစ္ေပၚလာရသည္။ ထိုကဲ့သို႔ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲသည္မွာ အခ်က္ ၅ ခု ပါဝင္သည့္ ျဖစ္စဥ္ တစ္ခုျဖစ္သည္။
၁။ သမုဒၵရာ၏ အပူခ်ိန္ေျပာင္းလဲမႈ၊
၂။ ကမာၻႀကီးထဲက ပထဝီေျပာင္းလဲမႈ၊
၃။ မီးေတာက္လႈပ္ရွားအံုၾကြမႈႏွင့္ တစ္ဆက္တည္း ေလထု အတြင္း အမႈန္မ်ားတိုးပြားလာၿပီး ေနေရာင္ျခည္ေဖာက္ထြင္းမႈ ေလ်ာ့နည္းလာျခင္း။
၄။ ေနေရာင္ျခည္ ျဖန္႕က်က္မႈ အနည္း အမ်ားကြဲျပားျခငး္။
၅။ ေလထုအတြင္း အပူစြမ္းအင္စုတ္ယူသည့္ ဓါတ္ေငြ႔မ်ား တိုးပြားလာျခင္း စသည္တို႔ ျဖစ္သည္။
ၿပီးခဲ့သည့္ ရာစုႏွစ္ေတြ ကမာၻႀကီး၏ အပူခ်ိန္သည္ ၁ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ ျမင့္တက္လာၿပိး ထိုမွ တစ္ဆက္တည္း ၿပီးခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္ႏွစ္ခုစာတြင္သိသိသာသာ ပူေႏြးလာခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။ ထိုအျပင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ႏွစ္ ၅၀ အတြင္းက ပိုပူေႏြးလာသည့္ ကမာၻ႔အပူခ်ိန္ျမင့္မႈတြင္ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက လူေတြေၾကာင့္ျဖစ္သည္ဟု ေလ့လာရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ လူေတြ ျပဳလုပ္ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားေၾကာင့္ အဓိက ဖန္လံုအိမ္ ဓါတ္ေငြ႕မ်ားျဖစ္သည့္ မီသိန္း ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္၊ ႏိုက္ၾတပ္စ္ေအာက္ဆိုက္တို႔ ပိုမ်ားလာသည္။ ထိုဓာတ္ေငြ႔မ်ားထဲတြင္မွ ပိုၿပီး ထိေရာက္သည္မွာ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္၊ ဓါတ္ေငြ႕မ်ားျပားမႈေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္သည္ စက္မႈေတာ္လွန္ေရးအၿပီး စက္႐ံုမ်ား အႀကီးအက်ယ္ တိုးခ်ဲ႕လာျခင္းမွ ရလဒ္ျဖစ္သည္။ ဆယ့္ရွစ္ရာစုတုန္းက ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ ပမာဏထက္ ယခုအခါ ေလထုထဲတြင္ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔ပိုမို ျမင့္တက္ေနၿပီျဖစ္သည္။
ကမာၻ႔ရာသီဥတုသည္ အပူခ်ိန္ေၾကာင့္ အဓိကေျပာင္းလဲေနသည္။ ေနာက္ရာစုသစ္အကုန္တြင္ စက္မႈ ေတာ္လွန္ေရး မတိုင္မီ ကာလထက္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ ပမာဏ ႏွစ္ဆခန္႔ ပိုမိုျမင့္တက္မည္ဟု သိပံၸပညာရွင္ေတြက ခန္႔မွန္းသည္။ သူတို႔က တဆက္တည္း ထင္ျမင္ခ်က္ေပးသည္မွာ ကာဗြန္ထုတ္လုပ္ေသာ ထင္းမီးေသြး ေက်ာက္မီးေသြးတို႔ကို ေလွ်ာ့ခ်ၿပီး သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ႏွင့္ ဟိုက္ၿဒိဳဂ်င္ကို ေျပာင္းလဲ အသံုးမျပဳဘူးဆိုပါက သည့္ထက္ပိုၿပီး ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ ျမင့္တက္ မ်ားျပားဦးမည္ဟု ဆို၏။
စြမ္းအင္ထုတ္လုပ္မႈ အခ်ဳိးအဆတြင္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ ေလွ်ာ့ခ် အသံုးခ်ဖို႔ကို ေဘးဖယ္ထားလွ်င္ ကမာၻ႔လူဦးေရ မ်ားျပားျခင္းက ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္္ဆိုက္ကို ပမာဏကို တစ္ရွိန္ထိုး တိုးျမင့္ေစသည္။ ထိုမွ ရလဒ္အျဖစ္ ကမာၻႀကီး၏ ရာသီဥတုတြင္ ရာသီတြင္ လူေနမႈ ဟန္ပန္တြင္ အလြန္အမင္းေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစလိမ့္မည္။
ရာသီဥတုမ်ားကို ခ်ဳပ္ကိုင္လႊမ္းမိုးေနသည့္ စြမ္းအင္အျမင့္ဆံုးအရာမွာ ေနျဖစ္သည္။ ကမာၻေျမျပင္ရွိ တစ္ခုေသာ ပထဝီေဒသတစ္ခုတြင္ က်ေရာက္သည့္ ေနေရာင္ျခည္ပမာဏသည္ ထိုေဒသရွိ ပူေႏြးမႈအဆင့္ ေလထု လႈပ္ရွားမႈႏွင့္ အေငြ႕ျပန္႔ျခင္းတို႔ကို ဆံုးျဖတ္ေပးသည္။ ကမာၻသည္ ေစာင္းေနသည့္ မိမိဝန္႐ိုးေပၚတြင္ လွည့္ပတ္ၿပီး ေနကို ပတ္ေနျခင္းျဖစ္သျဖင့္ ေနေရာင္ျခည္ ႐ိုက္ခတ္မႈသည္ တစ္ေနရာႏွင့္ တစ္ေနရာမတူ ေျပာင္းလဲေနသည္။ ေနႏွင့္ ေဝးသည့္ ေဒသတြင္ ေနေရာင္ျခည္၏ ပမာဏႏွင့္ ျပင္းအားေလွ်ာ့က်သည္။ ကမာၻသည္ ေနႏွင့္ မိုင္ေပါင္း ၉၃ သန္းေဝးသျဖင့္ ကမာၻသည္ ေနစြမ္းအင္၏ အလြန္ ေသးငယ္ေသာ ပမာဏကိုသာ လက္ခံရရွိသည္။
ကမာၻ၏ ေနႏွင့္ အကြာအေဝးသည္ရာသီျဖစ္ေပၚမႈတြင္ မျဖစ္စေလာက္ေလးသာ သက္ဆိုင္၏။ ရာသီျဖစ္ေပၚျခင္းသည္ ကမာၻက မိမိ ဝင္႐ိုးစြန္းေပၚတြင္ေစာင္းၿပီးမွ ေနကို လွည့္ပတ္ေနျခင္း အက်ဳိးဆက္ပင္ျဖစ္သည္။ ကမာၻသည္ အေပၚေအာက္ တည့္တည့္ မ်ဥ္းမွ ၂၃.၅ ဒီဂရီေစာင္းၿပီး ေနကို လွည့္ပတ္ေနျခင္းျဖစ္သျဖင့္ အခ်ဳိ႔ေသာ ေဒသတို႔တြင္ ေနေရာင္ျခည္ တည့္တည့္ က်ၿပီး အျခားတစ္ဘက္တြင္ ေနေရာင္ျခည္က ေစာင္းလွ်က္ က်ေရာက္ေနသည္။ အီေကြတာ ေဒသက တည့္တည့္က်ေသာ ေနေရာင္ျခည္ကို ပမာဏ အမ်ားဆံုးရရွိၿပီး အမ်ားဆံုး စုပ္ယူလိုက္သည္။ ပို၍ ပူေႏြးေသာ ေလသည္ စိုထိုင္းမႈကို ပို၍ ထိမ္းထားႏိုင္၏ ထိုေနာက္ ထိုစိုထိုင္းမႈမွာအေငြ႔ပ်ံျခင္း အျဖစ္ ေျပာင္းလဲသြားၿပီး ေအာက္သို႔ ျပန္က်လာသည္။
ေလ၏ လႈပ္ရွားမႈ လမ္းေၾကာင္းကို လြန္ခဲ့သည့္ ႏွစ္ေပါင္း သံုးရာခန္႔ ၁၇၃၅ ခုႏွစ္ကတည္းက ဆာေဂ်ာ့ဂ်္ ဟတ္ဒ္ေလ ဆိုသူ ပညာရွင္က တြက္ခ်က္ပံုေဖာ္ေပးခဲ့ၿပီးျစဖ္သည္။ မၾကာေသးမီႏွစ္မ်ားဆီက ထုိပံုေဖၚမႈကို ျဖည့္စြပ္ ျပဳျပင္လိုက္ေသာ္လည္း အေျခခံသေဘာမွာ မူလ အတိုင္းပဲျဖစ္သည္။ ေနသည္ အီေကြတာရွိေလကို ပူေႏြးေစသည္။ ေလေမာ္လီဂ်ဴးမ်ားက အပူကို စုပ္ယူၿပီးသည့္အခါ သူတို႔ျပန္႕က်ဲသြားၾကသည္။ ဓါတ္ေငြ႔မ်ား ျပန္႔က်ဲသြားၾကၿပီး သိပ္သည္းဆ ေလ်ာ့နည္းလာသည္။ ထိုေလသည္ အထက္သို႔တက္ကာ အီေကြတာႏွင့္ ေဝးရာဆီသို႔သြားၾကသည္။ ထိုပူေႏြးေသာေလသည္ ေရဒီယိုအက္တစ္ႏွင့္ ကြန္ဗက္တစ္ဗ္ အေအးခံမႈတို႔ေၾကာင့္ အေႏြးဓါတ္ ေလ်ာ့သြားၿပီး ေအးေအးလာကာ ကမာၻေျမျပင္ေပၚသို႔ ျပန္က်သည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ အီေကြတာဘက္ဆီသို ေရြ႕လ်ားစီးဆင္းျပန္သည္။ ထိုနည္းျဖင့္ ဟတ္ဒ္ေလ၏ စီးေၾကာင္းပံုစံ ျပည့္စံုမႈေရာက္သည္။ အီေကြတာ၏ ဟိုဖက္ျခမ္း သည္ဖက္ျခမ္းတြင္ ထိုကဲ့သို႔ ေလစီးေၾကာင္းမ်ားျဖစ္ေနသည္ကိုဟတ္ဒါေလဆဲလ္မ်ား ဟုေခၚသည္။
မၾကာေသးမီက ေနာက္ထပ္ ျဖည့္စြက္လိုက္ေသာ ယူဆခ်က္မွာ ဟတ္ဒ္ေလ ဆဲလ္စ္အမ်ားပါဝင္ၿပီး ဇုန္သံုးခု မိုဒယ္လ္ ဟုေခၚသည္။ ထုိပံုစံတြင္ အီေကြတာ၏ ဟိုဖက္သည္ဖက္ ႏွစ္ခုစလံုးတြင္ ဟတ္ဒ္ေလဆဲလ္မ်ား ျဖစ္ထြန္းေနသည္။ အပူစြမ္းအင္ ဆံုးရွဴံးသြားၿပီး ေျခာက္ေသြ႔ေသာ ေလေအးသည္ ၃၀ ဒီဂရီ ေျမာက္ႏွင့္ေတာင္ လတၱီတြဒ္ တို႔တြင္ ျပန္က်လာသည္။ ျပန္က်လာေသာ ေလသည္ က်ဥ္းေျမာင္းေသာ နယ္ထဲ ျပန္ေရာက္ကာ ပူေႏြးလာသည္။ ပူေႏြးေျခာက္ေသြ႔ေသာ ေလသည္ စိုထိုင္းမႈကို စုတ္ယူၿပီးေနာက္ ကမာၻ႕ေျမျပင္ရွိ အေျခာက္ေသြ႔ဆံုးေသာ ေျမျမင္ ဧရိယာ တခ်ဳိ႕ကို ထုိလတၱီတြဒ္တြင္ ျဖစ္ေပၚေစသည္။ ထိုေျမျပင္ ဧရိယာ ဥပမာတို႔မွာ ေျမာက္အာဖရိက ရွိ ဆာဟာရ သဲကႏာၱရႏွင့္ ခ်ီလီကမ္းေျခ သဲကႏာၱရ တို႔ျဖစ္သည္။ (အျခားသဲကႏာၱရ ျဖစ္ေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ား ရွိေသးသည္။) ထိုေဒသမ်ားမွ ေျမာက္သို႔ ေတာင္လတၱီတြဒ္မ်ဥ္းသို႔ ေရြ႕သြားလွ်င္ သမပိုင္း လတီၱတြဒ္သို႔ ေရာက္မည္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အဝန္းပိုင္းအလယ္ အာရွႏွင့္ ဥေရာပတို႔ျဖစ္သည္။ ထိုအလယ္ လတၱီတြဒ္တို႔တြင္ စီးဆင္းတိုက္ခတ္ေသာ ေလထုသည္ အေျပာင္းအလဲမ်ား၏
အေၾကာငး္မွာ ဝင္႐ိုးစြန္း အခံုးရွိျခင္းေၾကာင့္ တစ္ေၾကာင္း၊ ေရြ႕ေျပာင္းေနေသာ ဖိအားျမင့္ ဖိအားနိမ့္စနစ္တို႔က အပူပိုင္းေရွ႕မ်က္ႏွာစာႏွင့္ ေတြ႕ေသာေၾကာင့္တစ္ေၾကာင္း ရာသီဥတုကို ေျပာင္းလဲေစေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ပူေသာေလႏွင့္ ေအးေသာေလတို႔ ထိပ္တိုက္ေတြ႕မိေသာအခါ မုန္တိုင္း စနစ္ကို ျဖစ္ေပၚေစၿပီး ေရစက္ေရေပါက္မ်ားအျဖစ္ က်ေရာက္စသည္။ ေနာက္ဆံုးမွေတာ့ ၾသဇာျဖစ္ထြန္းေသာ စိုက္ပ်ဳိးေျမျဖစ္လာေတာ့သည္။ ထိုကဲ့သုိ႔ပင္ ကမာၻ၏ ေျမအမ်ဳိးအစား ကြာျခားမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚရသည္။ ေဂဟစနစ္ တို႔ျဖစ္ေပၚရသည္။ မတူညီေသာ ဇီဝနယ္ပယ္မ်ား ျဖစ္ေပၚရသည္။
ေဂဟစနစ္ႏွင့္ ဇီဝနယ္ပယ္(Ecosystems and biomes)
ေဂဟစနစ္ (Ecosystem)
ေဂဟစနစ္ ဟူသည္ ဇီဝနယ္ပယ္၏ အစိတ္အပိုင္း ျဖစ္ေလ့ရွိသည္။ ဇီဝစက္ဝန္း၊ ဇီဝနယ္ပယ္၊ ေဂဟစနစ္မ်ားႏွင့္ သက္ရွိဦးေရတို႔သည္ တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခု ခ်ိတ္ဆက္ေနၾကသည္။ အျပန္အလွန္ အမွီ သဟဲျပဳေနၾက အလုပ္အတူတူ လုပ္ေနၾကသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ တိုင္ကပ္နာရီ သို႔မဟုတ္ လက္ပတ္နာရီ တခု အတြင္းရွိ ဂီယာမ်ား၊ စပရင္မ်ား၊ ေခြးသြားစိတ္မ်ား စုေပါင္းၿပီး အခ်ိန္သိမွတ္ဖို႔ အလုပ္လုပ္ၾကသကဲ့သို႔ပင္ျဖစ္သည္။ ထိုအရာမ်ားထဲက တစ္ခုခု တြင္ အေျပာင္းလဲမ်ားျဖစ္ေပၚလ်င္ ထိုလုပ္ငန္းပ်က္သြားမည္။ ထို သေဘာသရားကို လူထု နယ္ပယ္ႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္တြင္ ႏႈိင္းယွဥ္ႏိုင္သည္။ ကိုယ္တြင္းအဂၤါ အစိတ္အပိုင္းမ်ားႏွင့္ သတၱဝါတစ္ေကာင္ အျဖစ္ သို႔မဟုတ္ ကိုယ္ခံအားစနစ္ႏွင့္ သတၱဝါတစ္ေကာင္ အျဖစ္ႏႈိင္းယွဥ္ႏိုင္သည္။ မွန္ေလွာင္ေရကန္ထဲက ပုရြက္ဆိတ္ အုပ္စုသည္ ေဂဟစနစ္ပင္ျဖစ္သည္။ အမႈိက္ပံုတစ္ခုထဲက မိုက္ခ႐ုပ္ဘ္ ပိုးမႊားမ်ားေၾကာင့္ ေဆြးေျမ့ပုပ္သိုးေနေသာ အမႈိက္တို႔သည္ ေဂဟစနစ္ပင္ျဖစ္သည္။ ေရကန္တစ္ကန္၊ ဒီေရအိုင္ ငယ္တစ္ခု၊ ေတာင္ၾကားျမစ္ဝွမ္းတစ္ခု သို႔မဟုတ္ ကမာၻၿဂိဳလ္ ကိုယ္တိုင္ စသည္တို႔သည္ ေဂဟစနစ္ဟု မွတ္ယူႏိုင္ဖြယ္ျဖစ္သည္။
ေဂဟစနစ္မ်ားတြင္ သက္ရွိပိုင္းႏွင့္ သက္မဲ့ပိုင္း Biotic and abiotic ဟုပါဝင္သည္။ သက္ရွိ Biotic မွာ သက္ရွိ သတၱဝါမ်ား အေကာင္ပေလာင္မ်ားႏွင့္ ၎တို႔မွ ထြက္ေသာ အရာမ်ား၊ ဆီး၊ ေသး၊ သက္ရြက္ေဆြး၊ သစ္ကိုင္းေဆြး၊ အ႐ုိး၊ အသားတို႔ ပါဝင္သည္။ သက္မဲ့ သို႔မဟုတ္ ႐ုပ္ဝတၳဳပိုင္းမွာ ေရ၊ ေလ၊ ေနေရာင္ျခည္၊ ဓါတ္သတၱဳမ်ား ၎တို႔ အခ်င္းခ်င္း ဆက္စပ္မႈ ေၾကာင့္ျဖစ္လာသည့္ ရာသီဥတု၊ ဆားဓါတ္စိမ့္ဝင္မႈ၊ လႈပ္ရွားမႈႏွင့္ အျခားေသာ သက္ရွိ သတၱဝါမ်ား၏ ဝန္းက်င္အေပၚ သက္ေရာက္မႈ အေျခအေနမ်ားျဖစ္သည္။ သက္ရွိႏွင့္ သက္မဲ့တို႔၏ အျပန္အလွန္သက္ေရာက္မႈမ်ားမွာ နီးကပ္ ဆက္ႏြယ္ေနသျဖင့္ တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခု ခဲြျခားၿပီး ေလ့လာဖို႔ မလြယ္ကူလွေပ။ ဥပမာ ေျမေဆြးတစ္ပိသာတြင္ ေက်ာက္တုံုး ေျမႀကီး အစအနမ်ား၊ ေရ၊ အပင္အေဆြးမ်ား တိရစာၦန္၏ အႀကြင္းအက်န္ အပုပ္အေဆြးမ်ား၊ ဘက္တီးရီးယား၊ ဖန္းဂတ္စ္မႈိ၊ ပ႐ုိတိုဇိုးဝါး အဆင့္နိမ့္အေကာင္မ်ား၊ အင္းဆက္ပိုးမ်ား၊ တီေကာင္မ်ား စသည္ျဖင့္ ေရာေႏွာလ်က္ရွိသည္။ ေျမေဆြး၏ ဇီဝ သက္ရွိ အပိုင္း မပါဝင္ဘူးဆိုလွ်င္ေတာ့ ထိုေျမသည္ ဘာမွ သက္ဝင္လႈပ္ရွားျခငး္မရွိသည့္ ဖုန္မႈန္႔ သက္သက္သာ ျဖစ္ေတာ့မည္။
ဇီဝနယ္ပယ္
ဇီဝနယ္ပယ္ဆိုသည္မွာ ရာသီဥတု အေနအထားေပၚ တြင္ မူတည္ၿပီး ျဖစ္ေပၚေနေသာ အပင္ႏွင့္ အေကာင္ပေလာင္ သက္ရွိတို႔၏ ရွင္သန္ေပါက္ပြား ႀကီးျပင္းေနထိုင္ရာ နယ္ပယ္ျဖစ္သည္။ ဇီဝနယ္ပယ္သည္ အပင္အုပ္စုမ်ား သို႔မဟုတ္ သတၱဝါ အုပ္စုမ်ား အေႏွာက္အယွက္မရွိ အစြမ္းကုန္ မ်ဳိးပြားရွင္သန္ရာ နယ္ေျမျဖစ္သည္။ ဥပမာ ကညင္၊ အင္၊ ပ်ဥ္းကတိုး စသည့္ သက္တမ္းရင့္ သစ္မာပင္မ်ား စြန္႔ပယ္ထားေသာ ဥယ်ာဥ္ေျမတြင္ ေပါက္ေရာက္ရန္ ႏွစ္တစ္ရာေလာက္ ၾကာခ်င္ၾကာမည္။ ထိုအေျခအေနသို႔ေရာက္ရန္ မတူညီေသာ သစ္ပင္အမ်ဳိးအစားမ်ား တစ္အုပ္စုၿပီး တစ္အုပ္စု အစားထိုးေနရာယူ ရွင္သန္သြားၿပီး ေနာက္ဆံုးအဆင့္က်မွ သစ္ေတာတစ္ခု ျဖစ္ေပၚလာရသည္ျဖစ္သည္။ ဇီဝနယ္ပယ္ဆိုသည္မွာ ေနရာ တစ္ခုတြင္ ေျမဆီလႊာ အမ်ဳိးအစား၊ အပင္အမ်ဳိးအစားမ်ား သတၱဝါဦးေရ၊ ရာသီဥတုတို႔ အခ်င္းခ်င္း တစ္မ်ဳိးႏွင့္ တစ္မ်ဳိး အျပန္အလွန္ ဆက္သြယ္ မွီခိုျဖစ္ထြန္းျခင္းျဖင့္ ရရွိေသာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္တစ္ခုျဖစ္သည္။ အဓိက ဇီဝနယ္ပယ္မ်ားကို တြန္ဒရာေခၚ ႐ုရွားျပည္ေျမာက္ပိုင္းရွိ သစ္ပင္မဲ့ ေျမညီလြင္ျပင္ႀကီးအမ်ဳိးအစား၊ တိုင္ဂါ ေခၚ ဥေရာပ ႏွင့္ အာရွေျမာက္ပိုင္း ေအးခဲေသာ ေဒသတို႔တြင္ ေပါက္ေရာက္သည့္ ထင္း႐ွဴးေတာအမ်ဳိးအစား၊ အပူအေအးညီမ်ွေသာ သမေႏြးပိုင္း၊ သစ္ေတာဝန္းက်င္ႏွင့္ ျမက္ခင္းလြင္ျပင္မ်ား၊ ကႏၱာရမ်ား၊ အပူပိုင္းဇီဝနယ္ပယ္မ်ားဟု ခဲြျခားထားသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတည္ရွိေသာ အေရွ႕ေတာင္အာရွသည္ အပူပိုင္း သစ္ေတာ ဇီဝနယ္ပယ္တြင္ပါဝင္သည္။
တြန္ဒရာ
တြန္ဒရာဇီဝနယ္ပယ္သည္ ကမာၻ႕ေျမာက္ဘက္ျခမ္းအေပၚပိုင္း လတၱီတြဒ္တြင္သာ တည္ရွိသည္။ အာတိတ္ သမုဒၵရာ ဝန္းက်င္မွာ ရွိသည္။ ေတာင္ပိုင္း လတီၱတြဒ္တြင္ အလားတူ တြန္ဒရာဇီဝနယ္ျဖစ္ေပၚဖို႔အထိ အေျခအေနမရွိေပ။ တြန္ဒရာဇီဝနယ္ပယ္တစ္ခုတြင္ အပင္ဟူ၍ ရွိေသာ္လည္း ေရညိွေရေမွာ္ဖံုးသည့္ စိမ့္ေျမမ်ား၊ အပင္ပု ေျမကပ္ပင္မ်ား ေလာက္သာ ေပါက္ေရာက္သည္။ ခ်ဳံပင္မ်ားသည္ ပူေႏြးသည့္ဓါတ္ကို စုပ္ယူထိန္းထားႏိုင္သည္။ သစ္ပင္ေပါက္သည့္ ရာသီမွွာ အလြန္တိုေတာင္းသည္။ ၆ ပတ္မွ ၁၀ ပတ္အထိသာ ၾကာရွည္သည္။ ေမွာင္ေသာ ေအးခဲေသာ ေဆာင္းရာသီက ရွည္လ်ားသည္။ တစ္ႏွစ္တာ ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္မွာ အမ်ားအားျဖင့္ ေရခဲမွတ္ သုည ေအာက္မွာ သာရွိသည္။ မိုးေရခ်ိန္ ငါးလက္မထက္ နည္းပါးသည္။ ျပင္းထန္ေသာ ေျခာက္ေသြ႔ေသာ ေလျပင္းမာ်းတိုက္ခတ္သျဖင့္ ေဒသသည္ ေျခာက္ေသြ႔သည္။ အေပၚယံ ေျမဆီလႊာပါးပါးေလးေအာက္တြင္ Permafrost ဟုေခၚေသာ ထာဝရေရခဲလႊာသာ တည္ရွိသည္။ ထိုေၾကာင့္ သစ္ပင္အေတာ္အတန္ႀကီးေအာင္ ေပါက္ေရာက္ႏိုင္သည့္ ေျမအမ်ဳိးအစားမဟုတ္။ တခ်ဳိ႕ေသာ သတၱဝါမ်ားရွင္သန္ေပါက္ပြားႏိုင္သည္။ ထိုသတၱဝါတို႔တြင္ ထူထဲေသာ အေမႊးပြမ်ား ပါရွိရသည္။ ႏွင္းဇီးကြက္ သို႔မဟုတ္ ဇီးကြက္ျဖဴ၊ ဝက္ဝံ၊ ဝန္႐ိုးစြန္းဝက္ဝံ၊ ေျမေခြး၊ ဝံပုေလြ၊ ကာရီဘူးဒရယ္၊ ေျမေခြး၊ ေရငွက္မ်ား ေပါက္ပြားသည္။ သူတို႔သည္ စူးရွျပင္းထန္ေသာ ေဆာင္းရာသီတြင္ ေတာင္ပိုင္းသို႔ ေရြ႕ေျပာင္းၿပီး ေဆာင္းခိုၾကသည္။
တိုင္ဂါဇီဝနယ္ပယ္
ထုိဇီဝနယ္ပယ္သည္ ထင္းးရွဴးေတာနယ္ပယ္ျဖစ္သည္။ ထင္းရွဴးေတာမ်ားသည္ အလာစကာႏွင့္ ကေနဒါ ထိုမွ ဥေရာပ၊ ဆိုက္ေဘးရီယားထိ က်ယ္ျပန္႔ေသာ အခံုးတစ္ဝိုက္ ျပန္႕ႏွံ႔တည္ရွိသည္။ ထိုေဒသတြင္ ေဆာင္းရာသီသည္ စူးရွျပင္းထန္ၿပီး၊ ေရခဲမွတ္ေအာက္ေရာက္သည့္ အေအးက ၆ လထိၾကာတတ္သည္။ သစ္ပင္ေပါက္ေရာက္ခ်ိန္မွာ ရက္ ၅၀ ႏွင့္ ၁၀၀ ၾကားမွာ ရွိသည္။ မိုးေရခ်ိန္မွာ ၁၅ လက္မမွ ၂၀ လက္မ ေလာက္သာရွိသည္။ အေငြ႕ပ်ံ႕ႏႈန္းနည္းပါးသည္။ ေရစီးမေကာင္းသျဖင့္ အပင္မ်ားတြင္ ေရေမွာ္ေရညွိမ်ား ထူထပ္သည္။ ထင္းရွဴးရြက္မ်ားသည္ အဖ်ားမွ ႏွင္းစက္မ်ား က်ဆင္းႏိုင္ေအာင္ အဖ်ားခြ်န္သည္။ ေသးငယ္ၿပီး ဖေယာင္းကဲ့သို႔ မာေက်ာေတာက္ေျပာင္ေသာ အရြက္မ်ားသည္ ေရဓါတ္ ဆံုးရွဴံးမႈ နည္းပါးေစသည္။ စိမ္းေမွာင္ေသာ အရြက္မ်ားသည္ အပူကို ထိန္းထားၿပီး ေၾကြက်မႈလည္းမရွိသျဖင့္ တိုေတာင္းေသာ အပင္ေပါက္ရာသီတြင္ ဖိုတိုဆင္းသီးဆစ္စ္အလင္းျဖင့္ အစာခ်က္ျခငး္ကို ခ်က္ခ်င္းျပဳလုပ္ႏိုင္စြမ္းရွိသည္။
သားေမြးထူထပ္ေသာ သတၱဝါမ်ားရွင္သန္ေပါက္ပြားရာ ေဒသျဖစ္သည္။ ငွက္ပုတီး၊ စာကေလး၊ ေတာ က်ီးကန္း ငွက္မ်ားေနထိုင္သည္။ ထင္းရွဴးသီးမ်ား အေရအတြက္နည္းပါးသည့္ ႏွစ္တို႔တြင္ ထိုငွက္တို႔သည္ အျခားေဒသမ်ားသို႔ ေရႊ႕ေျပာင္းကာ က်က္စားၾကသည္။
သမပိုင္းဇီဝနယ္ပယ္
သမပိုင္းအရြက္ႀကီး ရြက္ေၾကြေတာ
အေနာက္ႏွင့္ အလယ္ပိုင္း ဥေရာပ၊ အေရွ႕ပိုင္း အာရွႏွင့္ အေရွ႕ပိုင္းေျမာက္ အေမရိကတြင္ တည္ရွိသည္။ အေကာင္းဆံုးရြက္ေၾကြေတာတြင္ ဝက္သစ္ခ်၊ ေမပယ္။ သစ္အယ္ပင္တို႔ေပါက္ေရာက္သည္။ မိုးေရခ်ိန္လက္မ ၂၀ ႏွင့္ ၆၀ ၾကားတြင္ ရွိသည္။ ေဆာင္းရာသီတြင္ ႏွင္းထူထပ္ၿပီး ေရခဲသျဖင့္ ေရအခက္အခဲရွိၿပီး ေျခာက္ေသြ႔မႈကို ေတြ႕ရ၏။ ေဆာင္းရာသီတြင္ အရြက္ႀကီးမ်ား ေၾကြက်ၿပီး အေအးဒဏ္ ႀကံ႕ႀကံ႕ခံလ်က္ အစိုဓါတ္ကို ထိန္းသိမ္းသည္။ အရြက္တို႔သည္ ေအးေသာ ရာသီတြင္ ပထမ အနီေရာင္ေျပာင္းလာ၊ ထိုေနာက္ လိေမၼာ္ေရာင္ ထိုေနာက္ ဝါလာၿပီး ကလို႐ိုဖီးလ္ ခ်က္လုပ္ျခင္း ရပ္တန္႔သြားကာ ေနာက္ဆံုးတြင္ အရြက္တို႔ေသသြားၿပီး ေျမျပင္ေပၚသို႔က်သည္။ ထိုရြက္ေၾကြမ်ားသည္ ေျမျပင္တြင္ အမႈိက္လႊာျဖစ္ၿပီး humus ေခၚ ေအာ္ဂဲနစ္ ကမၸလာ ျဖစ္သြားသည္။
ထိုဇီဝနယ္တြင္ ရွဥ့္မ်ား၊ ဝက္ဝံနက္မ်ား၊ ရက္ကြန္းမ်ား ေတာင္ေပၚျခေသ့ၤႏွင့္ ဝံပုေလြမ်ား ရွင္သန္ၾကသည္။ အင္းဆက္ပိုးစားငွက္မ်ား၊ ဝတ္ရည္စုပ္ငွက္မ်ား၊ သစ္ေတာငွက္မ်ား ရွိသည္။
သမပိုင္း အၿမဲစိမ္းသစ္ေတာမ်ား
သမပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ ေျမဆီလႊာညံ့သည္။ မိုးေခါင္ျခင္း၊ ေတာမီးေလာင္ျခင္းမ်ားျဖစ္လြယ္သည္။ ထိုေၾကာင့္ စိုးမိုးေသာ သစ္ပင္အမ်ဳိးအစားမွာ အၿမဲစိမ္းသစ္ပင္မ်ား ျဖစ္တတ္သည္။ ထင္း႐ွဴးမ်ဳိးႏွင့္ အျခားရြက္ႀကီးမ်ဳိးသစ္ပင္မ်ား ပါဝင္သည္။ ေအးျမေသာ ကမ္းေျခပိုင္းရာသီဥတုတြင္ မိုးရြာသြန္းအားေကာင္းၿပီး ႏွင္းမိုးထူထပ္လ်ွင္ ၁၉၈ ေပမွ ၂၉၇ ေပထိ ျမင့္ေသာ ပ်ဥ္းကတိုးပင္မ်ား hred wood trees ကို ေတြ႕ျမင္ႏိုင္ဖြယ္ရွိသည္။ ေျမာက္အေမရိက၏ ပစိဖစ္ကမ္းေျခ၊ ခ်ီလီႏွင့္ နယူးဇီလန္တို႔တြင္ ထိုသမပိုင္း အၿမဲစိမ္းေတာမ်ား ေတြ႕ႏိုင္သည္။
သမျမက္ခင္းလြင္ျပင္မ်ား၊
ေျမာက္အေမရိက ျမက္ခင္းလြင္ျပင္၊ အာရွတိုက္ရွိ ဆိုက္ေဘးရီးယားကဲ့သို႔ အပင္မဲ့လြင္ျပင္၊ ေတာင္အာဖရိကရွိ ျမက္ဖံုးလြမ္းလြင္ျပင္တို႔ျဖစ္သည္။ တစ္ႏွစ္တြင္ မိုးေရခ်ိန္ ၁၀ လက္မမွ ၂၀ အတြင္းသာရွိၿပီး ထိုအမ်ားစုေသာ မိုးေရတို႔သည္ ႏွင္းအျဖစ္သာ က်ေရာက္သည္။ ျမက္ခင္းမ်ား၊ ေနၾကာခင္းမ်ား ဖံုးလြမ္းထူထပ္သည္။ ျမက္ခင္းျပင္တို႔သည္ ေျမႀကီ၏ ေအာက္ေျခကပ္လ်က္တြင္ ေပါက္ေရာက္ၿပီး ေတာမီးဒါဏ္ မိုးေခါင္ေျခာက္ေသြ႔ေသာဒဏ္၊ အေအးဒဏ္ တို႔ကို ေကာင္းစြာ ခံႏိုင္သည္။ အျမစ္သည္ ေရေငြ႕အစိုဓါတ္ႏွင့္ အာဟာရဓါတ္တို႔ကို စုပ္အားေကာင္းသည္။ ထိုေဒသတို႔တြင္ ဇီဝမ်ဳိးစံုလင္မႈေတာ့ အားနည္းသည္။ အရြက္စား ၾကြက္မ်ဳိးမ်ား၊ ေျမေပၚရွဥ့္မ်ား၊ ျမက္ခင္းလြင္ျပင္ေခြးမ်ား၊ ေျမၾကြက္မ်ဳိးမ်ား ပါဝင္သည္။ ဝက္ဝံႀကီးမ်ား၊ ေတာင္ဆိတ္ႀကီးမ်ား၊ ဝံပုေလြမ်ား ေနထိုင္ေသာ္လည္း လူတို႔၏ နယ္ခ်ဲ႕ေႏွာက္ယွက္မႈေၾကာင့္ ေတာင္ေပၚေဒသမ်ားႏွင့္ အျခား လူေဝးေသာ ေတာအုတ္ တစ္ခ်ဳိ႕တြင္သာ ေတြ႕ရသည္။
အပူပိုင္း မိုးသစ္ေတာ
လစဥ္ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္ ၁၇.၈ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ႏွင့္ ႏွစ္စဥ္ မိုးေရခ်ိန္လက္မ ၁၀၀ ေက်ာ္ရွိေသာ အၿမဲပူေႏြးသည့္ ေဒသျဖစ္သျဖင့္ အပင္တို႔သည္ တစ္ႏွစ္ပတ္လံုး လွ်င္ျမန္စြာ ေပါက္ေရာက္ၾကသည္။ အပင္တို႔ လွ်င္ျမန္စြာ ႀကီးျပင္းသည့္အခါ သူတို႔ထုတ္လုပ္သည္ထက္ သံုးစဲြသည္က ပိုမ်ားသည္။ သို႔ေသာ္ ႀကီးထြားမႈ ေႏွးေကြးသည္အခါ ဟန္ခ်က္ေျပာင္းသြားသည္။ ၁၉၈၄ ခုႏွစ္က သူေတသီ ဒက္ဘိုရာႏွင့္ ေဒဗစ္ကလာ့ခ္တို႔သည္ အပူပိုင္းမိုးသစ္ေတာ သက္ရင္ပင္မ်ား၏ ႀကီးထြားႏႈန္းကို ကြဲျပားျခားနားေသာ မ်ဳိးစိတ္ ၆ မ်ဳိး၏ အႀကီးျမန္အပင္မ်ား၊ အႀကီးေႏွးေကြးပင္မ်ားျဖင့္ စတင္စမ္းသပ္ခဲ့သည္။ သစ္ပင္မ်ား ႀကီးထြားႏႈန္းသည္ႏွစ္အလိုက္ မတူညီၾကသည္ကို သူတို႔ေတြ႕ခဲ့သည္။ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ အဆမ်ားေသာ ႏွစ္မ်ားတြင္သစ္ပင္တို႔ ႀကီးထြားမႈ ေႏွးေကြးၾကၿပီး ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ နည္းေသာႏွစ္မ်ားတြင္ ႀကီးထြားမႈ ျမန္ဆန္သည္။
အပူပိုင္း မိုးသစ္ေတာတို႔တြင္ သစ္ေတာၾကမ္းျပင္ ေျမျပင္သို႔ ေနေရာင္ျခည္ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ေရာက္ရွိသည့္ အတြက္ တစ္ပင္ႏွင့္ တစ္ပင္ အၿပိဳင္အဆိုင္ ထိုေနေရာင္ျခည္ကို လုၾကရသည္။ လူသူအေႏွာက္အယွက္မရွိသည့္ နက္ရွဳိင္းသည့္ မိုးသစ္ေတာ၏ အတြင္းပိုင္းတြင္ အပင္ငယ္ေလးမ်ား က်ဲပါးသည္။ ထိုအပိုင္းသည္ ရွားပါးလွေသာ ေနေရာင္ျခည္ႏွင့္ ေျမဆီလႊာခပ္ညံ့ည့ံ ၿပိဳင္ဆိုင္စုပ္ယူရသည္။ ထိုအပိုင္းကို သစ္ေတာ ေအာက္ေျခပိုင္း Under story ဟုေခၚသည္။ ေျမဆီလႊာသည္ အလႊပါးၿပီး ပြေယာင္းသည္။ ဇီဝလႈပ္ရွားမႈျမန္ဆန္သျဖင့္ ေအာ္ဂဲနစ္သက္ရွိပိုင္းမ်ား ေဆြးေျမ့လြယ္ကာ ထိုမွတစ္ဆင့္ အပင္သစ္ သက္ရွိသစ္ လွ်င္ျမန္စြာ ျဖစ္ထြန္းေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ ေျမဆီလႊာပါးသည့္ အတြက္ အပင္တို႔သည္ မိမိတိုပအျဖစ္မ်ားအား ခပ္တိုတိုႏွင့္ အပင္ေျခမွ ေဘးသို႔ ျပန္႕က်ယ္စြာ ျဖန္႔ၿပီး အဟာရကို ဟုပ္ယူရန္ ပံုစံေဖာ္ျဖစ္သြားသည္။ ပင္ေျခတြင္ ပင္စည္သည္ အေခါက္လိုက္ အခ်ပ္လိုက္ ျပန္႕လ်က္buttress ပံုစံျဖစ္ေနသည္။ ထိုနည္းျဖင့္ ပင္စည္က ေျမဆီလႊာပါးပါးထံမွ အဟာရကို လံုေလာက္စြာရရွိသည္။ သစ္ေတာ၏ ရြက္အုပ္ထူထပ္မႈေၾကာင့္ ေနေရာင္ျခည္ကို လံုေလာက္စြာမရရွိသည့္အခါ ေအာက္ပိုင္းရွိ အခ်ဳိ႔ေသာ အပင္မ်ားအား နည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ေနေရာင္ျခည္ဆီသို႔ ေရာက္ဖို႔ ယွဥ္ၿပိဳင္ရွင္သန္ရန္ တြန္းအားေပးေနသည္။
ႏြယ္ပင္မ်ား ေလထဲတြင္ အညြန္႔တက္ေသာ အပင္မ်ား ပင္စည္ကို ကပ္ေနသည့္ epiphytes တြယ္ကပ္ပင္မ်ားသည္ သစ္ေတာ၏ ျမင့္မားေသာ အကိုင္းအခက္ထိပ္ဖ်ားတို႔တြင္ ရွင္သန္ေပါက္ေရာက္ၾကသည္။ ထိုကပ္ပါးပင္တို႔သည္ သစ္ပင္အကိုင္းတို႔ကို ကုတ္တြယ္မွီေထာက္ၿပီး ေလထဲမွ ေရေငြ႔ဓါတ္ကို စုပ္ယူသည္။ ေလျဖင့္ေရာက္လာေသာ ဖုန္မႈန္႕မ်ား သစ္ရြက္ေၾကြေလးမ်ားကို သိုေလွာင္သိမ္းဆည္းၿပီး အဟာရျပဳလုပ္ယူသည္။ နာနတ္မ်ဳိးရင္းဝင္အပ္င တစ္မ်ဳိးျဖစ္ေသာ Bromeliad ပင္၊ သစ္ခြ၊ ရွားေစာင္းမ်ဳိးရင္းပင္မ်ား၊ ဋရင္ေကာက္ငွက္ေမႊးပင္ မ်ားသည္ သစ္ပင္ႀကီးမ်ား၏ ထိပ္ဖ်ားရြက္အုတ္ႀကီးတို႔တြင္ မွီတြယ္ကပ္ေပါက္ေရာက္သည့္ ကပ္ပါးပင္မ်ားျဖစ္သည္။
ေညာင္ပင္ကဲ့သို႔ေသာ မ်ဳိးစိတ္တို႔သည္ မူလ ပထမ ကပ္ပါးအျဖစ္ သစ္ပင္ႀကီးမ်ား၏ ရြက္အုပ္တို႔တြင္ တြယ္ကပ္ေပါက္ေရာက္ၿပီးမွ သူတို႔၏ အျမစ္မ်ားကို ေအာက္ေျခသို႔ ေလ်ာ့က်ဆင္းၿပီး သစ္ေတာေအာက္ေျမျပင္ကို အျမစ္တြယ္ေလ့ရွိသည္။ ထိုေၾကာင့္ သူတို႔ကို လိမ္ႏြယ္ညစ္သည့္အပင္မ်ား Stranglers ဟုေခၚၾကသည္။ အေခါက္ထူ အသားထူ ႏြယ္ပင္အမ်ားအျပားပင္ သစ္ေတာ၏ ရြက္အုပ္ ခဏပြင့္သြားသည့္အခ်ိန္ရသမွ်တြင္ အလင္ေရာင္ဆီသို႔ လွ်င္ျမန္စြာ ထိုေဖာက္ႏြယ္တတ္ၾကသည္။ ၿပီးေနာက္ ထိုရြက္အုပ္ထိပ္ဖ်ားတို႔တြင္ ႏြယ္ပင္တို႔က ပန္းပြင့္ၿပီး အသီမ်း လႈိင္လႈိင္ သီးၾကသည္။ ထိုႏြယ္ပင္တို႔သည္ အရြက္ေၾကြသည္။ သစ္ေတာ ေအာက္ေျခတြင္ သတၱဝါ အနည္းငယ္သာ ရွိသည္။ ပ်ား၊ လိပ္ျပာႏွင့္ အျခားအင္းဆက္မ်ားသည္ သစ္ေတာအုပ္ထိပ္ဖ်ားတို႔တြင္သာ ရွိသည္။ ေမ်ာက္၊ ငွက္၊ ဖား စသည္တို႔သည္လည္း သစ္ပင္ထိပ္ဖ်ား ရြက္အုပ္တို႔တြင္သာ ေနထိုင္ရွင္သန္ၾကသည္။
အပူပိုင္းမိုး သစ္ေတာတို႔သည္ ေရာဂါႏွင့္ ဗိုင္ရပ္စ္ ပိုမ်ားကုသရန္ ပရေဆးပင္တို႔ေပါက္ေရာက္ရာ နယ္ပယ္ျဖစ္သည္။ ထို႔အတူ သမုဒၵရာသည္လည္း ေရာဂါမ်ဳိးစံုကို ကုသႏိုင္သည့္ အပင္သတၱဝါမ်ား ေနထိုင္က်က္စားရာ ျဖစ္သည္။ သပုဒၵရာတြင္းမွ ေရနဂါး (Seahorse)က၊ ကဏန္း၊ ၾကယ္ငါး(Sterfish)၊ ဘက္တီးရီးယားႏွင့္ ေရေမွာ္စိမ္းတို႔သည္ ကင္ဆာ၊ အယ္ဇိုင္းမားေရာဂါႏွင့္ အျခားေရာဂါတို႔ကို ကုသရာတြင္ အသံုးဝင္သည္။ သႏာၱရေက်ာက္တန္းမ်ားႏွင့္ အျခားေနရာတို႔တြင္လည္း ဇီဝစြမ္းအင္အျပည့္ေမာ္လီက်ဴးမ်ားျဖင့္ သက္ရွိတို႔ ေနထိုင္ၾကသည္။ ထိုဇီဝနယ္ပယ္သည္ ေရာဂါကုရန္ အေရးပါေသာ အရာမ်ားျဖစ္သည္။
ကႏာၱရမ်ား၊
ကႏာၱရမ်ားသည္ ပတ္ဝန္းက်င္ရွိ ရာသီဥတုေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာျခင္းျဖစ္သည္။ တစ္ႏွစ္လွ်င္မိုးေရခ်ိန္ ၁၀ လက္မ ထက္နည္း၏။ ေရေငြ႔ပ်ံျခင္းက မိုးျဖစ္ထြန္းျခင္းထက္ ပိုမိုမ်ားသျဖင့္ ေရအျဖစ္သို႔ ေရာက္ဖို႔အလြန္ ခက္ခဲသည္။ မိုးရြာလွ်င္လည္း အကန္႔အသတ္ႏွင့္ ကြက္ကြက္ ကေလးသာ ရြာတတ္ၿပီး ဘယ္ေတာ့မိုးရြာမည္လည္း ဟု ခန္႔မွန္းဖို႔ အလြန္ခက္ခဲသည္။ တခ်ဳိ႕ႏွစ္မ်ားတြင္ မိုးရြာသြန္းမႈမ်ားၿပီး တခ်ဳိ႕ႏွစ္မ်ားတြင္ မိုရြာသြင္းမႈ နည္းခ်င္နည္းမည္။ ကႏာၱရသည္ အၿမဲတမး္ပူေနသည္ မဟုတ္၊ ေႏြေန႔လယ္ခင္းမ်ားတြင္ ၃၇.၈ ဒီဂရီ စင္တီေလာက္ အလြယ္တကူ တက္တတ္ၿပီး ညခင္းမ်ားတြင္ ၆.၇ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ထ က်တတ္သည္။ အခ်ဳိ႕ ကႏာၱရမ်ားသည္ ႏွင္းခဲ ႏွင္းသီးမ်ား မရွိတတ္ေသာ္လည္း အခ်ဳိ႕ကႏၱရမ်ားသည္ သုည ဒီဂရီေအာက္ အေအးျဖင့္ ႏွင္းခဲႏွင္းသီးမ်ား ျဖစ္ထြန္းတတ္သည္။ ကႏာၱရမ်ားသည္ ပထဝီအေနအထားႏွင့္ ရာသီဥတု အေနအထားေၾကာင့္ ျဖစ္ထြန္းၾကသည္။
၁။ ၂၀ ဒီဂရီ ေတာင္လတၱီတြဒ္ႏွင့္ ၃၀ ဒီဂရီ ေျမာက္လတၱီတြဒ္ၾကား တိုက္ႀကီးမ်ား၏ အေနာက္ ကမး္ေျခတေလွ်ာက္တြင္ အေရွ႕ေလ(အေရွ႕မွ လာသည့္ေလ)မ်ား ျဖစ္ေပၚၿပီး သမုဒၵရာဆီမွ စိုထိုင္းသည့္ေရေငြ႕ကို အထက္သို႔ ပ်ံတက္ေစသည့္နည္းျဖင့္ ကမာၻ၏ အေျခာက္ေသြ႔ဆံုးေသာ ကႏာၱရတို႔ ျဖစ္ေပၚလာရသည္။ ဆာဟာရသဲကႏာၱရ၊ ဘာဂ်ာကယ္လီဖိုးနီးယား သဲကႏၱာရတို႔ျဖစ္သည္။
၂။ ၃၀ ဒီဂရီ လတၱီတြဒ္အနီးတြင္ သမေႏြးပိုင္းေလသည္ ဟတ္ဒ္ေလ ဆဲလ္ပံုစံနမူနာအတိုင္း ေအာက္သို႔ ျပန္က်လာၿပီး သူက်လာရာ လမ္းတစ္ေလ်ွာက္တြင္ က်စ္လစ္လာသည္။ ပူၿပီး ေျခာက္ေသြ႔လာကာ ပူေႏြးေသာေလကို ျဖစ္ေစသည္။ ထိုေလက ေရေငြ႕ကို စုပ္ယူလိုက္သျဖင့္ မိုးအျဖစ္ ေျပာင္းလဲရန္ မစြမ္းသာေတာ့ဘဲ ဆာဟာရကဲ့သို႔ သဲကႏာၱရမ်ဳိး ျဖစ္ေပၚလာရသည္။
၃။ သမပိုင္း ကႏာၱရတို႔မွာ မိုးရိပ္ Rainshadows ဟုေခၚေသာ ေနရာတို႔တြင္ တည္ရွိတတ္သည္။ မိုးရိပ္တို႔သည္ ျမင့္မားေသာ ေနရာတို႔တြင္ တည္ရွိတတ္သည္။ မိုးရိပ္တို႔သည္ ျမင့္မားေသာ ကမ္း႐ိုးတန္းေတာင္ျမင့္ေတာင္ေစာင္းမ်ား တစ္ေလွ်ာက္ ေလကြယ္ရာ အရပ္တြင္ ျဖစ္ေပၚသည္။ ေရေနြ႕သယ္ယူလာေသာ ေလသည္ ေတာင္တန္း၏ ေလတိုက္ရာဘက္သို႔ ခ်ဥ္းကပ္လာၿပီး ေလက အထက္သို႔တတ္သည္။ ေအးလာသည္။ ထိုေနာက္ ဖိအားနည္းရပ္ဝန္းျဖစ္လာၿပီး မိုးရြာက်၏ ေလတိုက္ရာဘက္သည္ မိုးႏွင့္ ႏွင္းကို အမ်ားဆံုးရရွိသည္။။ ထိုေလသည္ ေလကြယ္ရာအရပ္ဖက္သို႔ က်သည့္အခါ က်စ္လစ္လာၿပီး ပူေႏြးလာသည္။ ထိုေနာက္ေရေငြ႔ကို စုပ္ယူျပန္သည္။ ထို အမ်ဳိးအစားမွာ ကယ္လီဖိုးနီးယားရွိ ေသမင္းေတာင္ၾကား Death Valley ကႏၱာရသို႔မဟုတ္ ပီး႐ူးဗီးယန္း ကႏၱာရ တို႔ျဖစ္သည္။
၄။ မြန္းဂိုးလီးယားႏိုင္ငံရွိ ဂိုဘီကႏၱာရႏွင့္ အေမရိကန္ျပည္ေထင္စုရွိ Great Bassin Desert တို႔ကမူ ကုန္းတြင္းတိုက္ႀကီး မ်ား အတြင္းတြင္ျဖစ္ေပၚသည္။ ထိုေနရာသည္ စိုထိုင္းသည့္ ေရေငြ႔ႏွင့္ အလွမ္းေဝးၿပီး မိုးရိပ္ျဖစ္စဥ္ကလည္း အေရးႀကီးေသာ အခန္းက႑မွာ ပါဝင္ေနသည္။
ကႏၱာရတို႔သည္ ေရလံုးဝခမ္းေျခာက္ခ်ဳိ႕တဲ့သည္ေတာ့မဟုတ္။ ထိုေနရာကြင္းေခါင္ေခါင္တြင္ ဇီဝသက္ရွိမ်ား ရွင္သန္ႏိုင္ၾကသည္။ ကႏၱရရွိေသာအပင္တို႔မွာ မိုးေခါင္ေျခာက္ေသြ႔မႈဒဏ္ကို ခံႏိုင္ရည္ရွိေသာ ေသးငယ္သည့္ အရြက္မ်ားရွိသည့္ အၿမဲစိမ္းခ်ဳံပုပ္ပင္မ်ားျဖစ္သည္။ အၿမဲပင္ ဆူးခြ်န္မ်ား ရြက္ခြ်န္မ်ားရွိသည္။ ေမႊးပ်ံ႕သည့္ရနံ႔ရွိ အဆီမ်ားထြက္သည္။ အျမစ္သည္ ပတ္ဝန္းက်င္မွ ရႏိုင္သမ်ွ ေရေငြ႕ဓါတ္ကို စုပ္ယူရန္ ေဘးသို႔ရွည္လ်ားစြာ ျဖန္႔က်က္သည္။ တခ်ဳိ႕အပင္မ်ားက မူေျမေအာက္ေရကို ရရွိႏိုင္ဖို႔ ေျမႀကီးေအာက္သို႔ ေပ ၃၀ ခန္႔ ေဖာက္ထြင္းသြားသည့္ အျမစ္မ်ားရွိၾကသည္။ သို႔တိုင္ေအာင္ အခ်ဳိ႕အပင္တို႔သည္ အရြက္မ်ားအတိုင္းမ်ားထဲတြင္ ေရ သိုေလွာင္ၿပီး မိုးေခါင္ေျခာက္ေသြ႔သည့္ ဒဏ္ကို ႀကံ့ႀကံ့ခံၾကသည္။ ထိုအပင္မ်ားကို Succulents ဟုေခၚသည္။ အပင္အမ်ဳိးအစားေပၚမူတည္ၿပီး အပင္အစိတ္အပိုင္း အႏွံ႔အျပား ေရသုိေလွာင္မႈ ကဲြျပားသည္။ ပင္စည္တြင္၊ အရြက္တြင္၊ အသီးတြင္၊ အျမစ္တြင္ စသည္ျဖင့္ အမ်ဳိးမ်ဳိး ေရသိုေလွာင္ၾကသည္။ ရွားေစာင္းလက္ပတ္ပင္သည္ အရြက္တြင္ ေရသိုေလွာင္ေသာ အမ်ဳိးအစားျဖစ္သည္။
ကႏၱာရရွိ သတၱဝါအမ်ဳိးစားေတြကလည္း ေျခာက္ေသြ႔မႈကို ခံႏိုင္ရည္ရွိသည့္ အမ်ဳိးအစားမ်ားျဖစ္သည္။ ထိုသတၱဝါ သက္ရွိတို႔၏ကိုယ္က ေသးငယ္သည္။ အပူကို အမ်ားဆံုး ျပန္ထုတ္ျဖန္႔ေဝႏိုင္ရန္ ရွည္လ်ားေသာ ကိုယ္ဖ်ားပိုင္း ပါဝင္ေနေလ့ရွိသည္။ တိရစာၦန္တို႔၏ အေရျပားတြင္ ေခြ်းဂလင္းမ်ား မပါရွိတတ္။ သူတို႔သည္ ဆီးကို ယူရစ္အက္စစ္ အျဖစ္ ေျပာင္းလဲၿပီး အၿမီးတြင္ အဆီကို သိုေလွာင္ထားသည္။ သူတို႔သည္ ညအခါမွ အျပင္ထြက္ေလ့ရွိသည့္ အေကာင္းမ်ဳိး ျဖစ္ႏိုင္ၿပီး ေႏြလမ်ားတြင္ အိပ္ေလ့ရွိေသာ အမ်ဳိးအစားမ်ားလည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။
(ေရွ႕လတြင္ စြမ္းအင္ စီးဆင္းမႈ Energy Flow အေၾကာင္းကို ဆက္လက္ေဖၚျပပါမည္။)
Ref: Living With Earth by Gary S. Moore
Friday, May 22, 2009
အသက္အရွည္ဆံုး လူသားတို႔ရဲ႕ အစားအေသာက္မ်ား
ကမာၻ႕က်န္းမာေရးအဖဲြ႕(W.H.O)က ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ေမလ ၂၈ ရက္ေန႔မွာ ၂၀၀၇ခုႏွစ္ ကမာၻ႕က်န္းမာေရး စာရင္းဇယား အစီရင္ခံထုတ္ျပန္လိုက္တယ္။ အဲဒီ အစီရင္ခံစာရဲ႕ ေဖာ္ျပခ်က္အရ ဥေရာပတိုက္က အေသးငယ္ဆံုး ႏိုင္ငံေလးျဖစ္တဲ့ ဆန္းမာရီးႏိုင္း(San Marnino) ႏိုင္ငံရဲ႕ အမ်ဳိးသားေတြဟာ ကမာၻမွာ ပ်မ္းမွ် သက္တမ္းအရွည္ဆံုးပဲလို႔သိရပါတယ္။ ပ်မ္းမွ်သက္တမ္း (၈၆) ႏွစ္ရွိတယ္လို႔ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ အဲဒါကို အေျခခံၿပီး စာေရးစရာက ဆန္းမားရီးႏိုး လူသားေတြရဲ႕အစားအေသာက္ေတြကို စူးစမ္းေလ့လာၿပီး ေရးသားေဖာ္ျပတာကို ဘာသာျပန္လိုက္ပါတယ္။
ေမာင္ေမာင္လႈိင္(အပ္စိုက္ကု)
၂၀၀၉ ဧျပီလထုတ္ ကလွ်ာမဂၢဇင္းမွ ကူးယူပါသည္။
ဆန္းမာရီးႏိုးႏိုင္ငံစာ အီတလီႏိုင္ငံတြင္းမွာရွိတဲ့ ႏိုင္ငံငယ္ေလးျဖစ္ပါတယ္။ ေလးဘက္ေလးတန္ကို အီတလီႏိုင္ငံက ဝိုင္းရံထားၿပီး ေျမဧရိယာ ၆၁.၉ ကီလိုမီတာရွိၿပီး အဒရီယားတစ္ ပင္လယ္ (Adriatic Sea)နဲ႔ ၂၁ ကီလိုမီတာေဝးပါတယ္။ လူဦးေရ ၂၃,ဝဝဝ ေက်ာ္သာ ရွိပါတယ္။ ေတာင္ကုန္း အနိမ့္အျမင့္ မ်ားျပားတဲ့ ႏိုင္ငံလည္းျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ႏွစ္လံုးရဲ႔ ပ်မ္းမ်ွ အပူခ်ိန္က ၁၆ ံC = ၂၈.၈ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ရွိၿပီး ေဆာင္းတြင္း အေအးဆံုး အခ်ိန္မွာ ၂ ံဆဲဆီးရပ္(စ္) နဲ႔ ေႏြအပူဆံုး အခ်န္က ၃၀ ံC = ၅၄ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္ပဲရွိပါတယ္။ သမပိုင္း ဇံုရဲ႕ ေျမထဲ ပင္လယ္ေဒသရာသီဥတုမ်ဳိး ပါပဲ။
ဆန္းမာရီးႏိုင္းရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးက တည္ၿငိမ္႐ိုးစင္းၿငိမ္သက္တယ္။ ျပည္သူေတြရဲ႕ ဘဝေနထိုင္မႈကလည္း တည္ၿငိမ္ေျဖာင့္စင္းတယ္။ ဆန္းမာရီးႏို္းဟာ ကမာၻမွာ ေရွးအက်ဆံုး သမၼတႏိုင္ငံအမ်ဳိးအစားမွာ ပါဝင္တယ္။ ရွည္ၾကာတဲ့ ဒီမိုကေရစီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးပံုစံရွိတယ္။ ေရြးခ်ယ္ခံပုဂၢဳိလ္ ၆၀ ပါဝင္တဲ့ လႊတ္ေတာ္က ႏွစ္ဝက္တိုင္းမွာ ပုဂၢိဳလ္ႏွစ္ဦးကို ေရြးခ်ယ္ၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေစတယ္။ ပ-ဒု မခဲြဘူး။ ႏွစ္ဦးပူးေပါင္းၿပီး ရွိသမွ် ျပႆနာအားလံုးကို ေျဖရွင္း တယ္။ ႏွစ္ဝက္ၿပီးသြားၿပီးတဲ့ေနာက္ ဘယ္ေလာက္ပဲ ေတာ္သည္ျဖစ္ေစ ညံ့သည္ျဖစ္ေစ မုခ် အသစ္ထပ္မံ ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္တယ္။ ေနာက္ထပ္လူသစ္ ႏွစ္ေယာက္ကို စီပံု အုပ္ခ်ဳပ္ေစတယ္။ ဘယ္သူပဲ အုပ္ခ်ဳပ္ အုပ္ခ်ဴပ္ ျပည္သူေတြရဲ႕ စားဝတ္ေနေရး အဆင့္တန္း ျမင့္တင္ေရးကို သာ ဦးစားေပးရတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ဆန္းမာရီးႏိုးႏိုင္ငံကို လူႀကီးလူေကာင္းႏိုင္ငံတခုလို႔ ေခၚေဝၚၾကပါတယ္။ ညအိပ္တဲ့ ခါ တံခါးပိတ္ဖို႔မလိုပါဘူး။ လမ္းမေပၚက်က်န္ရစ္တဲ့ ပစၥည္းကို ဘယ္သူမွ မေကာက္ဘူး။ ကမာၻလွည့္ ခရီးသည္ေတြရဲ႕ လက္ဆဲြအိပ္ ဘယ္ေနရာမွာပဲ ေမ့က်န္ရစ္ခဲ့ က်န္ရစ္ခဲ့ ဘယ္အခ်ိန္ျပန္လာယူ ျပန္လာယူ၊ ေမ့က်န္ရစ္တဲ့ ေနရာမွာ ျပန္ရွာေတြ႕လိမ့္မယ္။ ဒါမွမဟုတ္ တာဝန္ရွိ ဌာန တခုခုက အခမဲ့ သိမ္းဆည္းထားေပးလိမ့္မယ္။ ဘယ္သူမွ ကိုယ့္ပစၥည္းမဟုတ္ရင္ ယူေဆာင္သြားလိမ့္ မရွိဘူး။ ဒီလို ပတ္ဝန္းက်င္မ်ဳိးမွာ ေနထိုင္ရတဲ့အတြက္ လူေတြမွာ စိတ္ဖိစီးမႈ အလြန္နည္းတယ္။ အျပန္အလွန္ ေလးစားၾကတယ္။ စိတ္ေဝဒနာေရာဂါသည္ အလြန္နည္းတယ္။ လူေတြ က်န္းမာေရးေကာင္းၾကတာ အဓိပၸာယ္ ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဆန္းမာရီးႏိုး လူေတြ အသက္ရွည္တာ မဆန္းလွပါဘူး။
အစား အေသာက္ႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ဆန္းမာရီးႏို္း လူမ်ဳိးေတြရဲ႕ ဆိုုစမွတ္စကားတခြန္းကေတာ့ “ေပါင္မုန္႔ + စပ်စ္ဝိုင္+သံလြင္ဆီ အသက္ ၉ ဆယ္ ၉ ထိ ရွည္မည္” တဲ့။ သူတို႔စားတဲ့ေပါင္မုန္႔က မ်ားေသာအားျဖင့္ ႏူးညံ့တဲ့ ဂ်ဳံမႈန္႔နဲ႔ လုပ္တာမ်ဳိးမဟုတ္ဘဲ ဂ်ဳံအၾကမ္းမ်ဳိး “Whole wheat flour” နဲ႔ လုပ္တဲ့ ေပါင္မုန္႔မ်ဳိးသာ စားၾကတယ္။ ဗီတာမင္မ်ဳိးစံု ပါဝင္ၿပီး ေသြးေၾကာမ်ား က်န္းမာေရးအတြက္ အက်ဳိးျပဳတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲ ဆိုေတာ့ အစာဖိုင္ဘာမွ်င္ၾကမ္းမ်ား ပါဝင္ေနလို႔ပါပဲ။စပ်စ္ဝိုင္ထဲမွာ ခႏၵာကိုယ္အတြက္ မရွိမျဖစ္လိုအပ္တဲ့ အမိုင္ႏိုအက္စစ္မ်ား (Essential Aminaacids)နဲ႔ စိုးစဥ္းလိုအပ္ သတၳဳျဒပ္စင္မ်ား အမ်ား အျပား ပါဝင္တဲ့ အျပင္ ဗီတာမင္ B အုပ္စု ေပါၾကြယ္ဝတယ္။ အထူးသျဖင့္ စပ်စ္ဝိုင္မွာ ေသြးဥမႊာမ်ား မူမမွန္ဘဲ စုခဲသြားႏိုင္မႈကို ထိန္ခ်ဳပ္တားဆီးနိုင္တဲ့ အခ်က္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးမွ်င္ေၾကာမ်ား ေသြးေၾကာမာ်းကို ခ်ဲ႕ေပးတယ္။ ႏွလံုးေသြးေၾကာဆိုင္ရာ ေရာဂါေတြကို ကာကြယ္ေပးတယ္။ ေသြးလႊတ္ေၾကာအတြင္း ဆန္ျပဳတ္ဖတ္လို အနယ္ထိုင္ၿပီး ခ်ဳိးျဖစ္ မာက်စ္သြားႏိုင္မႈကိုလည္း ကာကြယ္တယ္။ ေသြးအတြင္း ကိုယ္လက္စထေရာ တိုးပြားလာမႈကိုလည္း ကာကြယ္တယ္။ သံလြင္ဆီကေတာ့ ဆီထြက္တဲ့ သံလြင္ဆီကေန တိုက္႐ိုက္ညွစ္ယူရရွိတဲ့ သစ္သီး သတၱဳရည္ပဲ။ အေရဓါတ္ကို ခဲြထုတ္ပစ္လိုက္ၿပီး ရရွိတဲ့ အဆီဟာ Monounsaturated fatty acid ၈၀% ေက်ာ္ေက်ာ္ပါဝင္ေနတယ္။ လူ႔ခႏၶာကိုယ္က လိုအပ္တဲ့ စံခ်ိန္နဲ႔ကိုက္ညီတဲ့ အခ်ဳိးအစားပါပဲ။ ႏွလံုးေသြးလႊတ္ေၾကာဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ားကို အမ်ားႀကီး ေလွ်ာ့ခ်ပစ္ႏိုင္တယ္။ ေသြးခ်ဳိ၊ ဆီးခ်ဳိေရာဂါ၊ ကင္ဆာေရာဂါတို႔ကို ေကာင္းေကာင္း တားဆီး ကာကြယ္ေပးႏိုင္တယ္။ ေပါင္မုန္႔၊ စပ်စ္ဝိုင္၊ သံလြင္ဆီတို႔ဟာ ဆန္းမာရီးႏိုး လူမ်ဳိးတို႔ရဲ႕ ေန႔စဥ္မစားမျဖစ္တဲ့ အစာ မ်ဳိးျဖစ္ၾကပါတယ္။
အဲဒီ သံုးမ်ဳိးအျပင္ ဆန္းမာရီးႏိုးလူမ်ဳိးေတြ စားေလ့ရွိၾကတဲ့ ဟင္းသီးဟင္ရြက္ေတြကေတာ့ ခရမ္းခ်ဥ္သီး၊ မုန္ညွင္းျဖဴရြက္၊ မုန္လာဥနီ၊ ဆလပ္ရြက္၊ အာလူး၊ မႈိပြင့္၊ ကညြတ္ တို႔ကို အသားတစ္မ်ဳီးမ်ဳိးဈ ကမာေကာင္အသား၊ ကင္းမြန္၊ ဖားသားတို႔ တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ေရာခ်က္ၿပီး စားတတ္ၾကပါတယ္။ ဆန္းမာရီးႏိုး လူမ်ဳိးေတြ ဒီလို အသက္ရွည္ၾကတာစာ သူတို႔ရဲ႕ အစားအေသာက္ပံုစံနဲ႔ အမ်ားႀကီး ပတ္သက္တယ္လို႔ ယူဆၾကပါတယ္။
ေမာင္ေမာင္လႈိင္(အပ္စိုက္ကု)
Ref: တ႐ုတ္ျပည္၊ အန္ေဟြးျပည္နယ္၊ သက္ႀကီးရြယ္အိုမ်ား ကုသေရးနဲ႔ က်န္းမာသက္ရွည္ေရး သူေတသနဌာနက ထုတ္ေဝတဲ့ Prolonging Life Abstracts ဂ်ာနယ္ အမွတ္ ၈-၂၀၀၈ ထဲက ထုတ္ႏုတ္ျပန္ဆိုပါတယ္။
ထိုးေဖာက္ထြက္လာမည့္ ႏွလံုးေရာဂါ ကုထံုး
ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါသည္ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းနဲ႕ ေသြးတြင္း အဆီဓာတ္မ်ားျခင္း တို႕ေၾကာင့္ ၁၉ ရာစုတြင္ အေသအေပ်ာက္မ်ားေသာ ေရာဂါျဖစ္ခဲ့ပါသည္။ ေဆးလိပ္၊ ေဆးရြက္ႀကီး တုိက္ဖ်က္ျခင္းအပါအဝင္ ေကာင္းေသာ အမူအက်င့္ျပဳျပင္ျခင္းျဖင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈ က်ဆင္းခဲ့ပါသည္။ ၂၀ ရာစုတြင္မူ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ ခြဲစိတ္ကုသႏိုင္ျခင္း၊ ေသြးေၾကာ ေဒါက္ထည့္ျခင္းႏွင့္အတူ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါ ေဝဒနာရွင္မ်ား အသက္ခ်မ္းသာရာ ရၾကသျဖင့္ လူ႕သက္တမ္း ပိုရွည္လာၾကသည္။ ထိုအခါ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါအခံေၾကာင့္ ႏွလံုးညႇစ္အား က်ဆင္းျခင္း (Congestive Heart Failure) ျဖစ္ပြားေသာ ဦးေရ တိုးပြားလာျပန္သည္။ ထိုသူတို႕ကို ေဆးဝါးမ်ား၊ ခြဲစိတ္ျခင္းမ်ားျဖင့္ ႀကိဳးစားၾကည့္ေသာ္လဲ ထူးျခားစြာ တိုးတက္မႈ မေတြ႕ရွိခဲ့ပါ။
ေဒါက္တာ ခြန္စိုးမိုး
၂၀၀၉ ဧျပီလထုတ္ ကလွ်ာမဂၢဇင္းမွ ကူးယူပါသည္။
ယခု ၂၁ ရာစုတြင္ ႏွလံုးကလာပ္စည္း ( heart cell) ေမြးျမဴၿပီး ျပန္လည္ထည့္သြင္းျခင္းႏွင့္ ပင္မ ကလာပ္စည္း (stem cell) ေမြးျမဴၿပီး ျပန္လည္ထည့္သြင္းျခင္းႏွင့္ တိုးတက္မႈရရွိၿပီး လက္ေတြ႕ အသံုးခ်ႏိုင္ရန္ ႀကိဳးစားလာၾကပါသည္။ ဤနည္းႏွစ္ခုတြင္ ပင္မကလာပ္စည္းေမြးျမဴၿပီး ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္း ထိုးသြင္းျခင္းႏွင့္ ႏွလံုးႂကြက္သားတြင္း ထိုးသြင္းျခင္းကို ႏွလံုးေရာဂါကုသသည့္ သမားေတာ္ႀကီးမ်ားသာမက ႏွလံုးခြဲစိတ္ကု ဆရာဝန္ႀကီးမ်ားကပါ အသံုးခ် သုေတသနအျဖစ္ လုပ္ေဆာင္ၾကည့္ရာတြင္ ေကာင္းမြန္ေသာ ရလာဒ္မ်ား ရရွိခဲ့ၾကပါသည္။ ႏွလံုးညႇစ္အား က်ဆင္းသည့္ ေရာဂါေဝဒနာရွင္မ်ားသည္ ဤကုသမႈေၾကာင့္ ေမာပန္းျခင္း၊ ႏြမ္းနယ္ျခင္းမ်ား ပေပ်ာက္ၿပီး ပံုမွန္ လမ္းေလွ်ာက္ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား ျပဳလုပ္လာႏိုင္သည္ကို ေတြ႕ရပါသည္။ ပဲ့တင္သံျဖင့္ ႏွလံုးညႇစ္အား တုိင္းထြာရာတြင္ ညႇစ္အား တိုးတက္ ေကာင္းမြန္လာသည္ကိုလဲ ေတြ႕ရွိရပါသည္။ ဤ ပင္မကလာပ္စည္း ေမြးျမဴရာတြင္ ပင္မကလာပ္စည္းကို သေႏၶသားမွလည္းေကာင္း၊ ခ်က္ႀကိဳးမ်ားမွ လည္းေကာင္း ယူႏိုင္သကဲ့သို႕ လူႀကီးမ်ားတြင္ ႐ိုးတြင္းခ်ဥ္ဆီမွလည္း ယူႏိုင္ပါသည္။ ယခုေနာက္ဆံုး ေသြးမွ ထုတ္ယူျခင္း ျပဳလုပ္လာႏိုင္ပါသည္း သေႏၶသားမွယူေသာ ပင္မကလာပ္စည္းမွာ ရင့္က်က္မႈ (Mature) မရွိသျဖင့္ ပံုသ႑ာန္ အမ်ဳိးမ်ဳိး (Totipotential) ေျပာင္းႏိုင္ၿပီး ကင္ဆာကလာပ္စည္း (Cancer Cell) အျဖစ္သို႕ ကူးေျပာင္းႏိုင္သျဖင့္ အသံုးျပဳမႈ နည္းလာပါသည္။
႐ိုးတြင္းခ်ဥ္ဆီမွ ထုတ္ယူေသာနည္းမွာလည္း နာက်င္မႈရွိျခင္း၊ ထုတ္ယူရန္ ခက္ခဲျခင္းေၾကာင့္ ေမွးမွိန္ခဲ့ရပါသည္။ ယခုအခါ ခ်က္ႀကိဳးမွ ထုတ္ယူသည့္နည္းမွာ ကေလးေမြးလာသည္ႏွင့္ ေနာင္တခ်ိန္ ေရာဂါတခုခုျဖစ္လွ်င္ ျပန္လည္ အသံုးျပဳရန္ ရည္ရြယ္ၿပီး မိသားစုဝင္မ်ားက ႀကိဳတင္ သိမ္းဆည္းလာၾကသည္။ ထိုပင္မကလာပ္စည္းမ်ားမွာ မိမိအတြက္ အသင့္ေတာ္ဆံုးျဖစ္သကဲ့သို႕ မိသားစုဝင္မ်ားအတြက္လဲ သင့္ေလ်ာ္သည့္ (Match) အမ်ဳိးအစားျဖစ္ရန္ အခြင့္အလမ္း မ်ားေပသည္။ ၄င္းပင္မကလာပ္စည္းကုိ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ အရည္ဗူးအတြင္း အကန္႔အသတ္မရွိ သိုထားႏိုင္သည္။ လက္ေတြ႕အရ (၁၈) ႏွစ္ၾကာ သိုေလွာင္ထားေသာ ကလာပ္စည္းမ်ားမွာ ပံုသ႑ာန္ႏွင့္ လုပ္္ငန္းပိုင္းအရ ေျပာင္းလဲမႈမရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။ ထိုကလာပ္စည္းမ်ားကို အသံုးျပဳလိုသည့္အခါ ခ်က္ခ်င္း သံုးစြဲ၍ရသည္။ ခ်က္ႀကိဳးမွယူေသာ ပင္မကလာပ္စည္းမ်ားမွာ ေမြးဖြားစ ကလာပ္စည္းမ်ားျဖစ္၍ တီလုိမီးယားတိုျခင္း (Telomere shortening) မျဖစ္ေသးေသာ သက္တမ္းရွည္သည့္ ကလာပ္စည္းမ်ားျဖစ္သည့္ အားသာခ်က္ရွိသည္။ တီလိုမီးယာတိုလာေလ လူ႕သက္တမ္းတိုေလျဖစ္သည္။
လူႀကီးမ်ားတြင္မူ မိမိေသြး၏ ၂၅၀ စီစီကို ထုတ္ေပးၿပီး ၄င္းမွ ပင္မကလာပ္စည္းတခုခုျဖစ္သည့္ ပ႐ိုဂ်ေနတာ ကလာပ္စည္း (Progenitor cells) ျဖစ္ေသာ ေသြးေၾကာအႀကိဳကလာပ္စည္း Angiogenic cell precursors (ACPs) မ်ားကို ထုတ္ယူ ေမြးျမဴပါသည္။ ဤကလာပ္စည္းျဖင့္ ကုသမႈ ရရွိသူသည္ နဂိုရွိၿပီး ေသြးေၾကာမွ်င္မ်ား ပိုမိုဖြံ႕ၿဖိဳးလာသကဲ့သို႕ ေသြးေၾကာအသစ္မ်ားကိုလဲ ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ မိမိ၏ေသြးပစၥည္းကို မိမိထံ ျပန္သံုးသျဖင့္ ဘာသာေရး၊ လူမႈေရးအရ က်င့္ဝတ္ယိုယြင္းမႈ မရွိသည့္အျပင္ ခႏၶာကိုယ္ ခုခံအားစနစ္၏ မလိုလားအပ္ေသာ တံု႕ျပန္မႈလဲ မရွိပါ။ ဤ (ACPs) မ်ားကို ႏွလံုးေရာဂါကု သမားေတာ္မ်ားမွ ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္းသို႕ ႏွလံုးေသြးေၾကာခ်ဲ႕ေနစဥ္ ထည့္သြင္းေပးႏိုင္ပါသည္။ ႏွလံုးခြဲစိတ္ ဆရာဝန္မ်ားကလဲ ရင္ေခါင္းအေပါက္ေသး ခြဲစိတ္ျဖင့္ (Thoracoscope) မွတဆင့္ ႏွလံုးႂကြက္သားထဲသို႕ ေနရာမ်ားစြာ ေဆးထိုးအပ္ျဖင့္ ထိုးသြင္းေပးႏုိင္သကဲ့သို႕ ႏွလံုးေသြးေၾကာဆက္သည့္ ခြဲစိတ္ျခင္း CABG ျပဳလုပ္သည့္အခ်ိန္တြင္ အမာရြတ္ေနရာမ်ားသို႕ ထိုးသြင္းေပးျခင္းကို တစ္ၿပိဳင္တည္း ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။
ဤစမ္းသပ္မႈသည္ တိရစာၦန္ႏွင့္ စမ္းသပ္သည့္အဆင့္မွ ေက်ာ္လြန္ခဲ့ေပၿပီ။ ယခုအခါ ေဆးဝါးထုတ္လုပ္သည့္ ကုမၸဏီႏွင့္ ပူးေပါင္းေလ့လာေနေသာ ေဆး႐ံုႀကီး (affiliated hospital) အေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ လူသားမ်ားေပၚ၌စမ္းသပ္မႈ ျပဳလုပ္ခဲ့ရာ အေျဖေကာင္းမြန္ေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္။ ဤ(ACPs)ျဖင့္ ေျခေထာက္ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါမ်ား အေပၚလည္း သူေတသနျပဳလ်က္ ရွိပါသည္။ ဤနည္းပညာသည္ သိပၸံနည္းက်ၿပီး ျဖစ္ႏိုင္ေျခ၊ ေအာင္ျမင္ႏိုင္စြမ္းအား ျမင့္မားသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။ သို႔ရာတြင္ ယခုမွသာ လူသားအေပၚတြင္စမ္းသပ္ၿပီး ေအာင္ျမင္မႈရသျဖင့္ လူသားမ်ားစြာႏွင့္ သုေတသနျပဳထားသည့္ အေျဖလိုအပ္ေနေသးသည္။ ႏႈတ္ျဖင့္ ျဖစ္ေစ၊ စာျဖင့္ ျဖစ္ေစ၊ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကို ရဲတင္းစြာ တင္ျပႏိုင္ေသာ္လည္း သက္ေသျပရာတြင္တိက်ခိုင္လံုမႈ ရွိဖို႔လိုသည္။ (Be published or perished, bold in jypothesis but meticulous in proof)
ေဒါက္တာ ခြန္စိုးမိုး
ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးေၾကာခဲြစိတ္ကုဌာန
အေထြေထြေရာဂါကု ေဆး႐ံုႀကီး၊ မႏၱေလး
လွ်ာကို အလိုလိုက္မိသည့္ ေဒၚေရႊၾကာ
ကိုယ္ခႏၶာ ဝဝဖိုင့္ဖိုင့္နဲ႕ အသက္ (၆၀) ခန္႕ရွိေသာ ေဒၚေရႊၾကာတေယာက္ လူမ်ားတြဲၿပီး ေဆး႐ံုသို႕ ေရာက္လာသည္။ သူ႕မွာ ေသြးတိုး၊ ႏွလံုးႏွင့္ ဆီးခ်ဳိေရာဂါရွိသည္။
ကေမၻာဇခင္လႈိင္
၂၀၀၉ ဧျပီလထုတ္ ကလွ်ာမဂၢဇင္းမွ ကူးယူပါသည္။
သူ႕အား လူနာစမ္းသပ္ခုတင္ေပၚတြင္ နားေနေစၿပီး သူအေမာေျပေလာက္မွ ဘာမ်ား ျဖစ္လာျပန္ၿပီလဲ ေဒၚေရႊၾကာ ဟု ေမးလိုက္သည္။ ထံုးစံအတိုင္း ေဒၚေရႊၾကကေတာ့ မေျပာပါနဲ႕ေတာ့ ဆရာရယ္ က စသည္။ ေျပာသာ ေျပာပါ ေဒၚေရႊၾကာ ဟု က်ေနာ္က လမ္းေၾကာင္းေပးေတာ့မွ သူကဆက္ၿပီး တစ္ေလာက က်မတို႕အိမ္နားမွာ ဒီႏွစ္ရာသီေပၚစာကေလး တညင္းသီးေလးေတြ လွတာနဲ႕ ဝယ္ၿပီး ျပဳတ္၊ ေထာင္း၊ အုန္းႏို႕ဆမ္းကေလးနဲ႕ စားလိုက္တယ္.... စားလို႕ ေကာင္းေကာင္းရွိတာနဲ႕ စားလိုက္တာ အလံုး (၂၀) ေလာက္ ကုန္သြားတယ္... စားလဲၿပီးေရာ ဆီးခ်ဳပ္ေတာ့တာပဲ၊ ၿပီးေတာ့ လူလဲ ေလးလာတယ္၊ အိပ္ခ်င္လာတယ္၊ ထံု ထိုင္းထိုင္းရွိတာနဲ႕ အိမ္နားက ဆရာဝန္မေလး မသီတာကို ေခၚၿပီးေတာ့ ေသြးတိုင္းေတာ့ ေအာက္ေသြး (၁၂၀)၊ အေပၚေသြး (၁၈၀) ျဖစ္ေနတယ္.... ဒါနဲ႕ သူက ခပ္ျမန္ျမန္ေလး ဆီးေဆးထုိးေပးၿပီး ေသြးက်ေဆးတစ္လံုးတိုက္တယ္၊ အဲဒီေဆးေလး ထိုး ေဆးေလးေသာက္ၿပီး နည္းနည္းေတာ့ ေနထိုင္ ေကာင္းလာတယ္.... ဒါေပမဲ့ ညေနက်ေတာ့ ထမင္းေလးနည္းနည္းနဲ႕ ခ်ဥ္ေပါင္စပ္ခ်ဥ္ဟင္း ခံတြင္းေတြ႕ေတြ႕နဲ႕ စားလိုက္တာ ခ်ဥ္ေရဟင္းထဲ ငါးပိပါလို႕ထင္ပါရဲ႕ ဇက္ေၾကာ တအားထိုးၿပီး မူးလာတယ္။ ဒါနဲ႕ မျဖစ္ေခ်ဘူးဆိုၿပီး ဆရာတို႕ဆီ လာခဲ့တာပါဟု ရွည္ရွည္ လ်ားလ်ား ေျဖသည္။
သူ၏ စကားကို နားေထာင္လိုက္ကတည္းက ဒီအေဒၚႀကီး အစားသရမ္းျပန္ၿပီ ဒါေၾကာင့္ ဒီလုိခံရတာ ဟု မွတ္ခ်က္ ခ်မိသည္။ သူ ယူလာခဲ့ေသာ ေဆးမွတ္တမ္းစာအုပ္ကို ၾကည္လိုက္ေတာ့ ယခင္ကတည္းက သူ႕မွာ ဆီးခ်ဳိေရာ၊ ေသြးတိုးေရာ၊ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါမ်ား ရွိခဲ့သည္။ ဤေရာဂါမ်ား ရွိေန၍ ေဒၚေရႊၾကာကို က်ေနာ္တို႕က ငါးပိ၊ ငါးေျခာက္၊ ပုဇြန္ေျခာက္ေတြ သိပ္မစားဖို႕၊ အခ်ဳိဆိုရင္လဲ ထန္းလ်က္တို႕၊ ႀကံသကာတို႕၊ သၾကားတို႕ မစားဖို႕၊ ႏွလံုးေသြးေၾကာအတြက္ အဆီအဆိမ့္ေတြ အထူးသျဖင့္ အုန္းႏို႕တို႕ စားအုန္းဆီနဲ႕ ေၾကာ္ထား ခ်က္ထားတဲ့ဟင္းေတြ မစားဖို႕ မွာသည္။ စာအုပ္တြင္ ေရးလဲ ေရးထားသည္။
သို႕ေသာ္ သူက အစားကို မေရွာင္၊ ခ်ဳိ၊ ခ်ဥ္၊ ငန္၊ စပ္၊ ဖန္၊ ခါး အရသာ (၆) မ်ဳိးစလံုးပါေသာ ထမင္းဟင္းနဲ႕ မုန္႕ပဲ သြားရည္စာမ်ားကို လူမျမင္လွ်င္ မျမင္သလို စားသည္။
အေမ ဆရာေတြက မွာထားတယ္ေလ၊ သိပ္ခ်ဳိတာေတြ၊ ငန္တာေတြ မစားနဲ႕ဆို၊ စားေနျပန္ၿပီ ဟု ေျပာကာ သူ႕ထံမွ စားေသာက္ေနဆဲ ပန္းကန္တို႕ ခြက္တုိ႕ကို သိမ္းသြားလွ်င္ သူက စိတ္ဆိုးသည္။
ေသခ်င္ေသ၊ ငါေတာ့ စားမွာပဲ ဟုေျပာကာ သူ႕ထုိင္ခံုေဘးရွိ ေၾကာင္အိမ္ထဲက နႏြင္းမကင္းတတံုးကို လွမ္းယူကာ စားလုိက္သည္။ ၾကာေတာ့ သူ၏ သားေတြ၊ သမီးေတြ၊ တူ၊ တူမေတြက မေျပာႏိုင္ေတာ့၊ အစားေရွာင္ဖို႕ေျပာလို႕မရေတာ့ သူေသာက္ဖို႕ ေဆာင္ထားသည့္ ေဆးမ်ားကို အခ်ိန္မွန္မွန္ တိုက္ေကၽြးၾကသည္။ အမွန္ေတာ့ ေဆးေတြက ေရာဂါကို သက္သာေအာင္ ပို၍ဆိုးမလာေအာင္၊ ေဝဒနာဒဏ္မခံစားရေအာင္သာ တားဆီးေပးႏုိင္သည္။
အစားမေရွာင္ဘဲ ခ်ဥ္ခ်င္းတ`ရာ ေလွ်ာက္စားေနသူအတြက္ေတာ့ ေဆးေတြက မႏိုင္ေတာ့။ ဒီေတာ့ သူ၏ ေသြးတိုးက ဆိုးလာသည္။ ေသြးခ်ဳိက ပိုတက္လာသည္။ အဆီေတြတိုးလာ၍ ႏွလံုးေသြးေၾကာေတြက ပို၍ က်ဥ္းလာသည္။ သူ အသည္းအသန္ ျဖစ္ေနသည္ကို မၾကည့္ရက္ႏိုင္ေသာ အစ္ကိုဝမ္းကြဲေတာ္သူ ဦးေလးစံက ေရႊၾကည္ နင္ အစားအေသာက္ ဆင္ျခင္ဦး၊ လွ်ာကို သိပ္အလို မလိုက္နဲ႕၊ ဆရာဝန္ေတြမွာတဲ့အတိုင္း အဆီေတြ၊ အငန္ေတြ၊ အခ်ဳိေတြ ေလွ်ာ့စား၊ နင့္လွ်ာက တမိုက္ေလာက္ မရွည္ဘူး။ ငန္ငန္ မငန္ငန္၊ ခ်ဳိခ်ဳိ မခ်ဳိခ်ဳိ စားစရာကို အဟာရျဖစ္ေအာင္ မ်ဳိသာခ်လိုက္၊ အႏၱရာယ္ကင္းတယ္ ဟု က႐ုဏာသက္စြာ ေျပာသည္။
အစ္ကိုတေယာက္က ေျပာသည္ဆိုေတာ့လဲ ေဒၚေရႊၾကာက ဟုတ္ကဲ့ ဟု ျပန္ေျဖသည္။ သို႕ေသာ္ သူ၏စိတ္ႏွင့္ သူ၏ လွ်ာကုိေတာ့မထိန္း၊ စားၿမဲ ဆက္စားသည္။ ရမ္းၿမဲ ဆက္ရမ္းေနေလသည္။ ဒီတစ္ေခါက္ ေဆး႐ံုသို႕ေရာက္လာေတာ့ က်ေနာ္က ေဒၚေရႊၾကာ.... က်ေနာ္တို႕စကားကို နားေထာင္မလား ဟု ေမးရသည္။ နားေထာင္ပါ့မယ္ ဆရာ ဟု သူက ခ်က္ခ်င္းပင္ ကတိေပးသည္။ ထိုကတိေၾကာင့္ သူအား အခ်ဳိ၊ အငန္၊ အဆီ၊ အဆိမ့္ေတြ ေပါ့ထား၊ ဖယ္ထားေသာ အစာမ်ားကိုသာ ေကၽြးသည္။ ေသာက္ေဆး၊ ထိုးေဆးမ်ားကိုလဲ ျပန္လည္တိုင္းထြာၿပီး ေသာက္ခိုင္း၊ ထိုးခိုင္းေတာ့ သူ၏ ေသြးခ်ဳိ၊ ဆီးခ်ဳိ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ေတြ မွန္လာသည္။ လူလဲ ေနလို႕ထုိင္လို႕ ေကာင္းလာသည္။ ဆရာဝန္မ်ားလိုပင္ ဒႆနိက ဆရာမ်ားကလဲ လွ်ာ ကို ထိန္းခိုင္းသည္။ ဤလွ််ာကို မထိန္းႏိုင္ဘဲ ေျပာခ်င္ရာေျပာ၊ ဆိုခ်င္ရာဆိုမႈေတြေၾကာင့္ ျငင္းခုန္မႈ၊ စကားမ်ားမႈ၊ ရန္လိုမႈေတြ ျဖစ္ၾကသည္။
ထို႕ေၾကာင့္ က်န္းမာေရးအတြက္ေရာ၊ လူမႈေရးအတြက္ပါ အဆင္ေျပေစရာ လွ်ာကို ထိန္းၾကပါဟု ဤေဆာင္းပါးျဖင့္ တင္ျပႏႈိးေဆာ္လိုက္ပါသည္။
ကေမၻာဇခင္လႈိင္
Saturday, May 9, 2009
က်န္းမာေရး ဖတ္စရာမွတ္စရာမ်ား
ေဆးေၾကာက္တဲ့အေမ။ အရွင္ဥာဏိက
နတ္ေပးေသာဆရာ၀န္။ ျငိမ္း(ေက်ာင္းကုန္း)
သင္ ေဆးေသာက္တတ္ပါသလား။ ပါေမာကၡ ေဒၚခင္ျဖဴ(ျမင္းျခံ)
အေဖေပးတဲ့ အားေဆးတခြက္။ အရွင္ဥာဏိက
ေဆး ေၾကာက္တဲ့အေမ။ အရွင္ဥာဏိက
ပဌမဆံုး ျမန္မာဆရာ၀န္။ တင္ႏိုင္တိုး
လက္ဖက္ရည္ အဖန္ေသာက္လ်င္ျဖင့္။ မေကြး ၀င္းျမင့္
Magwe Win Myint Health article.gif အသက္ရွည္ရာ အနာမဲ့ေၾကာင္း နည္းလမ္းေကာင္းမ်ား။ မေကြး၀င္းျမင့္
ယမကာ။ မြန္းသက္ပန္။
ယမကာ မြန္းသက္ပန္
ယမကာ နွင့္ ေရဓါတ္ခန္းေျခာက္ျခင္း
ယမကာနွင့္ Enzymes မ်ား ၏ အက်ဳိးဆက္
ယမကာနွင့္ Congeners
ယမကာ အမ်ဳိးအစား
ယမကာနွင့္ ေစ်းႏႈန္း
ယမကာနွင့္ ေရခ်ိန္ကုိက္မႈ
အရက္နာက်ျခင္းမွ ကာကြယ္ျခင္းမ်ား
ယမကာ နွင့္ ေရဓါတ္ခန္းေျခာက္ျခင္း
အရက္မွာပါ၀င္တဲ့ Alcohol ဓါတ္မွာ လူေတြကို ဆီးသြားေစတဲ့ ဓါတ္တစ္္မ်ဳိး ပါ၀င္တာေၾကာင့္ အရက္ေသာက္ျပီးတဲ့ သူဟာ မၾကာခဏ ဆီးသြားခ်င္စိတ္ ျဖစ္ေပၚေနတာကို ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။ ဒါေၾကာင့္ အရက္ေသာက္ျပီး ေနာက္ေန႔မွာ ဆီးသြားမ်ားတာရဲ့ အက်ဳိးဆက္တခုကုိ အရက္နာက် လကၡဏာေတြထဲက တခုအေနနဲ႔ ခံစားရတာျဖစ္ပါတယ္။ ေရဓါတ္ ခန္းေျခာက္ျခင္းနဲ႔ အတူ ခႏၶာကိုယ္မွာရွိတဲ့ ဗိုက္တာမင္ (အထူးသျဖင့္ ဗိုက္တာမင္ B12) ကိုပါ ဆံုးရံႈးေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အရက္မ်ားမ်ားေသာက္ေလ သင့္ခႏၶာကိုယ္က Alcohol ကို ေခ်ဖ်က္နိုင္စြမ္းနည္းေလ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီအခါ အရက္နာက်ရင္ ျဖစ္တတ္တဲ့ လကၡဏာမ်ားျဖစ္တဲ့ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ႏံုးနယ္ေနျခင္း၊ ခံတြင္းမေကာင္းျခင္း တို႔ကို ျဖစ္ေစပါတယ္။
ယမကာနွင့္ Enzymes မ်ား ၏ အက်ဳိးဆက္
Alcohol မွာ ရႈပ္ေထြးလွတဲ့ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္ကိုပိုင္ဆိုင္ျပီး ခႏၶာကိုယ္မွ ယင္းအားမည္သို႔မည္ပံု ေခ်ဖ်က္သည္တို႔မွာလည္း သင့္အား စိတ္ရႈပ္ေထြးေစနိုင္တဲ့အတြက္ အရက္ရဲ့ ျဖစ္စဥ္မ်ားကို မေျပာျပဘဲ ခ်န္လွပ္ထားခ်င္ပါတယ္။ ယမကာမ်ား ခႏၶာကိုယ္ထဲကို ေရာက္လာတာနဲ႔တျပိဳင္နက္ ခႏၶာကိုယ္မွ enzymes မ်ားက ယင္းအား ေခ်ဖ်က္ရန္ ၾကိဳးပမ္း ၾကတာေၾကာင့္ သူတို႔ ေန႔စဥ္ ပံုမွန္ လုပ္ေနက်ျဖစ္တဲ့ ဇီ၀ကမၼလုပ္ငန္းမ်ားကို အရင္ကလို မလုပ္နိုင္တာေတာ့တာမို႔ ေသြးထဲမွာ သၾကားဓါတ္နည္းျခင္း၊ ယင္းမွတဆင့္ ဦးေဏွာက္မွလည္း သူရဲ့လုပ္ငန္းကို အေကာင္းဆံုးလုပ္ေဆာင္နိုင္ဖို႕ စြမ္းအင္မ်ား မရရွိတာေၾကာင့္ မူးေ၀ျခင္း၊ အာရံုမစူးစိုက္နို္္င္ျခင္း၊ စတဲ့ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္ေပၚတတ္ပါတယ္။
ယမကာနွင့္ Congeners
Alcohol မွာ ခႏၶာကိုယ္ကို တန္ျပန္နိုင္တဲ့ ဓာတု ပစၥညး္တခ်ဳိ႕ပါ၀င္ျပီး ၎တို႕ကို congeners လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီဓာတုပစၥည္းေတြဟာ ယမကာရဲ့ သန္႔စင္မႈတဲ့ ဒါမွမဟုတ္ ယမကာ အမ်ဳိးအစား အေပၚမူတည္ျပီး ပါ၀င္မႈ ကြာျခားတာကိုေတြ႕ရပါတယ္။ ယင္းဓာတုပစၥည္းမ်ား ဟာ ယမကာရဲ့အရသာကို ပိုမိုေကာင္းမြန္ေစျပီး ပမာဏနည္းတဲ့အခါ သူ႔ရဲ့ မေကာင္းတဲ့အခ်က္ေတြကို ခံစား ရမွာမဟုတ္ေပမယ့္ congeners ပမာဏမ်ားစြာပါတဲ့ အရက္ကိုမ်ား စြာေသာက္သံုးမိမယ္ဆိုရင္ေတာ့ သူ႔ရဲ့ အက်ဳိးဆက္ကို ခံစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အခ်ဳိ႕ေသာ ယမကာမ်ားဟာ သန္႔စင္စြာထုတ္လုပ္ထားတာမို႔ congeners ရဲ့။ vodka နဲ႔ gin စတဲ့ ယမကာမ်ားမွာ ethanol ႏွင့္ ေရတို႔ ပါ၀င္ေရာစပ္ထားတာေၾကာင့္ အရက္နာက်ျခင္းကို ျဖစ္ေပၚေစတဲ့ congeners ကို သန္႔စင္ထားသင့္သေလာက္ သန္႔စင္ျပီးျဖစ္ပါသည္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ေတာ့ ယင္းသို႔ေသာအဆင့္မွီေဖာ္စပ္ထားတဲ့ ယမကာကို ေသာက္သံုးျပီး ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ အရက္နာက်ျခင္းဟာ ဓာတုပစၥည္းမ်ား ထက္ ေရဓါတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း နွင့္ ဗိုက္တာမင္ ဆံုးရံႈးျခင္း ေၾကာင့္သာ အျဖစ္မ်ားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ congeners မ်ား ပမာဏပါ၀င္တဲ့ ယမကာမ်ားကေတာ့ Whiskey, Rum, Brandy, Red Wine, and Beer ျဖစ္ျပီး ၊ congeners ပမာဏအနည္းငယ္သာပါ၀င္တဲ့ ယမကာမ်ား က Vodka, Gin, and White Wine ျဖစ္ပါတယ္။
ယမကာ အမ်ဳိးအစား
တစ္ခ်ဳိ႕ေသာ သူမ်ားက ဘီယာဟာ တျခားေသာ အျခားအျခားေသာ ယမကာမ်ားထက္ အရက္နာက်မႈကို နည္းပါး ေစတယ္တို႔ ထင္ျမင္တတ္ၾကပါတယ္။ ဘီယာမွာ ပါ၀င္တဲ့ ေရဓါတ္ ပမာဏဟာ အျခား ေသာ ယမကာမ်ားထက္ မ်ားျပားတာေၾကာင့္ ေရဓါတ္ခမ္းေျခာက္မႈကို နည္းေစတာမို႔ အမ်ားအျပားေသာက္ေပမယ့္ အရက္နာက်မႈကို အနည္းငယ္သာ ျဖစ္ေစတယ္ဆိုတဲ့ ဒီအခ်က္ဟာ အတိုင္းအတာတစ္ခုထိ မွန္ကန္ ေနတုန္းဘဲျဖစ္ပါတယ္။ သို႔ေသာ္လည္း ဘီယာဟာ congeners ကို သန္႔စင္ထားတာ မဟုတ္တာေၾကာင့္ ယင္းတို႔မ်ားျပားစြာ ပါ၀င္ေနတဲ့ ဘီယာကို ေသာက္ျပီးတဲ့အခါ ျဖစ္တတ္တဲ့ အရက္နာဟာ ဓာတုပစၥည္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ဖို႔အခြင့္အလမ္း မ်ားလာပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ သင္ဟာ စံခ်ိန္မွီ သန္႔စင္ထားတဲ့ ယမကာတခုခုကို ဗိုက္တာမင္ပါ၀င္တဲ့ ေဖ်ာ္ရည္တစ္ခုခု ဒါမွမဟုတ္တျခား ေသာ အရည္တခုခုနဲ႔ ေရာေသာက္တဲ့အခါ ယင္းတို႔မွာပါ၀င္တဲ့ ဗိုက္တာမင္ဟာ သင့္ဆီးသြားမ်ားတာေၾကာင့္ဆံုးရံႈးသြားတဲ့ ဗိုက္တာမင္ကို ျပန္လည္ ေနရာယူျဖည့္စြက္ေပးေနမွာျဖစ္တာေၾကာင့္ အရက္နာက်မႈကို သက္သာေစမွာျဖစ္ပါတယ္။
ယမကာနွင့္ ေစ်းႏႈန္း
ေစ်းခ်ဳိတဲ့ ယမကာမ်ားဟာ အရက္နာက်မႈကိုပိုျပီးျဖစ္ေစတယ္ဆိုတာ လူအေတာ္မ်ားမ်ား သိျပီးျဖစ္တဲ့ မွန္ကန္ သင့္သေလာက္ မွန္တဲ့အခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။ အဆင့္အတန္းမွီ ယမကာမ်ားဟာ သန္႔စင္ျခင္းမ်ားကို အၾကိမ္မ်ားစြာ ျပဳလုပ္ထားျပီး ျဖစ္တာမို႔ congeners ပါ၀င္မႈက အလြန္ကိုနညး္ပါးေနတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ ေစ်းခ်ဳိတဲ့ ယမကာမ်ားဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ အဆင့္တန္းမွီမွီသန္႔စင္ထားေလ့ မရွိတတ္တာေၾကာင့္ အရက္နာက်ဖို႔ ပိုျပီး အခြင့္အလမ္း မ်ားေစပါတယ္။
ယမကာနွင့္ ေရခ်ိန္ကုိက္မႈ
သင္ဟာ ဘယ္လို ယမကာကိုဘဲ ေသာက္သံုးပါေစ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့ ယမကာေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတဲ့ အရက္နာ က်မႈကိုေတာ့ အနည္းနဲ႔အမ်ား ခံစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေရခ်ိန္ကိုက္မႈဟာ လူတေယာက္ခ်င္း ေပၚမွာမူတည္ျပီး ေျပာင္းလဲေနတာမို႔ လူတိုင္းအတြက္ အတိအက်ု မေျပာနိုင္ေပမယ့္ သင္ရဲ့ေသာက္သံုးမႈ ေပၚမွာ မူတည္တာကိုေတြ႕ရပါမယ္။ တကယ္လို႔ သင္ဟာ တစ္နာရီအတြင္းမွာ အေျမာက္အမ်ား ေသာက္ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အရက္နာက်ဖို႔အခြင့္အေရးမ်ားမွာ ျဖစ္သလို တစ္ေန႔မွာ မ်ားမ်ား ေသာက္ရင္လည္း အရက္နာက်ဖို႔ အခြင့္အလမ္းမ်ားမွာျဖစ္ပါတယ္။
အရက္နာက်ျခင္းမွ ကာကြယ္ျခင္းမ်ား
အရက္နာက်ျခင္းကို ကာကြယ္ျခင္းက ကုသျခင္းထက္ပိုလို႔ ထိေရာက္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သင္မေသာက္ခင္မွာ ၾကိဳတင္ ျပင္ဆင္ထားျခင္းဟာ သင့္အတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့ နည္းလမ္းတစ္ခုျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။
၁။ အရက္နာက်တာကို အေကာင္းဆံုးကာကြယ္တဲ့နည္းက ေတာ့ ယမကာကို ေသာက္သံုးျခင္းမွ ေရွာင္က်ဥ္တာပါပဲ။
၂။ နွစ္သစ္ကူးမွာဘဲျဖစ္ျဖစ္ အေျခအေနမွာဘဲ ျဖစ္ျဖစ္မေသာက္ဘဲ မေနနိုင္သူေတြကေတာ့ ယမကာ တစ္ခြက္နဲ႔ တစ္ခြက္ၾကားမွာ ေရတခြက္စီေသာက္ေပးျခင္းျဖင့္ ယမကာေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ သင့္ကိုယ္မွ ေရဓါတ္ဆံုးရႈံးမႈကို ကာကြယ္သင့္သေလာက္ ကာကြယ္နိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။
၃။ ယမကာ မေသာက္ခင္နဲ႔ ေသာက္ျပီးခ်ိန္မွာ ဗိုက္တာမင္ပါတဲ့အစားအေသာက္ ေဆးမ်ား စားေပးျခင္း (အထူးသျဖင့္ ဗိုက္တာမင္ B12 ပါတဲ့ အားေဆးကိုေသာက္ေပးျခင္း) အားျဖင့္ သင့္ခႏ ၶာမွ ဗိုက္တာမင္ဆံုးရံႈးမႈကို ကာကြယ္ေပးပါလိမ့္မယ္။
၄။ သင္ေသာက္နိုင္ေသာ ပမဏကို ခ်င့္ခ်ိန္ပါ။ ေရခ်ိန္ကိုက္ခ်ိန္မေရာက္ခင္မွာ ယမကာ သံုးေဆာင္တာကို ရပ္ထားသင့္ပါတယ္။ မူးျပီးေမွာက္ သြားတာဟာ သင့္ကို ဘယ္လို ေပ်ာ္ရႊင္မႈကိုုမွ ေပးနိုင္တာမဟုတ္တဲ့အျပင္ ေနာက္ေန႔မွာလည္း အရက္နာက်တာကို ခံရမွာမို႔ သင့္ေသာက္နိုင္တဲ့ ပမာဏကို သင္သိထားနိုင္မယ္ဆုိရင္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။
ဒါေၾကာင့္မို႔ သင့္ရဲ့ ယမကာေသာက္သံုးမႈပမာဏကို တစ္နာရီမွာ 1 drink သာ ေသာက္သံုးျခင္းျဖင့္ သင့္ခႏၶာကိုယ္က ယင္းတို႔ကို အခ်ိန္မွီေခ်ဖ်က္နိုင္မွာျဖစ္ပါျပီး အရက္နာက်မႈကို ကာကြယ္နိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။
1 drink ဟု ဆိုရာတြင္ အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ ေအာက္ပါ အတိုင္းအဆမ်ားကို ဆိုလိုပါတယ္။
1 drink = အရက္အျပင္းစား 44.36 ml (လက္ဘက္ရည္ၾကမ္းတခြက္)
1 drink= ၀ိုင္ 147.8676 ml (ဘက္ဘက္ရည္အခ်ိဳပုဂံတလံုး)
1 drink= alcohol ပမာဏ ၆ %မွ ၉ %ထိပါ၀င္သည့္ ဘီယာ 207.015ml (ပံုမွန္ဖန္ခြက္ မျပည့္တျပည္ ့)
1 drink= အိမ္တြင္ လုပ္ေသာ၀ိုင္ 295.735 ml
1 drink= ဘီယာ 354.882 ml စသည္ျဖင့္ အၾကမး္ဖ်င္း တြက္ခ်က္နိုင္ပါတယ္။
အဲဒီအျပင္ကို တစ္ေန႔မွာ သင္ဘယ္ေလာက္ေသာက္မယ္ဆိုတာ ကို အမွတ္အသားတစ္ခု လုပ္ထားျခင္းျဖင့္ သင့္ရဲ့ ေသာက္သံုးမႈကို ထိန္းနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။
၅။ သင္အိပ္ေပ်ာ္စဥ္မွာ သင့္ခႏၶာကိုယ္ရဲ့ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္မ်ား ေႏွးေကြးသြားတာေၾကာင့္ ယမကာေသာက္ျပီးတဲ့အခ်ိန္မွာ ခ်က္ျခင္းမအိပ္ေသးဘဲ ေနျခင္းအားျဖင့္ သင္အိပ္ေပ်ာ္ခ်ိန္မွာ ေသြးထဲမွာအရက္ပမာဏ သိပ္မ်ားမေနနိုင္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ သင္အိပ္ရာမ၀င္ခင္ ၁နာရီအလိုမွာ အရက္ေသာက္ျခင္းကို ရပ္ဆိုင္းျခင္း၊ မူးျပီး အိပ္ေပ်ာ္ျခင္းမရွိေအာင္ ေနျခင္းတို႔ ျပဳလုပ္သင့္ပါတယ္။ ေယ်ဘူယ်အားျဖင့္ေတာ့ သင္မူးျပီး အိပ္ေပ်ာ္သြားမယ္ဆိုရင္ ေနာက္ေန႔မနက္မွာ အရက္နာက်တဲ့ဒါဏ္ကို ပိုမိုခံစားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
၆။ အိပ္ရာမ၀င္မွာ paracetamol တစ္လံုးကို ေရတစ္ခြက္နွင့္ ေသာက္အိပ္ေပးပါ။ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးကို ေရးမ်ားမ်ားနဲ႔ေသာက္ျခင္းျဖင့္ သင့္ရဲ့ ေရဓါတ္ဆံုးရႈံးမႈကို ကာကြယ္နိုင္မွာျဖစ္တဲ့အျပင္ ေနာက္ေန႔မွာ အရက္နာက်ျခင္းေၾကာင့္ ေခါင္းကိုက္တာကို ကာကြယ္ေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။
၇။ ယမကာမေသာက္ခင္နဲ႔ ေသာက္ျပီးတဲ့ အခါမွာ အစားအစာ တခုခုစား ျခင္းအားျဖင့္ သင့္အား အက်ဳိးဆက္တစ္ခ်ဳိ႕ကို ရေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ ပထမတစ္ခုကေတာ့ ယင္းအစားအစာမ်ားက alcohol ရဲ့ျပင္းအားကို ေလ်ာ့က်ေစျပီး ေသြးထဲသိုိ႔ အရက္ေရာက္နိုင္တဲ့ ပမာဏကို နည္းေစပါတယ္။ ဒုတိယအခ်က္အေနနဲ႔ ကေတာ့ အရက္ေၾကာင့္ ဆံုးရံႈးသြားတဲ့ ဗိုက္တာမင္ကို ထိုအစာမ်ားမွ အစားထိုးေပးပါတယ္။ တတိယအခ်က္အေနနဲ႔ကေတာ့ စားထားတဲ့အစားအစာေတြက သင့္ရဲ့ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္ကို ျမန္ေစတာေၾကာင့္ alcohol ကို ပမာဏကိုလည္း က်ေစပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အစာမ်ားကို အလြန္အကၽြံစားျခင္းဟာလည္း သင့္ကို ပိုလို႔အေနရခက္တဲ့ အေျခအေနမ်ား ျဖစ္ေစတာေၾကာင့္ အတန္အသင့္သာ စားသံုးသင့္ျပန္ပါတယ္။
၈။ အိပ္ေရး၀၀ အိပ္ေပးပါ။
၉။ ေနာက္ေန႕မနက္အိပ္ရာထတဲ့အခ်ိန္မွာေတာ့ caffeine နဲ႔ သၾကားဓါတ္ မ်ားမ်ားပါတဲ့ အစားအစာေတြဟာ သင့္ရဲ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို တက္ေစတာမို႔ ထိုအစားအစာေတြကို ေရွာင္သင့္ပါတယ္။ အဲဒီအစားအစာေတြကို စားမိတယ္ဆိုရင္ေတာ့ သင့္ရဲ့ အရက္နာက်ျခင္း ရဲ့ လကၡဏာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ အနည္းငယ္ ေခါင္းကိုက္ျခင္း ကေန အျပင္းအထန္ ေခါင္းကိုက္ျခင္းကို ေျပာင္းလဲသြားနိုင္ပါတယ္။
၁၀။ ထို႕အျပင္ အရက္နာက်တာကို ကာကြယ္ေပးနိုင္တဲ့ ေဆးတခ်ဳိ႕ ရွိေပမယ့္ သိပၸံပညာရွင္မ်ားရဲ့ ျငင္းခုန္မႈက ခုထိရွိေနေသးတာမို႔ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈကိုအတိအက် မေျပာနိုင္ေသးေပမယ့္ အမွန္တကယ္သာ အက်ဳိးျပဳနိုင္မယ္ဆို သင့္အတြက္ သတင္းေကာင္းျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။
အရက္နာက်ျခင္းဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ အရက္ရဲ့ ဆိုးက်ဳိးတခုသာျဖစ္ျပီး သင့္အေနနဲ႔ တစ္ခါတစ္ရံ မွသာခံစားရမယ္ ဆိုရင္ အေရးမၾကီးလွ ေပမယ့္ မၾကာခဏ ခံစားရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ သင့္အတြက္ ျပသနာတစ္ခု ျဖစ္လာပါလိမ့္မယ္။ အခ်ဳိ႕ေသာ လူမ်ားဟာ ယမကာမွာပါတဲ့ ပစၥည္းတစ္ခ်ဳိ႕နဲ႔ ဓါတ္မတည့္တဲ့ ေရာဂါရွိတာမို႔ တကယ္လို႔ သင္ဟာလည္းအဲလို ျပသာမ်ဳိးရွိခဲ့မယ္ဆိုရင္ မေသာက္တာဟာသင့္အတြက္ အသင့္ေတာ္ဆံုးျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။
ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာ့နွစ္ကူးျဖစ္တဲ့ အတာသၾကၤန္ပဲြမွာ အေပ်ာ္အပါးျဖစ္ရံု အရက္ေသစာ ေသာက္စား ၾကသူမ်ားအတြက္ ေနာက္ေန႔မနက္မွာ အရက္နာက်တဲ့ ေ၀ဒနာမွ ကင္းေ၀းေစဖို႔ တင္ျပရင္း အားလံုးအတြက္ မဂၤလာနွစ္သစ္အျဖစ္ ဆုေတာင္းေပးပါတယ္ရွင္။
မြန္းသက္ပန္
Wednesday, May 6, 2009
More news about Swine Flu
No-one yet knows whether swine flu will become a global pandemic, but it is becoming clear where it came from – most likely a giant pig factory farm run by an American multinational corporation in Veracruz, Mexico.(1)
These factory farms are disgusting and dangerous, and they're rapidly multiplying. Thousands of pigs are brutally crammed into dirty warehouses and sprayed with a cocktail of drugs -- posing a health risk to more than just our food -- they and their manure lagoons create the perfect conditions to breed dangerous new viruses like swine flu. The World Health Organization (WHO) and the Food and Agriculture Organisation (FAO) must investigate and develop regulations for these farms to protect global health.
Big agrobusiness will try to obstruct and scuttle any attempts at reform, so we need a massive outcry that health authorities can't ignore. Sign the petition below for investigation and regulation of factory farms and tell your friends and family and we will deliver it to the UN agencies. If we reach 200,000 signatures we will deliver it to the WHO in Geneva with a herd of cardboard pigs. For every 1000 petition signatures we will add a pig to the herd:
http://www.avaaz.org/en/swine_flu_pandemic
Last week the flu was all that we talked about -- Mexico has been nearly paralysed and across the world leaders halted air travel, banned pork imports and initiated drastic controls to mitigate the spreading virus. As the threat shows signs of subsiding the question becomes where it came from and how we stop another outbreak.
Smithfield Corporation, the largest pig producer in the world whose farm is being fingered as the source of the H1N1 outbreak, denies any connection between their pigs and the flu and big agrobusiness worldwide pays huge sums of money for research to argue that biosafety is ensured in industrial hog production. But the WHO has been saying for years that 'a new pandemic is inevitable'(2) and experts from the European Commission and the FAO have cautioned that the rapid move from small holdings to industrial pig production is in fact increasing the risk of development and transmission of disease epidemics. The US Centers for Disease Control and Prevention warn that scientists still do not know the extent that infectious compounds produced in factory farms affect human health.(3)
Studies abound of the horrific conditions endured by pigs in concentrated large-scale operations, and the devastating economic impact on small farmer communities of bloated large-scale operations.(4) Smithfield itself has already been fined $12.6m and is currently under another federal investigation in the US for toxic environmental damage from pig excrement lakes.(5)
But even with all of this damaging evidence, a combination of increased global meat consumption and a powerful industry motivated by profit at the cost of human health, means that instead of being shut down - these sickening factory farm operations are propagating around the world and we are subsidising them (6). In the wake of this swine flu threat, let's hold industrial pig producers to account. Sign the petition for investigation and regulation:
http://www.avaaz.org/en/swine_flu_pandemic
If we resolve this global health crisis boldly by reassessing our food consumption and production, and urgently calling for an inquiry into the impact of factory farms on human health, we could put in place tough farm practice rules that will save the global population from future animal borne lethal pandemics.
http://www.avaaz.org/en/swine_flu_pandemic
in hope,
Alice, Pascal, Graziela, Paul, Brett, Ben, Ricken, Iain, Paula, Luis, Raj, Veronique, Milena, Margaret, Taren and the whole Avaaz team
(1) Biosurveillance report tracing the disease to the Smithfields farm: http://biosurveillance.typepad.com/biosurveillance/2009/04/swine-flu-in-mexico-timeline-of-events.html
Reports on the link between the Mexican factory farm and the flu:
http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-wellbeing/health-news/for-la-gloria-the-stench-of-blame-is-from-pig-factories-1675809.html
http://www.latimes.com/features/health/la-fg-mexico-flu28-2009apr28,0,1701782.story
http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=can-swine-flu-be-blamed-on-industri-09-05-01
http://www.newscientist.com/article/mg20227063.800-swine-flu-the-predictable-pandemic.html?full=true
http://www.huffingtonpost.com/david-kirby/swine-flu-outbreak----nat_b_191408.html
(2) WHO pandemic information
http://www.euro.who.int/influenza/20080618_19
(3) FAO, EC and CDC reports on the risks of industrial farming on public health
FAO and CIWF and http://www.cdc.gov/cafos/about.htm
(4) CIWF and PETA video reports of the disgusting conditions for animals in factory farms and the disease ridden manure swamps:
CIWF and PETA
(5) Reports on Smithfield's animal welfare and environmental damage
http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-wellbeing/health-news/for-la-gloria-the-stench-of-blame-is-from-pig-factories-1675809.html
http://www.foodandwaterwatch.org/press/releases/new-report-highlights-the-trouble-with-smithfield-article03132008
http://avaazimages.s3.amazonaws.com/SmithfieldJan08.pdf
(6) Reports on UK tax payers subsidising factory farms http://www.telegraph.co.uk/earth/agriculture/farming/5225298/Taxpayers-forking-out-700-million-for-factory-farming-in-England.html
---------
ABOUT AVAAZ Avaaz.org is an independent, not-for-profit global campaigning organization that works to ensure that the views and values of the world's people inform global decision-making. (Avaaz means "voice" in many languages.) Avaaz receives no money from governments or corporations, and is staffed by a global team based in Ottawa, London, Rio de Janeiro, New York, Buenos Aires, and Geneva. Call us at: +1 888 922 8229 or +55 21 2509 0368 Click here to learn more about our largest campaigns. Don't forget to check out our Facebook and Myspace and Bebo pages!
You are getting this message because you signed "Asia: Act Now for Myanmar's People" on 2007-11-21 using the email address drswe01@yahoo.co.in. To ensure that Avaaz messages reach your inbox, please add avaaz@avaaz.org to your address book. To change your email address, language settings, or other personal information, https://secure.avaaz.org/act/index.php?r=profile&user=6a76d16011b4f965e1c1e37c471ca092〈=en, or simply go here to unsubscribe.
To contact Avaaz, please do not reply to this email. Instead, write to info@avaaz.org. You can also call us at +1-888-922-8229 (US) or +55 21 2509 0368 (Brazil) If you have technical problems, please go to http://www.avaaz.org
Saturday, April 25, 2009
Tuesday, April 21, 2009
ေအာ္ရာမင္း-အို (Auramine-O)
မၾကာေသးမီက ျမန္႔မာ့႐ိုးရာ လူၾကိဳက္မ်ား စားစရာတစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ နာမည္ၾကီး လက္ဖက္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ေအာ္ရာ မင္း-အို ပါ၀င္တဲ့ သတင္းကလည္း ထိတ္လန္႔ စရာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္.. ေအာ္ရာမင္း-အို ဟာ ဓာတုပစၥည္းတစ္မ်ဳိးျဖစ္ျပီး ေဖာ္ျမဴလာအားျဖင့္ C17H21N3HCl ျဖစ္ပါတယ္... Molecular weight - 303.83 ႐ွိျပီး ေရနဲ႔ အီသေနာ (Ethanol) မွာ ေပ်ာ္၀င္ပါတယ္... Basic Yellow 2 ဟုေခၚျပီး ေရာဂါ ႐ွာေဖြေရး ဓါတ္ခဲြခန္းမွာ အသံုးမ်ားပါတယ္..
ဒီေနရာမွာ ဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
ေဒါက္တာ၀င္းသိန္းကို ေက်းဇူးတင္ပါသည္။
Monday, April 20, 2009
Baby Milestones ကေလးမ်ား၏ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္လာမႈ မွတ္တိုင္မ်ား၊
0-12 Months ေမြးကာစမွ ၁၂ လအထိ
ေမြးလ်င္ေမြးခ်င္း ငိုမည္။ အသက္ရွဴမႈကိုျဖစ္ေပၚေစသည္၊ အားေပးသည္။ ကိုယ္ခႏၡာတခုလံုးသို႔ ေသြးလွည့္ေနမႈကို အားေပးသည္။
ေမြးလ်င္ေမြးခ်င္း တံု႔ျပန္မႈ (၃)မ်ိဳးရွိရမည္။
(၁) ႏို႔စို႔တတ္မည္၊ လက္ထည့္က စုပ္မည္။
(၂) ပါးတဖက္အား လက္ျဖင့္ထိၾကည့္ပါက ၄င္းလက္ဆီသို႔ ဦးေခါင္း-ပါးစပ္က လွည့္လိုက္လာမည္။
(၃) ပက္လက္ထားစဥ္ ကေလးသိပ္ထားသည့္ ကုတင္-ၾကမ္းျပင္-စားပြဲအားပုတ္လိုက္ပါက ကေလး၏ လက္ႏွစ္ေခ်ာင္းႏွင့္ ေျခႏွစ္ေခ်ာင္းတို႔ ရုတ္တရက္ လန္႔သကဲ့သို႔ တံု႔ျပန္မည္။
(၄)ပါတ္ - စကားေျပာၾကည့္က ျပန္ဂရုစိုက္မည္။ ခ်ီပါက အငိုရပ္မည္။ အူး-အား အသံထြက္မည္။
(၆)ပါတ္ - ျပံဳးတတ္မည္။ ၾကည့္သူ၏ေနာက္ လိုက္ၾကည့္တတ္မည္။
(၈)ပါတ္ - နီးကပ္သည့္အရာကို စူးစိုက္ၾကည့္တတ္လာမည္။ အငိုသက္သာလာမည္။
(၃)လ - ဘူးမွဳတ္တတ္လာမည္။ ကစားစရာကို လွမ္းယူတတ္မည္။ ဆုပ္ကိုင္တတ္လာသည္။
(၄)လ - ကေလးအစာမာ စားတတ္လာမည္၊ ပက္လက္လွန္ထားလ်င္ ေမွာက္တတ္လာမည္။
(၅)လ - ကစားစရာမ်ားကို စုပ္တတ္မည္။ ထူးဆန္းသည္မ်ားကို သတိထားတတ္လာမည္။ မိခင္ကိုျပန္ဖက္တတ္လာသည္။
(၆)လ - အကူမပါဘဲ ထိုင္ႏိုင္လာမည္။ သူ႔ေျခေထာက္ႏွင့္ ကစားတတ္လာမည္။ အသံလာရာ လွည့္ၾကည္မည္။
(၇)လ - သူ႔ဖါသာသူ စားတတ္လာမည္။ ကစားစရာကို လွမ္းယူ-ဆြဲယူတတ္လာမည္။
(၈)လ - ၀မ္းလ်ားထိုးတတ္လာမည္။ မဟုတ္-မရွိ ဆိုသည့္စကားကို နားလည္လာမည္။ လိုက္ၾကည့္တတ္လာသည္။ ပစၥည္းကို လက္တဖက္မွ တဖက္ ေျပာင္းတတ္လာသည္။ ပါပါ-မာမာေခၚတတ္လာသည္။
(၉)လ - ၀မ္းလ်ားထိုး ပို၍ၾကြမ္းက်င္လာမည္။
(၁၀)လ - ကိုင္၍မတ္တပ္ရပ္မည္။ ကဗ်ာ-လကၤာဆိုျပပါက အလိုက္သင့္အမူအယာျပာလာမည္။ ဘိုင္ဘိုင္လုပ္တတ္လာသည္။
(၁၁)လ - စကားတလံုးစႏွစ္လံုးစ ေျပာတတ္လာမည္။
(၁၂)လ - ေျခတလွမ္းႏွစ္လွမ္းလွမ္းတတ္လာမည္။
၁၃-၂၄ လသားအရြယ္
(၁၃)လ - မတတ္တတတ္၊ မခိုင့္တခိုင္ သူ႔ဖါသာသူ လမ္းေလွ်ာက္မည္။ အရာ၀တၴဳမ်ားကို စူးစမ္းတတ္လာမည္။ လက္အသံုးခ်တတ္မႈ ပိုၾကြမ္းက်င္လာမည္။ အသံႏွစ္လံုးဆိုတတ္လာသည္။ ငံု႔ေကာက္တတ္လာသည္။
(၁၄)လ - သက္ေတာင့္သက္သာရွိျခင္းကို ပို၍ခံုမင္တတ္လာမည္။ အစားအမာ စားတတ္လာမည္။ ခြက္ႏွင့္တိုက္သည္ကို ေသာက္တတ္လာမည္။ အတုခိုးတတ္လာသည္။
(၁၅)လ - သူ႔ပင္ကိုယ္သဘာ၀ကေလးမ်ားျပလာမည္။ စကားပိုၾကြယ္လာမည္။ အသံ ၃ လံုးေျပာတတ္လာသည္။ မွန္ထဲက သူ႔အရိပ္ကုိသူသိမည္။ ေနာက္ျပန္ေလ်ာက္တတ္လာသည္။
(၁၆)လ - သူ႔ကိုယ္အဂၤါအမည္မ်ားကိုေမးလ်င္ ေျဖတတ္လာမည္။ ရီတတ္သည္။ စာအုပ္စာရြက္မ်ား လွန္တတ္သည္။
(၁၇)လ - အ၀တ္အစား၀တ္တတ္-ခြ်တ္တတ္လာမည္။ အကူအညီျဖင့္ သြားတိုက္တတ္လာမည္။ အသံ ၆ လံုးထိ ေျပာတတ္လာသည္။ ျမင္းရုပ္စီးတတ္သည္။ မ်က္လွည့္ျပသည္မ်ိဳးကို သေဘာက်သည္။
(၁၈)လ - ေဘာလံုးကန္တတ္လာမည္။ ခလုပ္စသည္အား တြန္းျခင္း-လွည္ျခင္းလုပ္တတ္မည္။ ဂီတျဖင့္ ကတတ္လာမည္။
(၁၉)လ - မွားေျပာ-မွားလုပ္ျပလ်င္ မွားမွန္းသိလာမည္။ ဇြန္း-ခရင္းကိုင္တတ္လာသည္။ ေျပးတတ္လာသည္။ ေဘာလံုး ျပစ္တတ္လာသည္။
(၂၀)လ - ေလွကားတတ္တတ္လာမည္။ ေျပးတတ္လာမည္။ ကိုက္တတ္-တြန္းတတ္သည့္ ၾကမ္းတမ္းတတ္လာသည္။
(၂၁)လ -အိမ္အလုပ္မ်ားကူတတ္လာမည္။ စားပြဲ-ကုလားထိုင္ သူ႔အလိုက် ေရြ႕တတ္လာမည္။
(၂၂)လ - ဘယ္ေရာညာပါ လက္မ်ား အႏုစိတ္ကိုင္တတ္လာမည္။
(၂၃)လ - စကားလံုးသံုးလံုးပါ၀ါက်ကို ေျပာတတ္လာမည္။ ဆန္႔က်င္ဖက္ေျပာလ်င္ နားလည္လာမည္။ အျခားကေလးမ်ားႏွင့္ တြဲကစားတတ္လာမည္။
(၂၄)လ - သူ႔အေၾကာင္းသူေျပာတတ္လာမည္။ သူမၾကိဳက္တာ-ၾကိဳက္တာေျပာတတ္လာမည္။ ဘာ့လို႔လဲဆိုသည္မ်ားေမးတတ္လာမည္။
မိသားစုစီမံကိန္း၊ ပဋိသေႏၶတားေဆးမ်ား၊ သားဆက္ျခားနည္းမ်ား၊
Different Methods of Contraception
1. အေရျပားအားကပ္ထားရသည့္ ေဆးကပ္ခြါ၊ The contraceptive patch
2. (ကြန္ဒြန္း)မ်ား၊ Male and female condoms
3. ေဆးႏွစ္မ်ိဳးတြဲစားေဆးမ်ား၊ The combined pill
4. သားအိမ္အ၀အဖံုးမ်ား၊ Diaphragms and caps
5. (ပီ-အို-ပီ)ေဆးလံုး၊ The progestogen-only pill
6. အေရျပားေအာက္ထည့္ရသည့္ ေဆးေခ်ာင္း၊ The contraceptive implant
7. ထိုးေဆး၊ The contraceptive injection
8. အေရးေပၚတားေဆး၊ Emergency contraception
9. သားအိမ္ထဲထည့္ ပစၥည္း၊ The intrauterine device (IUD)
10. သားအိမ္ထဲထည့္ တာရွည္ခံေဆး၊ The intrauterine system (IUS)
11. သဘာ၀နည္း၊ Natural family planning
12. သားေၾကာျဖတ္ျခင္း၊ Male and female sterilization
13. အႏၵိယေစ်းကြက္တြင္သံုးသည့္ ေဟာ္မုန္းမပါေသာစားေဆး၊ Centchroman (Saheli) Tablets
14. က်ားသုတ္ပိုးသတ္ေဆး၊ Spermicides (nonoxynol-9)
1. အေရျပားအား ကပ္ထားရသည့္ ေဆးကပ္ခြါ၊ The contraceptive patch
ေသးငယ္ပါးလႊာ၍ အေရျပား၌ကပ္ရသည့္ ခပ္ညိဳညိဳေဆးျပားလႊာ။
တားေဆးစားေဆးမ်ားနည္းတူ ေဟာ္မုန္းမ်ားပါ၀င္လ်က္ မ်ိဳးဥအိမ္မွ လစဥ္ မမ်ိဳးဥ မထြက္ေစရန္ တားဆီးသည္။ သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲရည္အား ထူျပစ္ေစျခင္းေၾကာင့္ မမ်ိဳးဥထြက္ေစဦးေတာ့ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ ေတြ႕ရန္ခက္ခဲေစျပီး၊ သားအိမ္ အတြင္းနံရံကို ပါးလႊာေစျခင္းေၾကာင့္ သေနၶဥသည္ သားအိမ္၌မကပ္ေစႏိုင္။ ၉၉%ထိေရာက္သည္။
ရာသီစစဆင္းျပီး (၅)ရက္ေျမာက္ေန႔မွစကပ္ရမည္။ လစဥ္ရက္သတၲ(၃)ပါတ္ကပ္ၾကာ (အနာမရွိ၊ အေမႊးမထူ) သန္႔ရွင္းေသာ မည္သည့္ (ရင္သားမွအပ) အေရျပားမွာမဆို ကပ္ထားရသည္။ ထို႔ေနာက္တပါတ္နားထားစဥ္ ရာသီဆင္းမည္။
ရာသီးအဆင္း နည္းမည္။ ရက္လည္းတိုႏိုင္သည္။ စားေဆးမ်ားကဲ့သို႔ ေဆးေၾကာင္း ပ်ိဳ႔-အန္ျခင္းမျဖစ္။ ကင္ဆာႏွင့္ အျခား အလံုး-အၾကိတ္ျဖစ္မည့္ အႏၲရာယ္ပို၍နည္းသည္။ အမည္းငယ္ေခါင္းကိုင္ျခင္း၊ ရင္သားတင္းျခင္း၊ ၾကားရက္ထဲ ေသြး ဆင္းခ်င္ ဆင္းတတ္သည္။ ျဖစ္ႏိုင္ခဲေသာ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ားမွာ ေသြးဖိအားတက္တတ္သည္။ ေသြးခဲျခင္းျဖစ္ႏိင္သည္၊ ၅ ႏွစ္ထက္ ၾကာၾကာ သံုးလ်င္ သားအိမ္အ၀ကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္သည္။
ကိုယ္၀န္ရွိေနျပီဆိုလ်င္မသံုးရ၊ အသက္ ၃၅ ေက်ာ္လ်င္၊ အ၀လြန္လ်င္၊ ေသြးခဲတတ္သည့္ေရာဂါ၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ရင္သားကင္ဆာ၊ (မိုင္ဂရိန္း)ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ေရာဂါ၊ အသဲ-သဲေျခေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါမ်ား ရွိေနလ်င္ မသံုးသင့္။
ေကာင္းစြာေစးကပ္သျဖင့္ ေရခ်ိဳး-ေရကူးလ်င္လည္း ကြာမက်တတ္ေခ်။ မေတာ္တဆ ကြာက်လ်င္ ၄၈ နာရီ အတြင္းသိပါက ၄င္းကိုပင္ ျပန္ကပ္ႏိုင္သည္။ ၄၈ နာရီေက်ာ္သြားပါက အသစ္တခုကို၄င္း၊ အျခားနည္းကို၄င္းသံုးပါ။
2. Male and female condoms က်ား-မ (ကြန္ဒြန္း) အစြပ္မ်ား
က်ားသုတ္ပိုးမ်ားအား မမ်ိဳးဥႏွင့္ မေတြ႔ေစရန္ ၾကားခံေပးထားသည့္ အဆီးအတားမ်ိဳးျဖစ္သည္။ က်ားသံုး-မသံုး ႏွစ္မ်ိဳးရွိသည္။ latex (rubber) or polyurethane (plastic) ပစၥည္း တမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။ ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း သံုးတတ္ပါက ၉၅-၉၈% စိတ္ခ်ရသည္။ HIV-AIDS အပါအ၀င္ လိင္မွတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္သည္။
က်ား(ကြန္ဒြန္း)အသံုးျပဳနည္း၊
အမ်ိဳးသမီးႏွင့္ အဂ္ါခ်င္းမထိစပ္မီ၊ မာတင္းလာသည့္ က်ား၏အဂၤါအား က်က်နန စြပ္ဖံုးထားလ်က္သံုးရမည္။ အဆံုးသပ္လ်င္ က်ားအဂၤါ လံုး၀ နဂိုအေနအထားသို႔ ျပန္မေရာက္မီ ခြ်တ္ယူရမည္။ တခုသည္ တခါသံုးသာ ျဖစ္သည္။
၂၅-၄-၀၉။ အသားေရွာင္ျခင္းကို အထူးဂရုျပဳသူမ်ားအတြက္ Fusion အမည္ျဖင့္ (ဗက္ဂ်ီ-ကြန္ဒြန္း)အား ျဗိတိန္ႏိုင္ငံတြင္ မွတ္ပံုတင္လိုက္ျပီျဖစ္သည္။
မ(ကြန္ဒြန္း)အသံုးျပဳနည္း၊
အမ်ိဳးသမီး၏ ေမြးလမ္းေၾကာင္း(Vagina)ထဲ၌ သက္ေတာင့္သက္သာ အ၀ကိုအျပင္-အပိတ္ကို အတြင္း အေနအထားျဖင့္ ထည့္သြင္းရမည္။
ဆက္ဆံမႈျပီးဆံုးလ်င္ အျပင္အ၀အား စုစည္းပိတ္လ်က္ အထဲရွိေနေသာ က်ားသုတ္မ်ား ဖိတ္က်ျခင္း မရွိေစေအာင္ ျပန္ထုတ္၍ စြန္႔ျပစ္ရမည္။
Lower-cost female condom gets FDA approval ေစ်းခ်ိဳေသာ မ(ကြန္ဒြန္း)အား FDA က အသိအမွတ္ျပဳလိုက္ျပီ။
3. The combined pill ေဆးႏွစ္မ်ိဳးတြဲစားေဆးမ်ား၊
COC ဟုလည္းေခၚသည္။ အမ်ိဳးအစားမ်ားစြာရွိသည္။ estrogen and progestogen ေခၚ အမ်ိဳးသမီး ေဟာ္မုန္း ႏွစ္မ်ိဳး ပူးတြဲပါ၀င္သည္။
၄င္းေဟာ္မုန္း ႏွစ္မ်ိဳးသည္ မမ်ိဳးဥအိန္မွ လစဥ္ ထြက္ရမည့္ မမ်ိဳးဥကိုထြက္မလာေစရန္ တားဆီးေပးသည္။ သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲရည္အား ထူျပစ္ေစျခင္းေၾကာင့္ မမ်ိဳးဥထြက္ေစဦးေတာ့ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ ေတြ႕ရန္ ခက္ခဲေစျပီး၊ သားအိမ္အတြင္းနံရံကို ပါးလႊာေစျခင္းေၾကာင့္ သေနၶဥသည္ သားအိမ္၌မကပ္ေစႏိုင္။
စနစ္တက်သံုးပါက ၉၉%စိတ္ခ်ရသည္။ လစဥ္ရာသီစတင္လာသည့္ေန႔မွ ၅ ရက္ေျမာက္ေန႔ကစ၍ ေဆးသံုးရမည္။ စုစုေပါင္း ၂၁ ရက္ၾကာေန႔စဥ္ ေဆး ၁ ျပားေသာက္ရမည္။ ေနာက္ဆံုးေသာက္ရမည့္ အေရာင္မတူသည့္ေဆးျပား ၇ ျပားမွာ အားေဆးသာ ျဖစ္သည္။ နားထားေသာ ၇ ရက္အတြင္း ေသြးျပန္ဆင္းမည္။ ေဆးမသံုးသည္ထက္ ေသြးဆင္း နည္းမည္၊ ရက္လည္းတိုမည္။
ေသြးဆင္းရက္မွန္ေစသည္။ ရာသီမလာမီျဖစ္တတ္သည့္ လကၡဏာမ်ားနည္းေစသည္။ ၀က္ျခံ၊ အလံုး-အၾကိတ္၊ ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ နည္းႏိုင္သည္။
မေကာင္းေသာ ေဘးထြက္လကၡဏာမ်ား၊ ေခါင္းကိုက္၊ ပ်ိဳ႕-အန္၊ ၾကားရက္ေသြးဆင္းျခင္း၊ ရင္သားတင္းျခင္း၊ ရွားရွားပါးပါး ျဖစ္ႏိုင္သည္မ်ားမွာ ေသြးဖိအားတက္ျခင္း၊ ေသြးခဲျခင္း၊ သားအိမ္အ၀ကင္ဆာတို႔ျဖစ္ၾကသည္။
ကိုယ္၀န္ရွိေနျပီဆိုလ်င္ မသံုးရ၊ အသက္ ၃၅ ေက်ာ္လ်င္၊ အ၀လြန္လ်င္၊ ေသြးခဲတတ္သည့္ေရာဂါ၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ရင္သားကင္ဆာ၊ (မိုင္ဂရိန္း)ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ေရာဂါ၊ အသဲ-သဲေျခေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါမ်ား ရွိေနလ်င္ မသံုးသင့္။
4. Diaphragms and caps သားအိမ္၀အဖံုးမ်ား၊
က်ားသုတ္ပိုးမ်ားအား မမ်ိဳးဥႏွင့္ မေတြ႔ေစရန္ ၾကားခံေပးထားသည့္ အဆီးအတားမ်ိဳးျဖစ္သည္။ latex (rubber) or polyurethane (plastic) တမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။ အရြယ္အစား အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ diaphragms သည္ ဆန္႔ႏိုင္-ၾကံဳ႕ႏိုင္ေသာ အဖံုးကဲ့သို႔ ပံုပန္းရွိသည္။ Caps တို႔က ပို၍ အရြယ္ငယ္သည္။ က်ားသုတ္ပိုးသတ္ေဆး spermicide ႏွင့္ တြဲသံုးပါက ပိုမိုထိေရာက္သည္။ ၉၂-၉၆% စိတ္ခ်ရသည္။ silicone cap – Femcap သည္ ပို၍ထိေရာက္သည္။
က်ား-မ မဆက္ဆံမီ က်ားသုတ္ပိုးသတ္ေဆး spermicide အား သားအိမ္၀အဖံုး diaphragm ေပၚသုတ္လိမ္းျပီး၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္း Vagina ထဲထည့္သြင္းျပီး သားအိမ္၀ Cervix ကို ဖံုးပိတ္ေစရမည္။ ဆက္ဆံျပီးေနာက္ ၆ နာရီ ၾကာအထိ diaphragm ကို ျပန္မထုတ္ရ။ ၾကာၾကာထားလည္းရသည္။
5. The progestogen-only pill (ပီ-အို-ပီ) ေဆးလံုး၊
Progestogen ေခၚ မေဟာ္မုန္းတမ်ိဳးတည္း ပါသည့္စားေဆးျဖစ္သည္။ အမ်ိဳးအစားအမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ ၄င္းေဆးေၾကာင့္ သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲၾကိသည့္အရည္သည္ ျပစ္ေစးလာကာ က်ားသုတ္ပိုးအား သားအိမ္ထဲ မ၀င္ေစေအာင္ တားထားသည္။ သားအိမ္အတြင္းသားနံရံကို ပါးလႊာေစသျဖင့္ သေႏၡဥတြယ္ကပ္ျခင္းကိုလည္း တားဆီးေပးသည္။ Cerazette ေဆးျဖစ္ပါက လစဥ္ မမ်ိဳးဥထြက္ျခင္းကို တာဆီးေပးသည္။ သတိထားသံုးပါက ၉၉% ထိေရာက္သည္။
လစဥ္ရာသီစတင္လာသည့္ေန႔မွ ၅ ရက္ေျမာက္ေန႔ကစ၍ ေဆးသံုးရမည္။ စေန႔စဥ္ ေဆး ၁ ျပားကို အခ်ိန္မွန္မွန္ ေဆးကပ္ ကုန္သည္အထိ ေသာက္ရမည္။ ေဆးကပ္ကုန္သည္ႏွင့္ ေနာက္ထပ္တကပ္ ဆက္ေသာက္ပါ။ ကေလးႏို႔တိုက္ေနစဥ္လည္း ေသာက္ႏိုင္သည္။ အသက္ၾကီးလ်င္လည္းေသာက္ႏိုင္သည္။ ရာသီ မလာမီ လကၡဏာမ်ားကို သက္သာေစသည္။
ရင္သားတင္းျခင္း၊ အေရျပားေပၚ အစက္အေပ်ာက္ ေပၚျခင္းတို႔ျဖစ္ေစတတ္သည္။ ရာသီနည္းျခင္း၊ မလာျခင္း၊ ရွားရွားပါးပါး မ်ိဳးဥအိမ္ အၾကိတ္အလံုးေပၚျခင္း ျဖစ္တတ္သည္။
ယခု သို႔မဟုတ္ ယခင္က ရင္သားကင္ဆာရွိေနလ်င္၊ ကုိယ္၀န္ရွိေနလ်င္၊ အသဲႏွင့္သဲေျခေရာဂါရွိေနလ်င္၊ မ်ိဳးဥအိမ္ အၾကိတ္ အလံုးရွိဘူးလ်င္၊ (မိုင္ဂရင္း)အမူးေရာဂါရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
6. The contraceptive implant အေရျပားေအာက္ ထည့္ရသည့္ ေဆးေခ်ာင္း၊
ဆံညွပ္အရြယ္၊ ေကြးႏိုင္ ဆန္႔ႏိုင္ေသာ ျပြန္ေခ်ာင္းကေလးတခုျဖစ္သည္။ လက္ေမာင္းအတြင္းဖက္ အေရျပားေအာက္၌ ထံုေဆး-ပိုးသန္႔ျခင္းနည္း သံုး၍ ထည့္ထားရသည္။ ၄င္းမွ progestogen ေဟာ္မုန္းအား ၃ ႏွစ္ၾကာ ထုတ္ေပးေနမည္။ Implanon ဟု ေဆးနာမည္ ေခၚသည္။
progestogen ေဟာ္မုန္းသည္ လစဥ္ မမ်ိဳးဥအိမ္မွ မမ်ိဳးဥမထြက္ေစရန္ တားဆီးသည္။ သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲၾကိသည့္ အရည္သည္ ျပစ္ေစးလာေစကာ က်ားသုတ္ပိုးအား သားအိမ္ထဲ မ၀င္ေစေအာင္ တားထားသည္။ သားအိမ္ အတြင္းသားနံရံကို ပါးလႊာေစသျဖင့္ သေႏၡဥ တြယ္ကပ္ျခင္းကိုလည္း တားဆီးေပးသည္။ ၉၉%မက ထိေရာက္သည္။ အေလးခ်ိန္မ်ားသူမ်ားလည္း သံုးႏိုင္သည္။ လစဥ္ရာသီလာအျပီး ၅ ရက္ေျမာက္ေန႔မွ စထည့္ထားပါက ခ်က္ခ်င္းထိေရာက္ ကာကြယ္သည္။ ကေလးႏို႔တိုက္ျခင္းကို သက္ေရာက္မႈမျပဳ။ လစဥ္ ရာသီမလာမီလကၡဏာမ်ားကို သက္သာေစသည္။
သို႔ေသာ္ ရာသီဆင္းမ်ားတတ္သည္။ မမွန္ျဖစ္တတ္သည္။ ၀က္ျခံေပါက္တတ္သည္။ ရင္သားတင္းတတ္သည္။ ကိုယ္၀န္ရွိေနလ်င္၊ အသဲေရာဂါရွိေနလ်င္၊ ယခုသို႔မဟုတ္ လြန္ခဲ့ေသာ ၅ ႏွစ္က ရင္သားကင္ဆာရွိလ်င္၊ ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါရွိလ်င္၊ (မိုင္ဂရင္း) အမူးေရာဂါရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
7. The contraceptive injection ပဋိသေႏၡတားထိုးေဆး၊
Progestogen ေဟာ္မုန္းတမ်ိဳးပါသည့္ ထိုးေဆးျဖစ္သည္။ Depo-Provera ၃ လခံ၊ Noristerat ၂ လခံ၊ ၁လခံ၊ အမ်ိဳးအစားမ်ားရွိသည္။ လစဥ္ မမ်ိဳးဥအိမ္မွ မမ်ိဳးဥမထြက္ေစရန္ တားဆီးသည္။ သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲၾကိသည့္ အရည္သည္ ျပစ္ေစးလာေစကာ က်ားသုတ္ပိုးအား သားအိမ္ထဲ မ၀င္ေစေအာင္ တားထားသည္။ သားအိမ္ အတြင္းသားနံရံကို ပါးလႊာေစသျဖင့္ သေႏၡဥတြယ္ကပ္ျခင္းကိုလည္း တားဆီးေပးသည္။ ၉၉% ထိေရာက္သည္။ လစဥ္ရာသီလာအျပီး ၅ ရက္ ေျမာက္ေန႔မွ စထည့္ထားပါက ခ်က္ခ်င္းထိေရာက္ ကာကြယ္သည္။ ႏို႔တိုက္ျခင္းကိုမထိခိုက္။ ရာသီမဆင္းမီလကၡဏာမ်ား သက္သာေစသည္။
သို႔ေသာ္ ရာသီလာသည့္ရက္ ေျပာင္းတတ္သည္။ မလာဘဲလည္း ရွိတတ္သည္။ ကုိယ္အေလးခ်ိန္ တိုးတတ္သည္။ ကိုယ္၀န္ရွိေနလ်င္၊ ေနာက္၁ ႏွစ္အၾကာကေလးလိုခ်င္လ်င္၊ ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါရွိလ်င္၊ ယခုသို႔မဟုတ္ လြန္ခဲ့ေသာ ၅ ႏွစ္က ရင္သားကင္ဆာရွိလ်င္၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိလ်င္၊ (မိုင္ဂရင္း)အမူးေရာဂါရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
8. Emergency contraception အေရးေပၚတားေဆး၊
(၁) ေဟာ္မုန္းပါေသာေဆး emergency pill ႏွင့္ (၂) သားအိမ္ထဲပစၥည္းထည့္ျခင္း (IUD) ႏွစ္မ်ိဳးရွိသည္။
(၁) Emergency contraception (EC) သို႔မဟုတ္ Emergency contraceptive pills (ECPs) သို႔မဟုတ္ morning-after pillေဟာ္မုန္းပါေသာေဆးကို လိင္ဆက္ဆံျပီး ျမန္ျမန္သံုးေလ စိတ္ခ်ရေလျဖစ္သည္။ ဆက္ဆံအျပီး ၇၂ နာရီအတြင္းသံုးပါက အထိေရာက္ဆံုးျဖစ္သည္။ ၅ ရက္အထိလည္း သံုးႏိုင္ႏိုင္သည္။
Progestin (levonorgestrel) 1.5 mg တလံုးတၾကိမ္တည္း သို႔မဟုတ္ 750 μg ႏွစ္ခါခြဲေသာက္ႏိုင္သည္။ ၈၉% ထိေရာက္သည္။ ၄င္းေဆးသည္ RU486, mifestone, or Mifeprex တို႔ကဲ့သို႔ သားပ်က္ေစသည့္ ေဆးမဟုတ္ဘဲ သေႏၶမတည္ေအာင္သာ လုပ္ေပးျခင္း ျဖစ္သည္။ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ားမွာ ပ်ိဳ႔ျခင္း၊ အန္ျခင္း၊ ရင္သားတင္းျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။ အေရးေပၚေဆးေသာက္ျပီး အခ်ိ႕ အမ်ိဳးသမီးမ်ားက ေနမေကာင္း ျဖစ္တတ္သည္။ ေမာပန္းျခင္း၊ ေခါင္းကိုင္ျခင္း၊ ရင္သားတင္းျခင္း၊ ဗိုက္ေအာင့္ျခင္းတို႔ျဖစ္သည္။
လိင္မွတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါမ်ားကို အကာအကြယ္မေပးႏိုင္။ ဆက္လက္ကာကြယ္လိုလ်င္ အေရးေပၚ ေဆးအျပင္ အျခားနည္းမ်ားကို သံုးရန္လိုသည္။
(၂) သားအိမ္ထဲပစၥည္းထည့္ျခင္း (IUD)သည္ လိင္ဆက္ဆံျပီး ၇၂ နာရီအတြင္း သံုးႏိုင္ေသာ္လည္း၊ ၉၉% စိတ္ခ်ရသည္။ (IUD)ကမူ တာရွည္ကာကြယ္သည္။
9. The intrauterine device (IUD or IUCD) သားအိမ္ထဲထည့္ ပစၥည္း၊.jpg)
သားအိမ္ထဲတြင္ plastic သို႔မဟုတ္ copper ျဖင့္ျပဳလုပ္ ထားေသာ ပစၥည္းငယ္ေလးတခု ထည့္ထားေပးျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုသို႔လုပ္ျခင္းျဖင့္ က်ားသုတ္ပိုးသည္ မမ်ိဳးဥႏွင့္ထိေတြ႔ျခင္း မျဖစ္ေအာင္လုပ္ေပးသည္။ ၉၉% ထိေရာက္သည္။
ေၾကးနီဓါတ္ပိုပါ၀င္သည့္ (IUD) အသစ္မ်ားက ပို၍ ထိေရာက္သည္။ တတ္ၾကြမ္းသည့္ ဆရာ၀န္၊ ဆရာမမ်ားကထည့္ေပးရသည္။ သားအိမ္ထဲသို႔ ပစၥည္းထည့္ထားစဥ္ ေအာက္ေျခ ၾကိဳးစေလးႏွစ္ခုက ေမြးလမ္းေၾကာင္း Vagina ထဲရွိေနျခင္းျဖင့္ (IUD) ရွိေနဆဲ ျဖစ္သည္ကို စစ္ေဆး ၾကည့္ႏိုင္သည္။ ထည့္ျပီးသည္ႏွင့္ အက်ိဳးသက္ေရာက္သည္။ ေဟာ္မုန္းမပါသျဖင့္ မည္သည့္ ေဆးေဘးထြက္ အက်ိဳးမွမရွိ။ ၃ ႏွစ္ခံမွ ၁၀ ႏွစ္ခံအထိ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ ParaGard (copper T), Mirena (LNG-IUS), Multiload CU375 စသျဖင့္အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။
လစဥ္ရာသီမ်ားတတ္သည္။ စစ္ေဆးၾကည့္ေနသင့္သည္။ ထြက္က်ျခင္း၊ ေနရာေျပာင္းျခင္းလည္း တခါတရံ ျဖစ္တတ္သည္။ (ကြန္ဒြန္)ကဲ့သို႔ လိင္မွတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါမ်ားကို မကာကြယ္ႏိုင္။
10. The intrauterine system (IUS) သားအိမ္ထဲထည့္ တာရွည္ခံေဆး၊
T ပံုရွိေသာ ပလပ္စတစ္ျဖင့္ျပဳလုပ္ထားေသာ progestogen ေဟာ္မုန္းအား တေျဖးေျဖး ထုတ္ေပးေနသည့္ ေဆးျဖစ္သည္။ ၅ ႏွစ္အထိခံသည္။ Mirena ဟုေခၚသည္။
သားအိမ္အ၀ရွိ ခြ်ဲၾကိသည့္ အရည္သည္ ျပစ္ေစးလာေစကာ က်ားသုတ္ပိုးအား သားအိမ္ထဲ မ၀င္ေစေအာင္ တားထားသည္။ သားအိမ္ အတြင္းသားနံရံကို ပါးလႊာေစသျဖင့္ သေႏၡဥ တြယ္ကပ္ျခင္းကိုလည္း တားဆီးေပးသည္။ အခ်ိဳ႕အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ မမ်ိဳးဥမထြက္ေစရန္ တားဆီးသည္။ ၉၉% ထိေရာက္သည္။
ရာသီစဆင္းသည့္ေန႔မွ ေနာက္ ၅ ရက္အၾကာ ၄င္းပစၥည္းထည့္ရသည္။ ေမြးလမ္းတြင္ ကူးစက္ပိုး မရွိမွ ထည့္ရမည္။ (IUD) မ်ားကဲ့သို႔ ေမြလမ္းေၾကာင္း Vagina ထဲတြင္ ၾကိဳးစေလးႏွစ္ခုရွိေနမည္။
သို႔ေသာ္ လစဥ္ရာသီဆင္းရက္ ေျပာင္းသြားႏိုင္သည္။ ၀က္ျခံထြက္တတ္သည္။ ရင္သားနာတတ္သည္။ ထြက္က်ျခင္း၊ ေနရာေျပာင္းျခင္းလည္း ျဖစ္တတ္သည္။
ကုိယ္၀န္ရွိေနလ်င္ မသံုးရ။ သားအိမ္၊ မ်ိဳးဥအိမ္ကင္ဆာရွိေနလ်င္ မသံုးရ။ ယခုသို႔မဟုတ္ လြန္ခဲ့ေသာ ၅ ႏွစ္က ရင္သားကင္ဆာရွိလ်င္၊ ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိလ်င္၊ (မိုင္ဂရင္း)အမူးေရာဂါရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
11. Natural family planning (NFP) သဘာ၀နည္းမ်ား၊
ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း တိက်စြာလိုက္နာရမည္။ ၉၄% ထိေရာက္သည္။
ကိုယ္အပူခ်ိန္ body temperature ကို ေန႔စဥ္တိုင္းရမည္။ လစဥ္ရာသီပါတ္၏အလည္ရက္တြင္ အရြယ္ေရာက္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ မ်ိဳးဥထြက္လာျခင္းေၾကာင့္ ကိုယ္အပူခ်ိန္ အနည္းငယ္တက္လာသည္။ က်ပ္င္းရက္ကိုသိရန္ အပူခ်ိန္ တိုင္းရျခင္းျဖစ္သည္။
ထို႔ျပင္ သားအိမ္အ၀မွထြက္သည့္ အခြ်ဲအားစစ္ေဆးျခင္းျဖင့္ ေန႔စဥ္-လစဥ္ေျပာင္းလဲေနေသာ estrogen and progesterone ေဟာ္မုန္း အနည္းအမ်ား၊ အျပစ္အခြ်ဲ၊ အေစးအျပစ္တို႔ကို ၾကည့္ႏိုင္သည္။ ျပီးခဲ့ေသာ ၆ လ တာရာသီဆင္းသည့္ရက္မ်ားကို တိတိက်က် မွတ္သားျခင္းျဖင့္ ၄င္းအမ်ိဳးသမီး၏ ရာသီသဘာ၀ကို သိႏိုင္သည္။
(က) ရက္ေရွာင္နည္း Standard Days method သို႔မဟုတ္ calendar method
အၾကမ္းအားျဖင့္ လလည္ရက္တြင္ မမ်ိဳးဥထြက္လာသည့္ေန႔ျဖစ္သည္။ ၄င္းဥႏွင့္ က်ားသုတ္ပိုး ေတြ႔မွသာ ကိုယ္၀န္ ရွိႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ၄င္းလလည္ရက္ မတိုင္မီ ၅ ရက္ႏွင့္ ေနာက္ထပ္ ၅ ရက္အတြင္းအတူမေနသင့္။ ထို႔ေၾကာင့္ ရာသီစလာၿပီး (၇)ရက္အတြင္းနဲ ့ရာသီမလာခင္ (၇)ရက္အလိုရက္မ်ားသည္ ကိုယ္၀န္ မရွိႏိုင္ေသာ ရက္မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။
ဤရက္ေရွာင္၍ သားဆက္ျခားနည္းသည္ အကုန္အက် အနည္းဆံုးျဖစ္ေသာ္လည္း မေတာ္တဆ ကိုယ္၀န္ ရနို္င္ႏွုန္းမွာ အျမင့္ဆံုးျဖစ္သည္။ လိင္ဆက္ဆံမႈုႏွင့္ ဆႏၶျပည့္၀မႈုကိုမူ အေႏွာက္အယွက္ မျဖစ္ေစသလို၊ ေဘးထြက္ဆိုးကိ်ဳးလည္းမရွိပါ။
(ခ) သုတ္ရည္ ျပင္ပစြန္ ့ထုတ္နည္း Withdrawal
ေယာက္်ားက ဆႏၵျပည့္၀ခါနီးတြင္ မိမိ၏ အဂၤါကို အမ်ိဳးသမီး၏ မိန္းမကိုယ္အတြင္းမွထုတ္ကာ သုတ္ရည္ကို ျပင္ပတြင္ ထြက္ေစေအာင္ ျပဳလုပ္ရသည္။ သို ့ေသာ္ စိတ္ကိုထိန္းထားစဥ္ သုတ္ေကာင္မ်ားပါေသာ Sparm အနည္းငယ္ထြက္ျခင္း ျဖစ္တတ္၍ ကိုယ္၀န္မရဖို ့ စိတ္မခ်ရပါ။ ထို ့ျပင္ ဆႏၵမျပည့္၀ျခင္းကိုလည္း ျဖစ္တတ္ေသး၍ အိမ္ေထာင္ေရး မသာယာျခင္းကို္ ျဖစ္ေစတတ္သည္။ က်ားသုတ္ပိုးသတ္ေဆး spermicide ႏွင့္ တြဲသံုးပါက ပိုမိုထိေရာက္သည္။
Pullout method' nearly as effective as using condoms: Study သုတ္ရည္ ျပင္ပစြန္ ့ထုတ္နည္းသည္ (ကြန္ဒြန္)ေလာက္နီးပါး စိတ္ခ်ရသည္။
(၈) ကေလး ႏို႔့တိုက္ျခင္းနည္း Breastfeeding
မိခင္မွကေလးကို မိမိ၏နုိ႔တိုက္ျခင္းျဖင့္ ကေလး (၆)လအထိ သဘာ၀နည္းျဖင့္ သားဆက္ျခားေစျခင္းျဖစ္သည္။ မိခင္ကိုလည္း ေဟာ္မုန္း လည္ပတ္မႈု မွန္ကန္ေစသျဖင့္လည္း အက်ိဳးရွိေစပါသည္။
ရင္သားကင္ဆာျဖစ္မႈုကိုလည္း ကာကြယ္ေစပါသည္။ အားနည္းခ်က္မွာ ကေလးေမြးျပီးစ (၆)လအတြင္းသာ အသံုးျပဳနိုင္ျခင္း ျဖစ္သည္။ မိခင္အေနျဖင့္လည္း ကေလးကို မိမိ၏ႏို႔တမ်ိးတည္းသာ တုိက္ရပါမည္။
12. Male and female sterilization သားေၾကာျဖတ္ျခင္း၊
ရာသက္ပန္ ကေလးမႏိုင္ေတာ့သည့္နည္းျဖစ္သည္။
ေယာက္်ားမ်ားကို ထံုေဆးသံုး၍ က်ားသုတ္ပိုးမ်ားထြက္လာရသည့္လမ္းေၾကာင္းတေနရာရာအား ျဖတ္ျပစ္လိုက္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ၂၀၀၀ တြင္ ၁ ေယာက္မွာ မေအာင္မျမင္ျဖစ္တတ္သည္။
အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ ေမ့ေဆး၊ ခါးထံုေဆး တမ်ိဳးမ်ိဳးေပးလ်က္ သားအိမ္၏တဖက္တခ်က္ရွိ သားအိမ္ျပြန္ ႏွစ္ခုလံုးအား ျဖတ္ျပစ္ျခင္းျဖစ္သည္။ ၂၀၀ မွာ ၁ ေယာက္မွာ မေအာင္မျမင္ျဖစ္တတ္သည္။ ခဲစိတ္ျပီး ၁ လ တိုင္အျခားတားနည္းတခုခု သံုးသင့္သည္။ ေယာက္်ားအားျဖတ္လ်င္ သုတ္ပိုးပါမပါစစ္ေဆးရမည္။ သုေတသန စစ္တမ္းအရ အသက္ ၃၀ ေအာက္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ ေယာက္်ားမ်ားထက္ ထိုနည္းသံုးျပီးေနာက္ ေနာင္တရၾကသည္။
13. အႏၵိယေစ်းကြက္တြင္သံုးသည့္ ေဟာ္မုန္းမပါေသာစားေဆး၊ Centchroman (Saheli) Tablets
Centchroman ေခၚ Saheli Tablets သည္ ပံုမွန္မမ်ိဳးဥထြက္ျခင္းကို တားဆီးျခင္းမလုပ္ဘဲ၊ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ ေပါင္းစပ္ခဲ့ျပီးေနာက္ သားအိမ္အတြင္းနံရံကို လာတြယ္သည့္ျဖစ္စဥ္ကို တားဆီးျခင္းျဖင့္ သေႏၡဆက္လက္ မတည္ေစရန္ျပဳလုပ္ေပးသည္။
ေဆးကပ္တခုတြင္ 30 mg ေဆးျပား (၈)ျပားပါသည္။ ပဌမ (၃)လအတြက္ wပါတ္လ်င္ ၂ ျပား၊ ေနာက္လမ်ားမွစ၍ ၁ ပါတ္ ၁ ျပားေသာက္ရသည္။ ေဟာ္မုန္းမ်ားမပါသျဖင့္ ပ်ိဳ႔-အန္ျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္မ်ားျခင္း၊ ေသြးခဲေစျခင္းမ်ား မျဖစ္ေစႏိုင္။ သို႔ေသာ္ ရာသီဆင္းျခင္းမ်ားတတ္သည္။
14. Spermicides က်ားသုတ္ပိုးသတ္ေဆး၊
(nonoxynol-9) ပါသည့္ေဆးျဖစ္သည္။ Tablets, jelly (gel), films, and foams စသျဖင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ 71-82% ထိေရာက္သည္။ နာရီ၀က္ ၾကိဳတင္ထည့္ထားျပီးမွ ဆက္ဆံရမည္။ ေပ်ာ္၀င္မသြားသည့္ အမ်ိဳးအစားျဖစ္ပါက ဆက္ဆံအျပီး ၈ နာရီၾကာမွ ထုတ္ရမည္။ Vaginal Contraceptive Film (VCF) သည္ ၁၅ မိနစ္ဆိုလ်င္ ရသည္။ Suppositories တို႔မွာ ၂၀ မိနစ္ေစာင့္ရမည္။ Sponges တို႔သည္ ၈၀-၉၁% ထိေရာက္သည္။ ၁၂ နာရီၾကိဳတင္ထည့္ထားႏိုင္ျပီး၊ ဆက္ဆံျပီးေနာက္ ၆-၈ နာရီၾကာမွ ျဖဳတ္ရမည္။
တမ်ိဳးတည္းသံုးသည္ထက္ သားအိမ္အ၀အဖံုးမ်ား၊ သုတ္ရည္ ျပင္ပစြန္ ့ထုတ္နည္းတို႔ႏွင့္ တြဲသံုးပါက ပိုမိုထိေရာက္စြာ ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ အက္စစ္ဓါတ္ပါသျဖင့္ ပူစပ္သည္။
Scientist close to realising contraceptive pill for men
Friday, March 20, 2009
၁၈-၃-၀၉။ ျပည့္တန္ဆာမ်ား အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ ကူးစက္ႏႈန္း ျမင့္မား
Wednesday, 18 March 2009 19:24 ဧရာ၀တီသတင္း၊ ဇာနည္ဝင္း။
ျမန္မာႏုိင္ငံမွ ျပည့္တန္ဆာမ်ားတြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး ကူးစက္မႈႏႈန္း ျမင့္မားေနေၾကာင္း မၾကာေသးမီက ျပဳလုပ္ခ့ဲေသာ စစ္တမ္းတခုတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
အဆုိပါ စစ္တမ္းမွာ ၂ဝဝ၇ ခုႏွစ္က ျမန္မာျပည္ အႏွံ႔အျပားရိွ ၿမိဳ႕ႀကီး ၆ ၿမိဳ႕မွ ျပည့္တန္ဆာမ်ားကုိ စစ္ေဆး စမ္းသပ္ရာမွ ရရိွခ့ဲျခင္း ျဖစ္သည္ဟု က်န္းမာေရး ဝန္ႀကီးဌာနကုိ ကုိးကားၿပီး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ ယေန႔ရက္စဲြျဖင့္ ထုတ္ေဝေသာ Weekly Eleven ဂ်ာနယ္က ေဖာ္ျပထားသည္။
ၿမိဳ႕ႀကီး ၆ ၿမိဳ႕မွ ျပည့္တန္ဆာ ၉၄၅ ဦးကုိ စစ္ေဆးရာ ၁၄၇ ဦးတြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး ေတြ႔ရိွရသည္ဟု အဆုိပါ ဂ်ာနယ္က ေရးသားထားသည္။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုးရႇိေသာ ျပည့္တန္ဆာမ်ားကုိ မႏၲေလး ႏွင့္ လား႐ႈိး ၿမိဳ႕တို႕တြင္ အမ်ားဆုံး ေတြ႕ရေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။
“လား႐ႈိး တြင္ ၂၂ ဒသမ ၇ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ မႏၲ ေလးတြင္ ၂၂ ဒသမ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ျမစ္ႀကီးနားတြင္ ၁၇ ဒသမ ၉ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ေတာင္ႀကီးတြင္ ၁၄ ဒသမ ၄ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ရန္ကုန္တြင္ ၉ ဒသမ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္း ႏႇင့္ က်ဳိင္းတုံတြင္ ၁ ဒသမ ၂ရာခိုင္ႏႈန္း” စသျဖင့္ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီပုိး ေတြ႔ရသည္ဟု ဆုိသည္။
ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး ရိွသူ အေရအတြက္မွာ ၂၄ဝ ဝဝဝ ရိွသည္ဟု ကုလသမဂၢ ေအအုိင္ဒီအက္စ္ ဆုိင္ရာ ေအဂ်င္စီျဖစ္သည့္ UNAIDS အဖဲြ႔၏ အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
ျမန္မာ့ စီးပြားေရး က်ဆင္းလာမႈမ်ား၊ အၾကပ္အတည္းမ်ားေၾကာင့္ ျမန္မာႏုိင္ငံရိွ အမ်ဳိးသမီး အမ်ားအျပားမွာ ျပည့္တန္ဆာလုပ္ငန္းသုိ႔ ေရာက္ရိွသြားၾကျခင္းျဖစ္သည္ဟု အကဲခတ္မ်ားက ဆုိသည္။
အမ်ဳိးသမီးျပည့္တန္ဆာ အမ်ားစုမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး ရိွမရိွ စစ္ေဆးျခင္းမရိွဟု ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အေျခစုိက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပုိးရိွသူမ်ားကုိ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ကူညီေနသူ လုပ္အားေပးဝန္ထမ္းတဦးက ဧရာဝတီသုိ႔ ေျပာျပသည္။
ထုိ႔ျပင္ ၎တုိ႔သည္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုးကူးစက္မႈ အပါအဝင္ လိင္ပုိင္းဆုိင္ရာ ကူးစက္ေရာဂါမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အခ်က္အလက္မ်ားကုိလည္း အနည္းငယ္သာ သိရိွထားၾကသည္ဟု ဆုိသည္။
“ေဖာက္သည္ေတြက ကြန္ဒုံမႀကိဳက္ဘူး ဆုိေတာ့ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပုိးအေၾကာင္း သိနားလည္တ့ဲ ျပည့္တန္ဆာေတြကလည္း ကြန္ဒုံကုိ မသုံးျဖစ္ၾကေတာ့ဘူး” ဟု အဆုိပါ လုပ္အားေပးဝန္ထမ္းက ရွင္းျပသည္။
၂ဝဝ၇ ခုႏွစ္က ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ခုခံက်ေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆုံးခ့ဲသူေပါင္း ၂၅ဝဝဝ (ႏွစ္ေသာင္းခဲြ) ရိွသည္ဟု ၿပီးခ့ဲသည့္ႏွစ္ ႏုိဝင္ဘာလက ထုတ္ေဝသည့္ နယ္စည္းမျခား ဆရာ၀န္မ်ားအဖဲြ႔ (MSF) ၏ အစီရင္ခံစာတေစာင္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
http://www.irrawaddy.org/bur/index.php?option=com_content&view=article&id=854:2009-03-18-12-27-31&catid=1:news&Itemid=2
Wednesday, March 18, 2009
16-3-09 ဟင္းသီးဟင္းရြက္စားျခင္းျဖင့္ (ကင္ဆာ)ေရာဂါျဖစ္ျခင္းကို ေလ်ာ့ခ်ေစႏိုင္သည္။
Vegetarians could have lower risk of cancer
A vegetarian diet may help to protect against cancer, a UK study has suggested.
By Louise Gray
The study suggested that eating no meat at all may also help to reduce the cancer risk Photo: PA
Doctors already recommend eating a diet that is high in fruit and vegetables and low in red and processed meat in order to maintain overall health.
However, the study suggested that eating no meat at all may also help to reduce the cancer risk.
The UK study looked at more than 50,000 men and women aged between 20 and 89 recruited in the 1990s and divided participants into meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans.
During follow-up there was a significantly lower incidence of all cancers among the fish-eaters and vegetarians, compared with the meat eaters.
However, the researchers also found a higher rate of colorectal cancer – a disease usually linked with eating red meat – among the vegetarians.
Writing in the American Journal of Clinical Nutrition, Professor Tim Key, Cancer Research UK epidemiologist and an author of the study, said the results need further study.
He said: "This study showed that the rate of cancer was slightly lower among the vegetarians than among the meat-eaters. Bowel cancer was higher in vegetarians than in meat-eaters. This is a bit surprising, and could be chance.
"It highlights that we don't fully understand whether meat really does increase the risk for bowel cancer and this study is not definitive. It is very important that we continue with good quality, robust research to see whether these results are confirmed and to examine the complex relationship between diet and cancer risk."
The study comes as new research showed eating a daily portion of mushrooms could slash the risk of breast cancer by up to two-thirds.
Scientists found women consuming at least ten grams, or around a third of an ounce, of fresh mushrooms every day were 64 per cent less likely to develop a tumour. Dried mushrooms had a slightly less protective effect, reducing the risk by around half.
Experts at the University of Western Australia in Perth studied more than 2,000 Chinese women. They found women who combined a mushroom diet with regular consumption of green tea saw an even greater benefit, with the risk reduced by almost 90 per cent.
Researchers say the latest findings, published in the International Journal of Cancer, do not prove eating mushrooms will stop cancer and more studies are needed to confirm the results.
Around 40,000 women a year in Britain are diagnosed with breast cancer. The disease affects one in nine women at some point in their lives.
Tuesday, March 17, 2009
၁၆-၃-၀၉ အိႏၵိယပညာရွင္မ်ားက (ဗက္တီးရီးယား)အသစ္ သံုးမ်ိဳး အာကာသထဲ၌ေတြ႔ရွိ။
Indian scientists discover new bacteria in Stratosphere
16 Mar 2009, 1909 hrs IST, PTI
ANGALORE: Three new species of bacteria, which are not found on earth and highly resistant to ultra violet radiation, have been discovered in the upper stratosphere by some Indian scientists.
One of the new species has been named as Janibacter Hoylei after the distinguished astrophysicist Fred Hoyle. The second bacteria has been named as Bacillus Isronensis recognising the contribution of ISRO in balloon experiments which led to its discovery and the third bacterial bacillus Aryabhata after India's celebrated ancient astronomer Aryabhata and also the first satellite of ISRO.
According to ISRO, the balloon experiment was conducted using 26.7 million cubic feet balloon carrying a 459 kg scientific payload soaked in 38 kg of liquid neon which was flown from the national balloon facility in Hyderabad, operated by the Tata Institute of Fundamental Research (TIFR).
The payload consisted of a cryosampler containing 16 evacuated and sterilised stainless steel probes. Throughout the flight, the probes remained immersed in the liquid neon to create a "cryopump effect". These cylinders after collecting air samples from different heights ranging from 20 to 41 km were parachuted down and safely retrieved, it said.
The samples were analysed by the scientists at the Centre for Cellular and Molecular Biology, Hyderabad, as well as the National Centre for Cell Sciences, Pune, for independent examination.
As per the analytical findings, 12 bacterial and six fungal colonies were detected, nine of which, based on '16s RNA gene sequence' showed greater than 98 per cent similarity with reported known species on earth.
Three bacterial colonies named PVAS-1, B3 W22 and B8 W22 were totally new species and had significantly higher UV resistances compared to their nearest plogenetic neighbours, ISRO said.
Of the above, PVAS1 has been named as Janibacter Hoylie, B3W22 as Bacillus Isronensis and B8W22 as Bacillus Arayabhata.
This multi-institutional effort had Jayant Narlikar from the Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics, Pune, as the principal investigator.
Veteran scientists U R Rao from ISRO and P M Bhargava from Anveshna supported the experiment as mentors. S Shivaji from CCMB and Yogesh Shouche from NCCS were the biology experts, while Ravi Manchanda from TIFR was in charge of the balloon facility. C B S Dutt was the project Director from ISRO who was in charge of preparing and operating the complex payload.
This was the second such experiment conducted by ISRO, the first being in 2001. Even though the first experiment had yielded positive results, it was decided to repeat the experiment by exercising extra care to ensure it was totally free from territorial contamination.
Sunday, March 15, 2009
Fast Brain Facts ဦးေႏွာက္၏ ကိန္းဂဏန္းမ်ား
• 3 = The weight of your brain in pounds အေလးခ်ိန္ = (၃)ေပါင္။
• 4 to 6 = The number of minutes your brain can survive without oxygen before it starts to die ေအာက္စီဂ်င္မရဘဲ ရွင္ႏိုင္သည့္အခ်ိန္ = (၄-၆)မိနစ္။
• 8 to 10 = The number of seconds you have before losing consciousness due to blood loss ေသြးကုန္သျဖင့္သတိမလစ္မီ ရရွိသည့္အခ်ိန္ = (၈-၁၀)စကၠန္႔။
• 10 to 23 = The number of watts of power your brain generates when you’re awake (that’s enough to turn on a light bulb!) ႏိုးေနသည့္အခ်ိန္၌ အသံုးျပဳေသာလ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ (၁၀-၂၃)၀ပ္။
• 20 = The percentages of oxygen and blood flow going to the brain လွည့္ပတ္ေနေသာေသြး ႏွင့္ ေအာက္စီဂ်င္၏ ဦးေႏွာက္သို႔ လာေသာရာခိုင္ႏွဳန္း = (၂၀)
• 100,000 = The number of miles of blood vessels in your brain ဦးေႏွာက္ထဲရွိသည့္ ေသြးေၾကာမ်ားအား ဆန္႔တန္းလ်င္ ရွည္သည့္မိုင္ေပါင္း = (၁၀၀၀၀၀)မိုင္။
• 1,000 to 10,000 = The number of synapses for each neuron in your brain (ႏူရုန္း)တခုတြင္ရွိသည့္ (ဆင္နက္ပ္စစ္)ေပါင္း = ၁၀၀၀ - ၁၀၀၀၀။
• 100 billion = The number of neurons in your brain (ႏူရုန္း)စုစုေပါင္း = ၁၀၀ ဘီလီယန္။
(ဆင္နက္ပ္စစ္) = ဦးေႏွာက္ႏွင့္အာရံုေၾကာမ်ား အလုပ္လုပ္ရာတြင္ ဤေနရာ၌ ကူးလူးဆက္ဆံရသည္။
(ႏူရုန္း) = ဦးေႏွာက္ႏွင့္အာရံုေၾကာမ်ား၏ အေသးဆံုးယူနစ္(ကလပ္စည္း)။
Friday, March 13, 2009
အမ်ိဳးသမီး (ကြန္ဒြန္)အသံုးျပဳနည္း။
အမ်ိဳးသမီး (ကြန္ဒြန္)အသံုးျပဳနည္း သင္တန္း၊ Youtube (ဗီဒီယို) ဖိုင္။
Using female condon training.flv
Thursday, March 12, 2009
Women Health Book ေဒါက္တာနန္းဥမၼာ၊ ဣတၴိယႏွင့္ေဆးပညာ စာအုပ္။
Women Health Book ေဒါက္တာနန္းဥမၼာ၊ ဣတၴိယႏွင့္ေဆးပညာ စာအုပ္ (ပီဒီအက္ဖ္)ဖိုင္။
Women Health book.pdf
၁၁-၃-၀၉။ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေၾကာင့္ အစာအိမ္ေသြးေၾကာမ်ားထိခိုက္။
တဆင့္ကူးယူေဖၚျပသည့္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေဆးပညာသတင္း၊
February 11th, 2009
Oxyped ဟုေခၚေသာ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးတစ္မ်ဳိးကို ဆရာ၀န္ၫႊန္ၾကားခ်က္မပါဘဲ အလြယ္တကူ ေသာက္သံုး ေနၾကျခင္းေၾကာင့္ အစာအိမ္ေသြးေၾကာမ်ားထိခိုက္ေသာ အေရးေပၚလူနာအမ်ားအျပားရွိလာေၾကာင္း အေထြေထြ ေရာဂါကုဆရာ၀န္မ်ားထံမွ သိရသည္။
ယင္းေဆးကို ၿမိဳ႕နယ္၊ ရပ္ကြက္မ်ားရွိ ေဆးဆုိင္ငယ္မ်ား၊ ကြမ္းယာဆုိင္မ်ားတြင္ လြယ္ကူစြာ၀ယ္ယူၾကၿပီး တခ်ဳိ႕ေရာင္းခ်သူမ်ားသည္ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးဆုိပါက ယင္းေဆးကိုပင္ေရာင္းခ်ၾကသျဖင့္ အစာအိမ္ေရာဂါရွိသူ လူနာမ်ားမွာ အစာအိမ္ထိခိုက္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ျခင္း ျဖစ္သည္ဟု သိရသည္။ Oxyped ေဆးသည္ သာမန္ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးတြင္ပါ၀င္ေသာ ပါရာစီတေမာလ္ ထက္ ျပင္းထန္သည့္ Diclofenic ပါ၀င္၍ အကိုက္အခဲ ေပ်ာက္ေသာ္လည္း အစာအိမ္ေရာဂါအခံရွိသူမ်ားႏွင့္ မတည့္ျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း အေထြေထြ ေရာဂါကုဆရာ၀န္ တစ္ဦးကေျပာသည္။
“အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးဆိုတာနဲ႔ ေဆးေရာင္းတဲ့သူေတြက လြယ္လြယ္ကူကူ Oxyped ပဲေပးတယ္။ နားမလည္တဲ့ လူတခ်ဳိ႕ကလည္း ဒီေဆးကို ပဲေလွာ္စားသလုိကိုစားတာ၊ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးတုိင္းက လူကို အႏၲရာယ္ ျဖစ္ေစတဲ့အတြက္ ေဆးအာနိသင္ ေသေသခ်ာခ်ာမသိဘဲ ရမ္းေသာက္လုိ႔မရဘူး။ အေကာင္းဆံုးကေတာ့ ေဆးဆုိင္ေတြမွာေဆးစပ္ခုိင္းၿပီး မေသာက္ဖုိ႔ပါပဲ။တခ်ဳိ႕ဆုိ ေဆးတစ္ခြက္ထဲမွာ အကိုက္အခဲ ေပ်ာက္ေဆးခ်ည္းပဲ သံုးမ်ဳိးပါေနတာေတြ႕ရတယ္။ ေရာဂါကေတာ့ ေဆးတစ္ခြက္တည္းနဲ႔ ေပ်ာက္သြားမွာပဲ။ ဘာမွမျဖစ္ရင္ေပါ့ေလ။ ျဖစ္ရင္ေတာ့လည္း မလြယ္ဘူး” ဟု ေဒါပံုၿမိဳ႕နယ္အတြင္းတြင္ ဖြင့္ထားေသာေဆးခန္းမွ အေထြေထြ ေရာဂါကု ဆရာ၀န္တစ္ဦးကရွင္းျပသည္။ တခ်ဳိ႕ေဆးဆုိင္မ်ားသည္ တားျမစ္ထားေသာ ROMELLA ကဲ့သို႔ ေခ်ာင္းဆုိးေပ်ာက္ ေဆးရည္ အနာက်က္ျမန္သည္ဟူေသာ အယူအဆမွားျဖင့္ လိမ္းၾကေသာ တီဘီေဆးေတာင့္မ်ား ေရာင္းခ်ေနျခင္း ရွိေၾကာင္း ေဆးဆုိင္မ်ားမွ စံုစမ္းသိရသည္။ တခ်ဳိ႕ေဆးဆုိင္ႀကီးမ်ားတြင္မူ Oxyped၊ ေခ်ာင္းဆုိးေပ်ာက္ေဆးမ်ား၊ တီဘီေဆးေတာင့္မ်ား မေရာင္းပါဟူေသာ စာမ်ားေရးသားခ်ိတ္ဆြဲထားေၾကာင္းသိရသည္။
Written By - အိျဖဴလြင္
Posted in ရန္ကုန္သတင္း http://www.yangon.tk/
10-3-09 ဗီတာမင္ (စီ) သည္ ေယာက္်ားမ်ားတြင္ (ေဂါက္) ေရာဂါအျဖစ္နည္းေစႏိုင္သည္။
Vitamin C intake may lower risk of gout in men
10 Mar 2009, 1658 hrs IST, IANS
WASHINGTON: Men with a higher intake of vitamin C appear less likely to develop gout, a painful type of arthritis, according to a study.
"Gout is the most common type of inflammatory arthritis in men... The identification of risk factors for gout... is an important first step in the prevention and management of this common and excruciatingly painful condition," wrote the study's authors.
Hyon K Choi, then of University of British Columbia, Vancouver, and now of Boston University School of Medicine, and colleagues examined the relationship between vitamin C intake and gout in 46,994 men between 1986 and 2006.
Every four years, the men completed a dietary questionnaire, and their vitamin C intake through food and supplements was computed. Every two years, participants reported whether they had been diagnosed with or developed symptoms of gout.
During 20-year follow-up, 1,317 men developed gout. Compared with men who had a vitamin C intake of less than 250mg per day, the relative risk of gout was 17% lower for those with a daily intake of 500 to 999 mg, 34% lower for those with an intake of 1,000 to 1,499mg per day and 45% lower for those with an intake of 1,500mg per day or higher.
Vitamin C may affect re-absorption of uric acid by the kidneys, increase the speed at which the kidneys work or protect against inflammation, all of which may reduce gout risk, a Boston University statement quoted the authors as saying.
၉-၃-၀၉။ အသက္ၾကီးဖခင္တို႔၏ကေလးမ်ား ဥာဏ္ရည္နည္းတတ္သည္။
'Children born to older fathers are less intelligent'
9 Mar 2009, 0024 hrs IST, PTI
LONDON: Not too bright people can squarely blame their dads for low intelligence as a new study has revealed that children with older fathers have lower IQs. However babies conceived by older moms turn out to be smarter than others.
Previous studies suggested link between advanced paternal age (men over 35) and an increased risk of neurodevelopmental disorders, such as autism and schizophrenia, as well as dyslexia. According to the latest study by an international team, children with older fathers perform worse in intelligence tests as compared to those born to younger men, the Sunday Times said.
According to researchers, one idea is that as men age the cells that produce sperm suffer increasing numbers of mutations, which are passed on to an offspring.
“The offspring of older fathers show subtle impairments on tests of neurocognitive ability during infancy and childhood. In light of the trends to delay fatherhood, the clinical implications and mechanisms underlying these findings warrant closer scrutiny,” lead researcher John McGrath said. What’s interesting is the study found that kids with older mothers gain higher IQ scores. “This is because women’s eggs are formed when they are still in the womb and so their DNA is protected from mutation until they are used,” he said.
McGrath of University of Queensland, and colleagues have based their findings on an analysis of data on 33,437 US-born citizens between 1959 and 1965. All were tested at eight months, four years and seven. The data set, despite its age, remains one of the best resources. They also used advanced statistical techniques to remove environmental influences.
၉-၃-၀၉။ ေန႔ခင္းအအိပ္ၾကီးလ်င္ ဆီးခ်ိဳျဖစ္ဘို႔မ်ားႏိုင္သည္။
Sleeping during day may increase diabetes risk
9 Mar 2009, 1138 hrs IST, ANI
LONDON: People who take day-time naps daily may be at an increased risk of developing type 2 diabetes according to a new study
Researchers from University of Birmingham have revealed that during their study, people who slept during the day were 26% more likely to become diabetics.
While the condition is often attributed to unhealthy lifestyles and being overweight, lack of good night sleep is also known to be a contributing factor
And regular nappers are less likely to sleep well at night.
The researchers examined the sleeping habits of 16,480 older people in China, and about 68 per cent of them took regular naps.
The team observed that napping during the day just once a week increased the likelihood of developing the diabetes.
The researchers said that even when they took into account other contributing factors, such as the weight of the subjects, there was an obvious link between sleeping for short periods and type-2 diabetes.
"Our research provides us with an additional insight on the risk factors behind type-2 diabetes," the Scotsman quoted Dr Shahrad Taheri, from the University of Birmingham, as saying.
"As the number of people with type-2 diabetes keeps increasing, it is crucial that we do everything we can to help prevent people from developing the condition," he added.
Dr Iain Frame, director of research at Diabetes UK, said that the new research could be another step towards explaining the possible link between disturbed sleep patterns and type-2 diabetes.
"However, in terms of being major risk factors for developing type-2 diabetes, disturbed sleep or napping are likely to remain less significant than already established risk factors such as being overweight, being over the age of 40 or having a history of diabetes in the family," said Frame.
၅-၃-၀၉၊ ပခုကၠဴၿမိဳ႕တြင္ ဦးေႏွာက္အေျမွးေရာင္ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ အထိတ္တလန္႔ျဖစ္
ပခုကၠဴၿမိဳ႕တြင္ ဦးေႏွာက္အေျမွးေရာင္ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ အထိတ္တလန္႔ျဖစ္
မတ္ ၅၊ ၂၀၀၉
ပခုကၠဴၿမိဳ႕တြင္ ဦးေႏွာက္အေျမွးေရာင္ေရာဂါျဖင့္ေသဆံုးသြားေသာ ကိုရင္ေလးတစ္ပါးကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ၿမိဳ႕ခံမ်ား အထိတ္တလန္႔ျဖစ္ကာ ကာကြယ္ေဆးမ်ားေသာက္သံုးျခင္း မ်က္ႏွာဖံုးစည္းမ်ား ၀တ္ဆင္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကသည္။
လြန္ခဲ့ေသာ တပတ္ခန္႔က ၁၄ ႏွစ္ အရြယ္ ကိုရင္ေလးတပါး အျပင္းဖ်ားၿပီး ေဆးရံုတင္ပို႔ရာ ေဆးရံုေရာက္ၿပီး နာရီပိုင္းအတြင္း ေသဆံုးသြားခဲ့သည္။ ဆရာ၀န္မ်ားက ဦးေႏွာက္အေျမွးေရာင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ ယူဆေၾကာင္း မွတ္ခ်က္ျပဳခဲ့ေသာေၾကာင့္ တေယာက္စကား တေယာက္နားျဖင့္ ေၾကာက္လန္႔ကာ ကာကြယ္ေဆးမ်ား ေသာက္သံုးခဲ့ၾကသည္ဟု ပခုကၠဴၿမိဳ႕ခံမ်ားကေျပာသည္။
Wednesday, 04 March 2009
ပခုကၠဴၿမိဳ႕မွ ပဲကုန္သည္တစ္ဦးက“ က်ေနာ္တို႔မိသားစုဆရာ၀န္က ဦးေႏွာက္အေျမွးေရာင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကာကြယ္ေဆးေတြ ေသာက္ခိုင္းလို႔ ေသာက္ခဲ့ရေသးတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဆီမွာေတာင္ ေဆးေတြ၀ယ္မရလို႔ ရန္ကုန္ကညီမ&#