Friday, October 24, 2008

Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါ

Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါ၊ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါဟုလည္းေခၚသည္။ Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါကို Enteric fever (အင္းတရစ္ဖီးဘာ) ဟုလည္း ေခၚသည္။ Salmonella enterica serovar Typhi ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ fecal-oral route ပါးစပ္-စအိုလမ္းက ကူးစက္သည္။

Mary Mallon (Typhoid Mary) (23-9-1869 – 11-11-1938) ေမရီမယ္လုံ ဆိုသူသည္ တိုက္ဖြိဳက္ပိုးအား သယ္ေဆာင္ထားလ်က္၊ အစားအား ေရာင္းခ်သျဖင့္ (၄၇) ေယာက္ကို ကူးစက္ေစခဲ့သည္။

Symptoms ေရာဂါ လကၡဏာမ်ား
ပထမပတ္။ ။ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ ေခၽြးထြက္ျခင္း၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း၊ ေသြးျဖဴဥ နည္းျခင္း၊ Widal test အႏႈတ္ျဖစ္မည္။

ဒုတိယပတ္။ ။ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ စိတ္မၾကည္လင္ျခင္း၊ စိတ္တိုျခင္း၊ အဆုပ္မွ Rhonchi (ေရာင္ခိုင္) အိပ္ေနစဥ္ ေဟာက္သံကဲ့သို႕ေသာ အသံၾကားရျခင္း၊ ၾကီးသည့္ ေလႁပြန္မ်ား ပိတ္ေနသည့္အခါ ေလတိုးဝင္သည့္အသံ၊ ဗိုက္တင္း၍ ညာဘက္ေအာက္ပိုင္းနာျခင္း၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ ဝမ္းအေရာင္စိမ္း၍ ပို၍နံသည္။ ဝမ္းခ်ဳပ္တတ္သည္။ Widal test အေပါင္းျဖစ္မည္။

တတိယပတ္။ ။ ဂေယာင္ဂတမ္းျဖစ္ျခင္း၊ ေရ-ဆား ေျခာက္ခန္းျခင္း၊ ေနာက္ဆက္တြဲ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္လာမည္။ အူမွ ေသြးယိုျခင္း၊ Intestinal perforation အူေပါက္တတ္သည္။ Septicaemia ေသြးထဲ ပိုးေရာက္မည္။ Peritonitis အူအေျမႇးေရာင္မည္။ အျခားေနရာမ်ားသို႕ ျပန္႕မည္။ Encephalitis ဦးေႏွာက္ေရာင္ျခင္း၊ Cholecystitis သဲေျခအိပ္ေရာင္ျခင္း၊ Osteitis အ႐ိုးေရာင္ျခင္း၊ Endocarditis ႏွလံုးေရာင္ျခင္း။

Diagnosis ေရာဂါရွာျခင္း
Widal test ေသြးအား (ဝီေဒါလ္- တက္စ္) လုပ္ရသည္။

Treatment ကုသရန္ Antibiotics (Ampicillin, Chloramphenicol, Trimethoprim-Sulfamethoxazole, Ciprofloxacin)

Typhoid vaccines တိုက္ဖြိဳက္ ကာကြယ္ေဆး
Sat, Dec 17, 2011 at 6:26 PM
Typhoid Vaccine ရဲ႕ ေကာင္းက်ိဳး-ဆိုးက်ိဳးကို ရွင္းၿပေပးပါ ဆရာ။ ဘယ္အခ်ိန္၊ ဘယ္ႏွစ္ၾကိမ္ ထိုးရမွာလဲ။ ၆ လ အရင္က ရန္ကုန္မွာ Typhoid Vaccine တစ္ၾကိမ္ထိုးခဲ့ပါတယ္။ ဒီေန႔စက္ရံုမွာ UNICEF ကလာထိုးေပးလို႔ ထိုးခဲ့မိပါတယ္။ ဘာၿဖစ္နိုင္ပါသလဲ။ စိုးရိမ္ေနပါတယ္ ဆရာ။
Typhoid (Enteric fever) တိုက္ဖြိဳက္ဟာ အေရးၾကီးတဲ့ ကူးစက္ေရာဂါတခု ျဖစ္တယ္။ Salmonella Typhi ေခၚတဲ့ ဗက္တီးရီးယားကေန ျဖစ္ေစတယ္။ ပိုးပါေနတဲ့ အစားအစာနဲ႔ ေရကတဆင့္ကူးစက္မယ္။ အျပင္းဖ်ားမယ္၊ အားယုတ္မယ္၊ ဗိုက္ေအာင့္မယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ အစားအေသာက္ ပ်က္မယ္၊ တခ်ိဳ႕မွာ အနီျပင္ ထြက္မယ္။ စနစ္တက် မကုသရင္ ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕က သူကိုယ္တိုင္ ေရာဂါျဖစ္ေနတာကို မခံစားၾကရေပမဲ့ သူမ်ားကို ကူးစက္ေစတယ္။ တႏွစ္မွာ တကမာၻလံုး လူေပါင္း ၂၁ သန္းေရာဂါျဖစ္ၾကရျပီး လူ ၂ သိန္းေလာက္ ေသဆံုးေနၾကတယ္။
Typhoid vaccine ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳး ရွိတယ္။
၁။ Inactivated Typhoid Vaccine (Ty21a) ထိုးေဆး နဲ႔
၂။ Live attenuated vaccine (Ty21a) ပါးစပ္ကေနေပးတဲ့ ကာကြယ္ေဆးျဖစ္တယ္။ Vi capsular polysaccharide vaccine လို႔လဲ ေခၚတယ္။
Inactivated Typhoid Vaccine ထိုးေဆး၊
• ၂ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ထိုးေပးတယ္။
• တလံုးထဲ ရတယ္။
• ေရာဂါ ထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၂ ပါတ္ၾကိဳထိုးရမယ္။
• ၂ ႏွစ္တခါ ထပ္ထိုးသင့္တယ္။

Live Typhoid Vaccine ေသာက္ေဆး၊
• ၆ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ေပးတယ္။
• ၄ ခါထိုးရတယ္။ တခါနဲ႔တခါ ၂ ရက္ျခာရတယ္။
• ေရာဂါထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၁ ပါတ္ၾကိဳရမယ္။
• ၅ ႏွစ္တခါ ထပ္ေပးသင့္တယ္။
• ေဆးတိုက္ျပီး ၂၄ နာရီအတြင္း ပဋိဇီဝေဆး မေပးသင့္ပါ။

ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳးလံုးကို ၁ဝဝ% မကာကြယ္ႏိုင္ပါ။ တျခားကာကြယ္ေဆးေတြနဲ႔ တျပိဳင္ထဲထိုးေပးႏိုင္တယ္။ ေဆး မတည့္သူေတြကို ေနာက္ထပ္ မထိုးရပါ။ ခုခံအားစနစ္မေကာင္းသူေတြကို ေသာက္ေဆးမေပးသင့္ပါ။ HIV/AIDS ရွိသူေတြ၊ (စတီရြိဳက္) ေဆးေပးေနသူေတြ။
ေဆးမတည့္တာျဖစ္ႏိုင္ေပမဲ့ ဒါျဖစ္လို႔ေသတဲ့အထိျဖစ္တာ မရွိသေလာက္ပါ။ ထိုးေဆးေၾကာင့္ ၁% ကိုယ္ပူႏိုင္တယ္။ ၃% ေခါင္းကိုက္ႏိုင္တယ္။ ထိုးတဲ့ေနရာေရာင္တာ ၇% ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေသာက္ေဆးေၾကာင့္ ကိုယ္ပူ-ဖ်ားတာ ၅% ရွိႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ေအာင့္တာ၊ ပ်ိဳ႕-အန္တာ နည္းနည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• ထိုးေဆးကို နီေပါမွာ ၅-၄၄ ႏွစ္ရွိသူေတြကိုထိုးေပးျပီး၊ စမ္းသပ္မႈလုပ္ေတာ့ လေပါင္း၂ဝ အတြင္မွာ ၇၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတာ ေတြ႔ရတယ္။
• ေတာင္အာဖရိကမွာ စမ္းေတာ့ ၅-၁၆ ကေလးေတြကို ထိုးေပးတာမွာ ၂၁ လအၾကာ ၆၄% ကာကြယ္မႈေပးတယ္။ ၃ ႏွစ္အၾကာ ၅၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္။
• တရုပ္ႏိုင္ငံမွာ ၅-၁၉ ႏွစ္ၾကား ကေလးေပါင္း ၆ ေသာင္းကို စမ္းသပ္ေတာ့ ၁၉ လ အတြင္းမွာ ၆၉% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္။ ေယဘုယ် ၃ ႏွစ္အထိ ခံတယ္လို႔ သတ္မွတ္တယ္။
ေမးတဲ့သူအတြက္ ဘာမွျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါ။ ေနာင္ဆိုရင္ ခရီးသြားရသူေတြ ကာကြယ္ေဆးထိုး မွတ္တမ္း အျမဲေဆာင္ထားပါ။
Dr. တင့္ေဆြ
၁၇-၁၂-၂ဝ၁၁

Whooping cough (Pertussis) ၾကက္ညႇာေခ်ာင္းဆိုးေရာဂါ

Bordetella pertussis ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး၊ ကေလးမ်ားတြင္ အလြန္ ကူးစက္သည္။ ပိုးဝင္ၿပီး ၂ ရက္ၾကာလွ်င္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ေပၚလာသည္။

ေခ်ာင္းဆိုး၊ ႏွာေျခ၊ ႏွာရည္ယို၊ အန္၊ အစားပ်က္၊ အာဟာရနည္း၊ ေရခမ္းေျခာက္၊ ထိုမွ ႏူမိုးနီးယား၊ ဦးေႏွာက္ေရာင္ စသည္ ဝင္လာတတ္သည္။ အသက္ရွဴလမ္းမွ ကူးစက္သည္။

Treatment ကုသရန္
ပဋိဇီဝေဆးမ်ား၊ Antibiotic (Erythromycin or Azithromycin or Trimethoprim-Sulfamethoxazole)
DTP immunizations ကာကြယ္ေဆး၊ (Diphtheria, Tetanus and Pertussis) at ages 2, 4, and 6 months, and later at 15–18 months and 4–6 years and 11 years

Tetanus ေမးခိုင္ေရာဂါ

Tetanus ေမးခိုင္ေရာဂါသည္ Gram-positive Clostridium tetani ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ အနာ-ဒဏ္ရာထဲသို႔ ၄င္းပိုးဝင္၍ ျဖစ္သည္။ ေမး႐ိုးႂကြက္သားမ်ား လႈပ္မရျဖစ္၍ ေမးခိုင္ေရာဂါဟု လူသိမ်ားသည္။ ပိုးဝင္ၿပီး ၂-၁၄ ရက္ၾကာမွ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားေပၚသည္။

အနာ-ဒဏ္ရာမ်ားသည္ အထဲနက္မွသာျဖစ္ေစတတ္သည္။ ဥပမာ သံစူးျခင္း၊ ခြဲစိတ္ျခင္း၊ ေမြးျပီးကေလး ခ်က္ၾကိဳး ျဖတ္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္တတ္သည္။ ကေလးျဖစ္လ်င္ ႏို႔မစို႔ႏိုင္ျဖစ္လာမည္။ ၾကြက္သားမ်ား ေတာင့္တင္းေနမည္။ ပါးစပ္ဟရ ခက္လာမည္။ အစာဝါးသည့္ၾကြက္သားမ်ား၊ မ်က္ႏွာအမူအယာ လုပ္သည့္ၾကြက္သားမ်ား ေတာင့္တင္းေနသျဖင့္ မဲ့ျပံဳးျပံဳးေနသလို ျဖစ္ေနမည္။ ခါးေတာင့္တင္းေနမည္။

ဆိုးဝါးပါက ဝမ္းဗိုက္ေရွ႕ကၾကြက္သားမ်ားပင္ ျပတ္ထြက္ေစႏိုင္သည္။ အသက္ရွဴရာတြင္ အသံုးျပဳသည့္ၾကြက္သားမ်ား အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ျဖစ္လာပါက အသက္ေကာင္းစြာ မရွဴႏိုင္ျဖစ္လာမည္။ သလိပ္-ခြ်ဲ မထုတ္ႏိုင္ျဖစ္လာမည္။ တက္မည္၊ အထူးသျဖင့္ အသံၾကားပါက၊ အလင္းေရာင္ျမင္ပါက တက္မည္။

Treatment ကုသရန္
အနာကို ေဆးေၾကာပါ။ ေဆးရံုတင္ရမည္။ လူနာကို ေမွာင္ျပီးတိတ္ဆိတ္သည့္ေနရာမွာထားပါ။
Tetanus immune globulin IV or IM ထိုးေပးပါ။
Metronidazole IV for 10 days
Tetanus vaccination (ATT)
အသက္ရွဴခက္လာလ်င္ Tracheostomy လည္ပင္းေဖာက္ေပးျခင္း၊ mechanical ventilation အသက္ရွဴစက္ တပ္ေပးျခင္း၊
တက္လ်င္ Diazepam IV or Infusion, Magnesium (IV) infusion အတက္သာသာေစရန္ ေဆးမ်ား၊
Chlorpromazine or other muscle relaxants ႂကြက္သားေပ်ာ့ေဆးမ်ား၊
Nutrition အစာအာဟာရကို ပါးစပ္မွ လံုေလာက္ေအာင္ မစားႏိုင္ပါက ပိုက္ျဖင့္ထည့္ေပးရမည္။

Prevention ကာကြယ္ရန္
TT or ATT vaccination
DT and DPT vaccine

Lung Diseases အဆုပ္၌ျဖစ္ေသာ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား

1. Emphysema (အင္ဖိုက္ဆီးမား)
2. Asthma နာတာရွည္အဆုပ္ေရာဂါတမ်ဳိး
3. Acute pulmonary edema (အက်ဳ-ပါလ္မိုနရီ-အဒီးမား)

4. Bronchiectasis (ဘေရာင္ခီရက္စတစ္)
5. Cystic fibrosis (ဆစ္စတစ္-ဖိုက္ဘ႐ိုးဆစ္)
6. Chronic bronchitis (ခေရာနစ္-ဘေရာင္ခိုက္တစ္)
7. Acute bronchitis (အက်ဳ-ဘေရာင္ခိုက္တစ္)
8. Interstitial lung disease (အင္တာစတီရွယ္-လန္း-ဒီဆိစ္)
9. Pneumonia (ႏူမိုးနီးယား)

1. Emphysema (အင္ဖိုက္ဆီးမား) ေရာဂါဟူသည္ အဆုပ္ထဲရွိ air sacs (alveoli) ေလအိပ္ကေလးမ်ားႏွင့္ ၄င္းတို႔အနီးရွိ (တစ္ရွဴး)မ်ား ပ်က္စီးျခင္း၊ ဆုိးလာပါက အိပ္ကဲ့သို႔ျဖစ္လာၿပီး၊ ေလမ်ား အဝင္အထြက္ မရွိေအာင္ ပိတ္မိေနမည္။

2. Asthma နာတာရွည္အဆုပ္ေရာဂါတမ်ဳိးျဖစ္သည္။ ေလႃပြန္မ်ားေရာင္ၿပီး တခါတရံ ေလႃပြန္မ်ားက်ဥ္းလာ သည္။ ထိုအခ်ိန္၌ အသက္ရွဴခက္ျခင္း၊ အသက္ရွဴမဝျခင္း၊ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္းတို႔ျဖစ္မည္။ အသက္အႏၱရာယ္ကို ထိပါးေစသည္။ အဆုပ္အား နားေထာင္လွ်င္ (ဝွီးစ္) အသံမ်ား ၾကားရမည္။

3. Acute pulmonary edema (အက်ဳ-ပါလ္မိုနရီ-အဒီးမား) ဟူသည္ အေရးေပၚ ျပႆနာျဖစ္သည္။ ခ်က္ခ်င္း ကုသေပးရမည္။ ဆိုးရြားေသာ အသက္ရွဴရခက္ျခင္း၊ အသက္ရွဴမဝျခင္း၊ အသက္ရွဴမရျခင္း၊ စိုးရိမ္စိတ္ ဝင္လာျခင္း၊ ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ျခင္းတို႔ ျဖစ္လာသည္။ ေခၽြးျပန္လာမည္။ ေရနစ္သလို ခံစားရမည္။ ေခ်ာင္းဆိုးမည္၊ သလိပ္ထဲအျမႇဳပ္ႏွင့္ ေသြးပါလာမည္၊ အသားအေရျဖဴေဖ်ာ့လာမည္၊ ရင္ပတ္ နာခ်င္ နာလာမည္၊ အိပ္-လွဲ မေနႏိုင္ေတာ့။

4. Bronchiectasis (ဘေရာင္ခီရက္စတစ္) သည္ အဆုပ္ေလႃပြန္ႀကီးမ်ားက်ယ္၍ ပ်က္စီးျခင္းျဖစ္သည္။ ေမြးကတည္းကပင္ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ပစၥည္းတခုခု ဝင္၍ ပိတ္ေနျခင္း၊ (အင္ဖက္ရွင္) ဝင္ျခင္းေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ႏိုင္သည္။

5. Cystic fibrosis (ဆစ္စတစ္-ဖိုက္ဘ႐ိုးဆစ္) ဟူသည္မွာ ႏူမိုးနီးယား၊ တီဘီ၊ ဖန္းဂစ္ ပိုးဝင္ျခင္းတို႔ ခဏခဏထပ္ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ နာတာရွည္ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ သလိပ္ပုတ္မ်ားထြက္ျခင္း၊ ေသြးပါျခင္း။ တဖက္လွည့္အိပ္လွ်င္ ပိုဆိုးသည္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ က်မည္။ အားယုတ္မည္။ လက္သည္းမ်ား ေဖာင္းႂကြေနမည္။ အသက္ရွဴရခက္မည္။ အသက္ရွဴသံသည္ (ဝွီးစ္) ၾကားရမည္။ အသားအေရ ျပာေနမည္။

6. Chronic bronchitis (ခေရာနစ္-ဘေရာင္ခိုက္တစ္) ဟူသည္ အဆုပ္ေလႁပြန္မ်ား နာတာရွည္ေရာင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊ အဆင့္ခံ ေဆးလိပ္ေငြ႕ ရွဴရျခင္းတို႔ေၾကာင့္ အျဖစ္မ်ားသည္။ ေလ မသန္႔ရွင္းျခင္း၊ အလာဂ်ီရျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ပိုဆိုးသည္။ ေခ်ာင္းဆိုး၊ သလိပ္ထြက္၊ ေသြးပါခ်င္ ပါမည္။ အသက္ရွဴခက္မည္။ အသက္ရွဴသံသည္ (ဝွီးစ္) ၾကားရမည္။ ေျခေထာက္ ေရာင္မည္။

7. Acute bronchitis (အက်ဳ-ဘေရာင္ခိုက္တစ္) ဟူသည္ အဆုပ္ေလႁပြန္မ်ားေရာင္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ပိုးဝင္၍ ျဖစ္တာမ်ားသည္။ ဗိုင္းရပ္စ္က ပိုျဖစ္တတ္သည္။ လည္ေခ်ာင္းယားၿပီး ေခ်ာင္းေျခာက္ဆုိးမည္။ ပိုဆိုးလာလွ်င္ သလိပ္အျဖဴ- အဝါ ထြက္မည္။ ေသြးလဲ ပါခ်င္ပါမည္။

8. Interstitial lung disease (အင္တာစတီရွယ္-လန္း-ဒီဆိစ္) ဟူသည္ အဆုပ္ထဲရွိ ေလအိပ္ကေလးမ်ား၏ နံရံမ်ားေရာင္ျခင္း၊ ေဘးရွိ တစ္ရွဴးမ်ား အမာရြတ္ျဖစ္လာျခင္းျဖစ္သည္။ ပံုမွန္ ေလအိပ္မ်ားမွာ ဆန္႔ႏိုင္-က်ဳံ႕ႏိုင္စြမ္း ရွိၾက၍ ေလရွဴ-ထုတ္လွ်င္ ပူေပါင္း ပြလာ-ရွံဳ႕လာသလို ျဖစ္ရသည္။ အမာရြတ္ျဖစ္လာျခင္းေၾကာင့္ ထိုသို႔မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့။ အသက္ရွဴခက္မည္။ ေခ်ာင္းဆိုးမည္။ ေအာက္ဆီဂ်င္မဝ ျဖစ္မည္။

9. Pneumonia (ႏူမိုးနီးယား) ဟူသည္ ဆိုးဝါးေသာ အဆုပ္ပိုးဝင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေလအိပ္ကေလးမ်ားအတြင္း ျပည္-အေရမ်ား ျပည့္ေနသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေကာင္းစြာမရျဖစ္မည္။ ႏွစ္မ်ဳိး ႏွစ္စားရွိသည္။ Lobar pneumonia အဆုပ္၏ (လုပ္ဖ္) တခုအား ျဖစ္ျခင္းႏွင့္ Bronchial pneumonia အဆုပ္တခုလံုး ျဖစ္ျခင္း၊ ဗက္တီးရီးယား၊ ဗိုင္းရပ္စ္၊ မိုင္ကိုပလာဆမ္ႏွင့္ ဓာတုပစၥည္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေစသည္။

Bacterial pneumonia မွာ ကေလး၊ လူႀကီး ျဖစ္သည္။ အရက္ေသာက္သူမ်ား၊ လူႀကီးမ်ား၊ နာတာရွည္ ေရာဂါသည္မ်ား၊ ခြဲစိတ္ကုသမႈ ခံထားရသူမ်ား၊ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဝင္ထားသူမ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။ အဆုပ္၏ (လုပ္ဖ္) အားလံုး သို႔မဟုတ္ အခုခုအတြင္း အေရမ်ား ျပည့္ေနသည္ကို (ကြန္ဆိုလေဒးရွင္း) အဆုပ္ခဲျခင္းဟု ေခၚသည္။ ေသြးထဲသို႔ ပိုးမ်ား ေရာက္ေစမည္၊ Streptococcus pneumonia မွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစတတ္သည္။ ခ်မ္းမည္၊ ဖ်ားမည္၊ ရင္ဘတ္နာမည္၊ ေခ်ာင္းဆိုးမည္၊ သလိပ္၏ အေရာင္ ခပ္စိမ္းစိမ္း ျဖစ္မည္။ အဖ်ား ၁ဝ၅ အထိ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ေခၽြးထြက္မည္၊ အေရျပား၊ လက္သဲ၊ ေျခသဲ ျပာေနမည္၊ စိတ္ မၾကည္မလင္ျဖစ္မည္။ Viral Pneumonia သည္ ထက္ဝက္ေသာ ႏူမိုးနီးယားျဖစ္ေစသည္။ ျဖစ္ခါစ၌ တုပ္ေကြးလို လကၡဏာမ်ား ရွိမည္။ ဖ်ားမည္။ ႂကြက္သားနာမည္၊ အားယုတ္မည္၊ ေခါင္းကိုက္မည္၊ ေခ်ာင္းေျခာက္ ဆိုးမည္၊ ၁၂-၃၆ နာရီအၾကာ အသက္ရွဴၾကပ္လာမည္၊ ေခ်ာင္းပိုဆုိး လာမည္၊ သလိပ္ထြက္မည္၊ အဖ်ားပိုတက္လာမည္၊ ႏႈတ္ခမ္းျပာလာမည္။

Treatment ကုသရန္။
ပဋိဇီဝေဆးမ်ား၊ အစားအစာ ေကာင္းေကာင္းေႂကြးပါ။ ေအာက္ဆီဂ်င္ လိုႏိုင္သည္။ လကၡဏာ သက္သာေစသည့္ ေဆးမ်ားေပးရမည္။

Thursday, October 23, 2008

Lifestyle diseases ဘဝပံုစံေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည့္ ေရာဂါမ်ား

Joint Health Awareness Program
Yamuna Clinic, Don Bosco Ashalayam, WRWAB and NHEC/WR
22-10-08
Sitapuri

လူတို႔၏လူေနမႈပံုစံေၾကာင့္ျဖစ္ရေသာေရာဂါမ်ားရွိသည္။ ကမၻာတြင္ စက္မႈလက္မႈ၊ စက္ရံုမ်ားထြန္းကားျခင္းေၾကာင့္လည္း အသက္ပိုရွည္လာရာ အသက္ၾကီးေရာဂါမ်ား ေပါလာရသည္။ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ လူ ဆက္စပ္မႈေၾကာင့္ ၄င္းေရာဂါမ်ားသည္ တေျဖးေျဖးျဖစ္လာသည္။

Heart disease, Stroke ႏွလံုးေရာဂါ၊
Type 2 Diabetes ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊
ေဆးလိပ္-အရက္-မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ရသည့္ ေရာဂါမ်ား၊
Alzheimer's disease အဇာမိုင္ယာေရာဂါ၊
Asthma ပန္းနာ၊
Atherosclerosis ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ၊
ေသြးတိုး၊
Cirrhosis အသဲေျခာက္ေရာဂါ၊
Osteoporosis အရိုးအားနည္းေရာဂါ၊
Depression စိတ္က်ေရာဂါ၊
Obesity အဝလြန္ေရာဂါ၊
Cancer ကင္ဆာ၊
Acne ဝက္ျခံ၊
Nephritis or Chronic Renal Failure ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါမ်ား ပါဝင္သည္။

အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ လြန္ခဲ့ေသာ၂ဝ ရာစုေနာက္ပိုင္း အစားအေသာက္ပံုစံ အေျပာင္းအလဲေၾကာင့္ ဘဝပံုစံေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည့္ ေရာဂါမ်ားျဖစ္လာခဲ့သည္။ ယခင္စားေနၾက ေပါင္မံု႔၊ အာလူး၊ ေျပာင္း၊ ေျပာင္းဖူးတို႔အစား၊ အသား၊ ႏို႔ထြက္ အစာမ်ား၊ သစ္သီးရည္မ်ား၊ အရက္ ပိုမိုစားသံုးလာၾကသည္။ အဝလြန္ျခင္းေရာဂါ ျဖစ္လာေစသည္။ ၁ဝ၇ဝ ေနာက္ပိုင္း အဆီ၊ သၾကား၊ အသားစားသံုးမႈ မ်ားျခင္းေၾကာင့္ အူမၾကီး-ႏို႔၊ ဆီးက်ိတ္-သားအိမ္-အဆုပ္ကင္ဆာ အျဖစ္မ်ားလာ ေစသည္။

ဥပမာ အေမရိတ္ကန္ ျပည္ေထာင္စုတြင္ လူမ်ား ေသေစရသည့္ ေရာဂါမ်ားမွာ ယခင္က ႏူးမိုးနီးယား၊ တုပ္ေကြး၊ တီဘီ၊ ဝမ္းေလ်ာ-ဝမ္းပ်က္တို ့ျဖစ္ခဲ့ရာမွ၊ ႏွလံုးေရာဂါႏွင့္ ကင္ဆာတို ့ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ေနာက္ပိုင္း ကူးစက္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသရျခင္း မ်ားလာခဲ့သည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ အင္ဖက္ရွင္၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာ၊ စစ္ျဖစ္ျခင္း၊ အဆပ္သင့္ျခင္းတို ့ျဖစ္လာ သည္။ ကာကြယ္ေဆးမ်ား၊ ပိုးေသေဆးမ်ား ေပၚလာျခင္းေၾကာင့္ ကူသရန္ခက္ခဲ့သည့္ ကင္ဆာႏွင့္ႏွလံုးေရာဂါ တို႔ေၾကာင့္ ေသရေတာ့သည္။ ေသရသည့္ အရြယ္ႏွင့္ ေရာဂါ အခ်ိဳးအစားမ်ားလည္း ေျပာင္းလာျပန္သည္။ ထိခိုက္မႈမ်ားေၾကာင့္ အသက္ ၄ဝ၊ ကင္ဆာေၾကာင့္ ၇ဝ ႏွင့္ ႏွလံုးေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ အသက္ ၈၅ႏွစ္။

Top Lifestyle Diseases အျဖစ္မ်ား ဘဝပံုစံေၾကာင့္ျဖစ္ရသည့္ေရာဂါမ်ား
၁။ Alzheimer's Disease: ဦးေႏွာက္ေရာဂါတမ်ိဳး၊ အေၾကာင္းရင္းမသိေသးသည့္ေရာဂါ၊

၂။ Arteriosclerosis: ေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ၊ ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံမ်ား ထူျခင္းေၾကာင့္ ရင္ပတ္နာ၊ အဝလြန္၊ ေသြးတိုး၊ အဆီမ်ား၊ ဆီးခ်ိဳ၊

၃။ Cancer: ကင္ဆာ၊ ဆဲလ္ မ်ားပံုမ်န္မဟုတ္ပြါးမ်ားလာျခင္း၊
Top 5 Cancers အျဖစ္မ်ားကင္ဆာမ်ား (ယူအက္စေအ)
က်ား
1. ဆီးက်ိတ္ (28%)
2. အဆုပ္ (17%)
3. အူမၾကီး (12%)
4. ဆီးအိမ္ (07%)
5. လင္ဖိုးမား (04%)

1. ႏို႔ (30%)
2. အဆုပ္ (13%)
3. အူမၾကီး (12%)
4. သားအိမ္ (06%)
5. မ်ိဳးဥအိမ္ (04%)

၄။ Chronic Liver Disease/Cirrhosis: အသဲေျခာက္ သို႔မဟုတ္ နာတာရွည္အသဲေရာဂါ၊ အသားဝါ၊ ကိုယ္ေရာင္၊ သတိခ်ိဳ႕ယြင္း။

၅။ Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD): နာတာရွည္အဆုပ္ေရာဂါ၊ အသက္ရွဴခက္၊ နာတာရွည္ ေခ်ာင္းဆိုး၊ ေဆးလိပ္-ပတ္ဝန္းက်င္မေကာင္းႏွင့္ဆက္ေနသည္။ အသက္ရွဴလမ္းပိတ္သည့္ နာတာရွည္ ေလျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ ပန္းနာတို႔မွဆက္ျဖစ္ရသည္။

၆။ Diabetes: ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊ ေလးမ်ိဳးရွိသည္။
၁။ အင္စူလင္ ထိုးေနရသည့္အမ်ိဳးအစား၊ ကေလးအရြယ္ျဖစ္တတ္သည္။
၂။ အသက္ၾကီးမွျဖစ္သည္၊ ကုိယ္အေလးခ်ိန္မ်ားသူ။
၃။ ကိုယ္ဝန္ရွိစဥ္ျဖစ္သည္။
၄။ သရက္ရြက္ေရာဂါေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ မ်ိဳးရိုးလိုက္သည္။

၇။ Heart Disease: ႏွလံုးေရာဂါ၊ ႏွလံုးခုန္မမွန္၊ ေမာပန္း၊ ကိုယ္ေရာင္၊

၈။ Nephritis/CRF: ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊ ဆီးထဲေသြးပါ၊ ဆီးထဲပရိုတင္းပါ၊ ဆီးထဲျပည္ပါ၊ ကိုယ္ေရာင္၊ ခါး-ေနာက္ေက်ာနာ၊

၉။ Stroke: ႏွလံုးေသြးေက်ာက်ဥ္းေရာဂါ၊ အသက္ၾကီးခ်ိန္၊ ေသြးတိုး၊ စီးကရက္ေသာက္ျခင္း၊ မိသားစုအတြင္းအလားတူျဖစ္ျခင္း၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈနည္းျခင္း၊ အဆီစားမ်ားျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္မ်ားျခင္း၊

Thursday, October 16, 2008

Adolescent Health and Food Security လူငယ္မ်ား က်န္းမာေရး၊ အစားအစာလံုၿခံဳေရး

Health Awareness Program
Jointly organized by Don Bosco Ashalayam, NHEC/WR and Yamuna Clinic
29-5-2008
New Delhi

Adolescent Health and Food Security အရြယ္မေရာက္တေရာက္လူငယ္မ်ား က်န္းမာေရး
ကေလးအရြယ္မွ လူႀကီးပိုင္းမေရာက္မီ စပ္ကူးမတ္ကူးအရြယ္ကို Adolescent လူပ်ဳိေပါက္-အပ်ဳိေပါက္အရြယ္၊ ျမီးေကာင္ေပါက္အရြယ္ စသျဖင့္ေခၚသည္။ သူတို႔၏ အမူအရာ၊ ဘဝပံုစံ တို႕သည္ သူတို႔၏ လက္ငင္းႏွင့္ အနာဂတ္ဘဝ က်န္းမာေရးအေျခအေနကို မ်ားစြာသက္ေရာက္ေစသည္။ သူတို႔၏အရြယ္၌ ဆိုးရြားေသာ က်န္းမာေရး ျပႆနာမ်ားမွာ ယာဥ္တိုက္မႈ၊ အၾကမ္းဖက္မႈ၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း။ မူးယစ္ေဆးဝါးသံုးစြဲျခင္း။ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အမူအက်င့္မ်ား စသည္တို႔ပါဝင္သည္။ သူတို႕၏ အစားအေသာက္ အေလ့အထမ်ားကလည္း အနာဂတ္ ကိုယ္ခႏၶာဖြံ႕ၿဖိဳးျခင္းမ်ားကို မ်ားစြာ သက္ေရာက္ေစသည္။ ပတ္ဝန္းက်င္(မိသားစု၊ ေက်ာင္း၊ သူငယ္ခ်င္း၊ ရပ္ရြာထဲ) ရွိ အေျခအေနမ်ားကလည္း သက္ေရာက္ေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အေပါင္းလကၡဏာ ေဆာင္သည့္သက္ေရာက္မႈမ်ားရရွိေစရန္ အစိုးရေကာင္း၊ (ကြန္ျမဴနတီ)ေကာင္း စသည္တို႕က စုစုစည္းစည္း လက္တြဲေဖၚေဆာင္ေပးရမည္။

အရြယ္ေရာက္ျခင္း၊
ကေလးအရြယ္က ရွိေနေသာ ကိုယ္ခႏၶာသည္ လူႀကီးကဲ့သလို႕ အရြယ္ေရာက္လာျခင္းကိုေခၚသည္။ ထိုအခ်ိန္ကာလ၌ ထြက္လာသည့္ က်ား-မ ေဟာ္မုန္းမ်ားေၾကာင့္ ထိုသို႔ ေျပာင္းလဲေစသည္။ ၄င္း ေဟာ္မုန္းမ်ားေၾကာင့္ ဦးေဏွာက္၊ အ႐ိုးအဆစ္၊ ႂကြက္သား၊ ရင္သားတို႔ ႀကီးထြား လာသည္။ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာသည္လည္း သိသိသာသာ ေျပာင္းလဲလာ သည္။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ မ်ဳိးပြားေစႏိုင္စြမ္း ရရွိလာသည္။

ေယာက္်ားေလး-မိန္းကေလးမ်ား၏ မတူေသာ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား၊
မိန္းကေလးမ်ားက ၁-၂ ႏွစ္ေစာ၍ အရြယ္ေရာက္သည္။ မိန္းကေလးမ်ား၌ ၉-၁၄ ႏွစ္၊ ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ ၁ဝ-၁၇ ႏွစ္တြင္ ေျပာင္းသည္။ မိန္းကေလးမ်ားက ေနာက္ ၄ ႏွစ္တြင္ အရပ္အေမာင္းႏွင့္ မ်ဳိးပြားျခင္းဆိုင္ရာ တို႔သည္ လူႀကီးလို ျပည့္စံုသြားၿပီး ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ ေနာက္ ၆ ႏွစ္ၾကာမွ လူႀကီးလို ျပည့္စံုသည္။

ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ျဖစ္ေသာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အဂၤါအားလံုး ႀကီးထြားလာသည္။ ဆီးစပ္႐ိုးတဝိုက္ အေမႊး၊ ႏႈပ္ခမ္းေမႊး၊ မုတ္ဆိပ္ေမႊး၊ ဂ်ဳိင္းေမႊး စသည္တို႔ ေပါက္လာသည္။ အသံေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္ခႏၶာအခ်ဳိးအစား ေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္နံ႔ ေျပာင္းလာသည္။ ဝက္ၿခံေပါက္လာသည္။

မိန္းကေလးမ်ား၌ျဖစ္ေသာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
ရင္သား ဖြံ႕ၿဖိဳးလာသည္။ ဆီးစပ္တဝိုက္ အေမႊးေပါက္လာသည္။ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အဂၤါအားလံုး ႀကီးထြားလာသည္။ လစဥ္ ရာသီလာသည္။ ကိုယ္ခႏၶာအခ်ဳိးအစား ေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္နံ႔ ေျပာင္းလာသည္။ ဝက္ၿခံေပါက္လာသည္။

စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
လူပ်ဳိေပါက္ အပ်ဳိေပါက္အရြယ္သည္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲ ႀကီးမားစြာျဖစ္သည္။ လူတို႕၏ စိတ္၊ မ်က္စိ၊ နား၊ လွ်ာ၊ ႏွာေခါင္း၊ ကိုယ္ခႏၶာဟူ၍ အာ႐ံုခံႏိုင္စြမ္း (၅) မ်ဳိးရွိရာ စိတ္ကစားလာသည္။ လွပမႈကို ျမင္ခ်င္စိတ္၊ ၾကည့္ခ်င္စိတ္ ပိုလာသည္။ အသံ၏ သာယာမႈကို ႏွစ္သက္လာသည္။ အနံ႕၏ ေမႊးႀကိဳင္မႈကို ႀကိဳက္လာသည္။ အရသာ၏ ေကာင္းမႈကို စြဲမက္လာသည္။ ကိုယ္၏ သာယာမႈ၊ အထိအေတြ႕ စသည္တို႔ကို တပ္မက္လာသည္။ မရင့္က်က္ေသး၍ ထိုသို႕ေသာ တပ္မက္ဖြယ္ရာမ်ားေနာက္သို႕ အတိုင္းအတာထက္ လြန္၍ လိုက္သြားတတ္သည္။ ထို႔ျပင္ ထိုအားနည္းခ်က္ကို အခြင့္ေကာင္း ယူတတ္သူမ်ား၏ အႏၱရာယ္မွာ ႀကီးမားလွသည္။ တခ်က္မွားက တသက္လံုး ထိခိုက္သြားေစတတ္သည္။
၄င္းအရြယ္သည္ စိတ္အေျပာင္းအလဲမ်ားရာ အတုခိုးလြယ္သည္။
ပါတ္ဝန္းက်င္၊ အေပါင္းအသင္း အေရးႀကီးသည္။ ေကာင္းစြာသင္ၾကား ေပးႏိုင္ေသာ အမိ၊ အဖ၊ အကို၊ အမ၊ ဦးေလး၊ အေဒၚ၊ ဆရာ၊ ဆရာမ စသူတို႔၏ အခန္းက႑သည္ လြန္စြာအေရးႀကီးသည္။ ဖေယာင္းကဲ့သို႔ မီးႏွင့္ေတြ႔လွ်င္ ေပ်ာ့၍ ေအးလြယ္-ပူလြယ္သည္။ ပံုသြင္းေကာင္းဖို႕ အေရးႀကီးေပသည္။

ပါတ္ဝန္းက်င္၏ သက္ေရာက္မႈမ်ား
ပါတ္ဝန္းက်င္သည္ ၄င္းအရြယ္၌ ပို၍ လႊမ္းမိုးႏိုင္သည္။ အတုျမင္၊ အတတ္သင္ခ်ိန္ျဖစ္သည္။ လယ္သမား မိသားစုက ေမြးလွ်င္ လယ္သမားျဖစ္ဖို႕ ဦးတည္ေနသည္။ က်ဴးေက်ာ္ရပ္ကြက္ထဲေနရသည့္ ကေလးမ်ားသည္ ႐ိုင္းစိုင္း၊ ခိုးဆိုးရန္ အားေပးသလို ျဖစ္ေနတတ္သည္။ (ဦးတည္ေနတတ္သည္ ကိုသာဆိုလိုသည္။) ေက်ာင္းေကာင္းေကာင္းထားေပးသည့္ ကေလး၏အနာဂတ္သည္ ပို၍ လွပေစႏုိင္ေပသည္။

ယဥ္ေက်းမႈ၏ သက္ေရာက္မႈမ်ား
ယဥ္ေက်းမႈမ်ားသည္ အရြယ္ေရာက္လာသူတို႔ေပၚ၌ မ်ားစြာေသာ သက္ေရာက္မႈရွိသည္။ ဘာသာေရး၊
ဝတ္စားဆင္ယင္မႈ၊ စားေသာက္မႈ၊ ဓေလ့ထံုးစံမ်ား၊ နီတိသင္ၾကားမႈမ်ား၊ ေက်ာင္းသင္ခန္းစာ၊ ဖတ္သည့္ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား၊ မီဒီယာမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ သို႕ေသာ္ ခိုင္ၿမဲမႈ မရွိေသးေသာေၾကာင့္ တသက္လံုးအထိ ပါေစႏိုင္သည့္ကိစၥမ်ားကို ထိမ္းသိမ္းေပးဖို႕လိုသည္။ ဥပမာ ကေလးဘဝ၌ လက္ထပ္ေပးျခင္း၊ ငယ္ငယ္ႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ျခင္း၊ ဖ်က္မရေသာ ထိုးကြင္းမင္ေၾကာင္ ထိုးျခင္း။

ကေလး၏ အစြမ္းအစ၊ ဥာဏ္ရည္၊ ဝါသနာကို ေကာင္းစြာ သိထားဖို႕လိုသည္။ တိုင္းတပါး၌ ႀကီးျပင္းရသည့္ကေလးမ်ား မိခင္တိုင္းျပည္ကို သိပ္မခ်စ္ၾကေတာ့။ မိခင္လူမ်ဳိးတို႕၏ ဘာသာစကား၊ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားကို သိပ္မခင္တြယ္ေတာ့။

အရက္ႏွင့္ မူးယစ္ေဆးဝါး
ယာဥ္တိုက္မႈမ်ား၏ ၄၁ % မွာ အရက္ေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။ အရက္ႏွင့္ မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ားေၾကာင့္ မလိုလားအပ္ေသာ ခိုက္ရန္ျဖစ္မႈမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ စာသင္ျခင္းကို ထိခိုက္မည္။ အလုပ္အကိုင္ကို ထိခိုက္မည္။ ရာဇဝတ္မႈမကင္းသည္မ်ား ျဖစ္ေစသည္။ အရက္စြဲျခင္းေၾကာင့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား (အသဲ၊ ကင္ဆာ၊ စိတ္က်ေရာဂါ၊ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ အဆင္မေျပမႈမ်ား၊) ျဖစ္ေစမည္။ HIV ေရာဂါကိုလည္း မူးယစ္ေဆးမ်ားက ပို၍အျဖစ္မ်ားေစသည္။ အမ်ဳိးသမီးျဖစ္ေနပါက တႏွစ္ေအာက္ကေလးေသႏႈန္း မ်ားေစသည္။
တာဝန္မဲ့ေသာ အစိုးရမ်ားသည္ ကေလးစစ္သား စုေဆာင္းသည္။ ကေလးသူငယ္ေစာင့္ေရွာက္ရန္ လစ္ဟင္းသည္။

ကေလးမ်ားအား မဖြယ္မရာျပဳမူျခင္း
ကေလးမ်ားစြာတို႔မွာ ေမ့ေလ်ာ့-ျပစ္ထားခံရျခင္း၊ မဖြယ္မရာျပဳခံရျခင္းတို႕ ခံေနရသည္မ်ား ရွိသည္။ ကေလးတို႔၏ မိဘမ်ား၊ မိသားစုဝင္မ်ား၊ ဆရာ-ဆရာမမ်ား၊ ကေလးထိမ္းမ်ားက ျပဳက်င့္ၾကသလို၊ ကေလးကို မသိၾကသူမ်ားကလည္း ထိုကဲ့သို႔ က်ဴးလြန္ေနၾကသည္။

လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အမူအရာမ်ား
အရြယ္မတိုင္မီ လိင္ဆက္ဆံျခင္းေၾကာင့္ လိင္မွတဆင့္ကူးစက္သည့္ေရာဂါမ်ား၊ မလိုလားအပ္ေသာကိုယ္ဝန္ ေဆာင္မႈမ်ား၊ သားပ်က္ျခင္း၊ သားဖ်က္ျခင္း၊ ေမြးဖြားရန္ခက္ခဲျခင္းမ်ား ယင္းတို႕ေၾကာင့္ ျဖစ္လာသည့္ ေနာက္ဆက္တြဲအႏၱရာယ္မ်ားရရွိေစသည္။ အရြယ္မတိုင္မီ အရက္ေၾကာင့္ ၄င္းျပႆနာမ်ား ပိုျဖစ္ေစသည္။

အစားအစာလံုၿခံဳေရး Food Security
ေက်ာင္းေနသည့္ကေလးမ်ားအား ေက်ာင္းက ေန႔စဥ္ေႂကြးျခင္းမ်ဳိး ရွိတတ္သည္။ ထိုအခါ အစားအစာက တဆင့္ရသည့္ က်န္းမာေရး ျပႆနာမ်ား ရေစတတ္သည္။ အစားအစာခ်က္ျပဳတ္ရာ၌ က်န္းမာေရးႏွင့္ မညီျခင္း၊ အာဟာရ မျပည့္ဝျခင္းတို႔ ျဖစ္တတ္သည္။ အစားအစာ ခ်က္ျပဳတ္သူက ကူးစက္ေရာဂါ၊ မသန္႕ရွင္းမႈရွိျခင္း၊ အစားစာထုပ္ပိုး၊ သယ္ေဆာင္သည့္ ပစၥည္းမ်ားက မသန္႔ရွင္းျခင္း၊ အာဟာရ မျပည့္ဝျခင္း၊ ကေလးမ်ား စနစ္တက်စားေသာက္တတ္ရန္ သင္ၾကားေပးမႈ မရွိျခင္း၊ ထိုသို႕ ေႂကြးေမြးျခင္းအစီအစဥ္ မရွိျခင္းေၾကာင့္ ဆင္းရဲေသာ ကေလးမ်ား အာဟာရ နည္းေနတတ္သည္။ အစိုးရတို႔၏ တာဝန္ ျဖစ္သည္။ အႏၱရာယ္မကင္းေသာေဆးဆိုးသည့္ သြားရည္စာမ်ား၊ မသန္႕သည့္ ေသာက္ေရတို႕ကို စစ္ေဆးမႈရွိရမည္။ ဥပမာ ေသာက္ေရ၌ ကလိုရင္းေဆးျပားခပ္ေပးျခင္း၊ ယင္ေကာင္မနားေအာင္ထားသိုျခင္း၊ ႂကြက္မလာေအာင္ စီမံျခင္း၊ ပုပ္သိုးျခင္းမရွိေအာင္ ဂ႐ုစိုက္ျခင္း၊ ရာသီဥတုအလုိက္ မစားသင့္ေသာ အစားအစာ၊ စားသင့္ေသာ အစားအစာမ်ား စီမံေပးျခင္း၊ လိုအပ္လွ်င္ အားေဆးမ်ားတိုက္ျခင္း ဥပမာ ဗီတာမင္ ေအ၊ ဘီ၊ သံဓါတ္၊ သန္ခ်ေဆး။

အာဟာရ
အာဟာရ ျပည္စြာစားသံုးပါက ေရာဂါ အမ်ားအျပားကို ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ဥပမာ ႏွလံုး၊ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ကေလးမ်ား ကိုယ္-စိတ္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေစရန္ အာဟာရ အေရးႀကီးသည္။ မဆင္ျခင္ပါက သြားေရာဂါ ျဖစ္ေစသည္။ အာဟာရ မျပည့္စံုက ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊ ဗီတာမင္ နည္းေရာဂါမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ ဤအရြယ္၌ အာဟာရ ေကာင္းေကာင္း လိုအပ္သည္။ မွ်တသည့္အစားအစာ စားတတ္၊ စားႏိုင္ဖို႕လိုအပ္သည္။ (ကလိုရီ) ျပည့္ဝေစရန္ လိုအပ္သည္။ အသားဓါတ္၊ ဗီတာမင္ (ေအ၊ ဘီအုပ္စု၊ စီ)၊ ဓါတ္ဆားမ်ား (ကယ္လ္စီယမ္၊ သံဓါတ္)၊ အစားအစာ ခ်က္-ျပဳတ္-ေၾကာ္-ေလွာ္ရာ၌ သန္႔ရွင္းမႈရွိရန္ လိုသည္။

ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ
ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ ေရာဂါအမ်ားအျပားကို ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ဥပမာ အရြယ္မတိုင္မီ ဆံုးပါးျခင္း၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုး၊ အူမႀကီးကင္ဆာ၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ပံုမွန္ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမွဳလုပ္ေစပါက ခံႏိုင္ရည္ေကာင္းေစသည္။ အ႐ိုးမာေစသည္။ အေလးခ်ိန္မွ်တေစသည္။ စိတ္ၾကည္လင္ေစသည္။ မိမိကိုယ္ကိုမိမိ အားကိုးယံုၾကည္စိတ္ တိုးေစသည္။ အားကစား တမ်ဳိးမ်ဳိးကို လိုက္စားေစျခင္းျဖင့္ မူးယစ္ေဆး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္စသည္တို႔မွ ေဝးကြာေစႏိုင္သည္။

ထိခိုက္ဒဏ္ရာမ်ား
ထိခိုက္ဒဏ္ရာႏွင့္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားေၾကာင့္ ျပင္းထန္ေသာ က်န္းမာေရးျပႆနာမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ ဒုကၡိတျဖစ္ျခင္း၊ အသက္ ဆံုး႐ႈံျခင္းတို႕ ျဖစ္ေစသည္။ ကေလးမ်ားမွာ ယာဥ္တိုက္ခံရမႈမ်ား ပို၍ ခံရႏိုင္သည္။ ယမ္း-ေဗ်ာက္-မီးရွဴး၊ မီးပန္းတို႕ေၾကာင့္လည္း ကေလးမ်ား၌ ပို၍ အႏၱရာယ္မ်ားေစသည္။ လွ်ပ္စစ္၊ မီး၊ ဓါတ္ေငြ႕မ်ားေၾကာင့္လဲ ကေလးမ်ားကို အႏၱရာယ္မ်ားေစသည္။ စာေမးပြဲက်၍၄င္း၊ စိတ္က်ေရာဂါေၾကာင့္၄င္း မိမိကိုယ္ကို သတ္ေသမႈမ်ား ျဖစ္ေစတတ္သည္။ အျမင့္က လိမ့္က်ျခင္း၊ ေခါင္းကိုခိုက္မိျခင္း၊ အ႐ိုက္ခံရျခင္း တို႕ေၾကာင့္ ဦးေခါင္း၊ ကိုယ္အဂၤါမ်ား ထိခိုက္ေစသည္၊ အရြယ္အေရာက္ဘဲ ကား၊ ဆိုင္ကယ္ ေမာင္းေစ၍၊ ခိုးေမာင္း၍ အသက္ေသသည္အထိ ျဖစ္ေစသည္။ အခ်ဳိ႕မွာ အၾကမ္းဖက္မႈကို ျပဳမူတတ္သည္။ ခဏခဏ ရန္ျဖစ္တတ္သည္။ အတိုင္းအဆကို၄င္း၊ ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္လာမည္မ်ားကို မသိေသး၍ ပိုဆိုးသည္။

အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားေစေသာ လူရြယ္မ်ား
ယခင္က ထိုသို႕ျဖစ္ဖူးသူမ်ား၊
ေဆးဝါး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္သံုးစြဲသူမ်ား
႐ိုင္းစိုင္း၊ ၾကမ္းတမ္း၊ ပညာနည္းသူမ်ားႏွင့္ အေပါင္းအသင္းလုပ္သူမ်ား၊
အဆင္မေျပသည့္ မိသားစုမွ ေပါက္ဖြား၊ ေနထိုင္ရသူမ်ား၊
ပညာေရး အဆင့္နိမ့္သူမ်ား၊ အမွတ္နည္းသူမ်ား၊
ဆင္းရဲမြဲေတသည့္ ပါတ္ဝန္းက်င္၌ ေနထိုင္ရသူမ်ား၊

မည္သို႕ ေကာင္းေအာင္ လုပ္ေပးမည္နည္း
မိဘ၊ ဆရာ-ဆရာမ၊ အမ-အကို၊ ဦးေလး-အေဒၚ တို႕ ကိုယ္တိုင္က ပညာဗဟုသုတရွိရန္လိုသည္။
မိဘမ်ားအား သင္တန္းမ်ားေပးရမည္။ ဆရာ-မိဘမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အစီအစဥ္မ်ား စီစဥ္ေပးရမည္။
အၾကမ္းမဖက္ဘဲ ေျခရွင္းနည္းမ်ား သင္ၾကားေပးရမည္။
အစိုးရတို႕က ေပၚလစီ ခ်မွတ္ေပးရမည္။ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕မ်ားကလဲ ကူညီရမည္။
လိင္ႏွင့္ပတ္သက္ေသာ ပညာေပးျခင္းကို သက္ဆိုင္ရာအစိုးရမ်ားက သက္ဆိုင္ရာ လူမႈဝန္းက်င္ အေျခအေနမ်ားအရ သတ္မွတ္ျပဌာန္း လုပ္ေဆာင္ေပးရမည္။
တိုးတက္ေသာ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားက က်င့္သံုးေနသာ လိင္ပညာ ေပးမႈမ်ဳိးသည္ အာရွ၊ အာဖရိက ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ အသံုးမက်ႏိုင္။
ႏိုင္ငံတိုင္း၌ တူညီေသာ အေျခအေနအခံမ်ား မရွိႏိုင္ပါ။ ဥပမာ အေမရိကန္မွာပင္ ကိုယ္ဝန္ ဖ်က္ခ်ခြင့္ကို ႏိုင္ငံေရးပါတီႀကီး ၂ ခုတို႕ အျမင္မတူပါ။
ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ အိႏၵိယလူမ်ဳိးတို႔ကဲ့သို႔ လူပ်ဳိ-အပ်ဳိေပါက္မ်ားကို လႊတ္ထားျခင္းမ်ဳိးကို ျမန္မာမိဘတိုင္းက လိုလားၾကမည္ မဟုတ္ပါ။

Malaria ငွက္ဖ်ားေရာဂါ

ဘီစီ ၂၇ဝဝ ကတည္းက တ႐ုပ္ေဆးက်မ္းထဲတြင္ ငွက္ဖ်ားလကၡဏာမ်ားရွိသည့္ေရာဂါအေၾကာင္း ပါရွိခဲ့သည္။ ငွက္ဖ်ားပိုးကို ၁၈၈ဝ ေရာက္မွေတြ႔လာသည္။ ငွက္ဖ်ားပိုးအမ်ဳိးမ်ဳိးကို ၁၈၈၆ ေရာက္မွ ခြဲျခားသိလာရသည္။

(ပနာမာ) တူးေျမာင္း (၁၉ဝ၅-၁၉၁ဝ) ေဖာက္လုပ္ရန္ (ရဲလိိုးဖီဗာ) ႏွင့္ ငွက္ဖ်ားႏွိမ္နင္းေရး ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မွ အၿပီးသတ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ (ကလို႐ိုကြင္း)ေဆးကို ၁၉၃၄-၄၆ က်မွေတြ႔လာရသည္။ ျခင္ႏွိမ္နင္းသည့္ DDT ေဆးကို ၁၉၃၈ ေရာက္မွေတြ႔ခဲ့သည္၊ ႏွစ္စဥ္ ဧၿပီလ ၂၅ ရက္ကို ကမၻာ့ငွက္ဖ်ား ေရာဂါေန႕အျဖစ္သတ္မွတ္ထားသည္။ ကမၻာ့လူဦးေရ၏ ၄ဝ % မွာ ငွက္ဖ်ားႏွင့္ မကင္းေခ်။ ႏွစ္စဥ္ လူဦးေရ သန္း ၅ဝဝ ေက်ာ္မွာ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ ခံစားေနရသည္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ မိခင္မ်ားသည္ အႏၱရာယ္မ်ားသည္။ မီးဖြားစဥ္ကာလ ေသဆံုးရမႈမ်ား၏ ၁ဝ % သည္ ငွက္ဖ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ႏွစ္စဥ္ မိခင္ ၁ ေသာင္း ႏွင့္ တႏွစ္ေအာက္ ကေလး ၂ သိန္းတို႕မွာ ငွက္ဖ်ားေၾကာင့္ ေသေနရသည္။ တိုင္းျပည္၏ စီးပြားေရးတိုးတက္မႈ ၁.၃ % မွာ ငွက္ဖ်ားေၾကာင့္ က်ဆင္းေနရသည္။ ငွက္ဖ်ားေရာဂါေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ လူ ၁-၃ သန္း ေသေနရသည္။ အထူးသျဖင့္ အာဖရိကတိုက္မွာ ၅ ႏွစ္ေအာက္ကေလးမ်ား ေသသည္။ ၃ဝ စကၠန္႕တိုင္းတြင္ ၁ ေယာက္ ေသေနသည္။ အာရွတိုက္တြင္လည္း အျဖစ္မ်ားလြန္းသည္။ ေရာဂါႀကီးမ်ားျဖစ္ၾကေသာ တီဘီႏွင့္ (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ-ေအအိုင္ဒီအက္စ္)တို႕ႏွင့္လည္း တြဲျဖစ္တတ္သည္။

ငွက္ဖ်ားသည္ Protozoan Paracites (ပါရာဆိုက္) ကျဖစ္ၿပီး၊ Female mosquito of the Anopheles ျခင္မကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ အပူပိုင္းေဒသေရာဂါ ျဖစ္သည္။ ပါရာဆုိက္ (၄)မ်ဳိးရွိသည္။ Plasmodium Falciparum, Plasmodium Vivax, Plasmodium Ovale, Plasmodium Malariae တို ့ျဖစ္ၾကသည္။ ေသြးေဖာက္ၿပီး မွန္ျပားေပၚ တင္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုးအမ်ိဳးအစားႏိုင္သည္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
ငွက္ဖ်ားျခင္ အကိုက္ခံရၿပီး ၁-၃ ပါတ္ၾကာမွ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ေပၚမည္။ အခ်ိန္မွန္ အဖ်ားတက္-က်၊ ခ်မ္း၊ အဆစ္နာ၊ ပ်ဳိ႕အန္၊ ဝမ္း ပ်က္၊ ေသြးအားနည္း၊ ဆီးထဲေသြးပါ၊ တက္၊ သတိေမ့၊ ေခါင္းကိုက္-ကိုယ္လက္ကိုက္ခဲ၊ ေက်ာက္ကပ္အလုပ္မလုပ္ျခင္း၊ ေဘလံုးႀကီးျခင္း။

ငွက္ဖ်ားပိုးရွိေနေသာလူတေယာက္ကို ျခင္မကကိုက္ၿပီး ငွက္ဖ်ားပိုးမ်ား ျခင္မထဲေရာက္လာသည္။ ျခင္မ၏ အစာအိမ္ထဲမွတဆင့္ ျခင္မ၏ တံေတြးအိပ္ထဲေရာက္လာမည္။
၄င္းျခင္ အကိုက္ခံရသည္၏ အေရျပားထဲ ငွက္ဖ်ားပိုးဝင္လာမည္။ ျခင္မသည္ ညအခ်ိန္တြင္ ပို၍ကိုက္တတ္သည္။ ငွက္ဖ်ားပိုးကုိ ေသြးသြင္းျခင္းမွလည္း ကူးစက္ႏိုင္သည္။

ငွက္ဖ်ားပိုးရွိေနေသာ ျခင္အကိုက္ခံရသူ၏ ေသြးထဲသို႔ ငွက္ဖ်ားပိုး sporozoites ဝင္လာသည္။ ပိုးသည္ လူ၏ အသဲထဲ ေရာက္လာမည္။ အသဲထဲတြင္ hepatocytes ပိုးမ်ား ပြားမ်ားလာမည္။ ၄င္း merozoites တို႕သည္ အသဲ (ဆဲလ္)မ်ား ေပါက္ကြဲထြက္ရာမွ ေသြးထဲ ျပန္ဝင္လာမည္။ ေသြးထဲက ေသြးနီဥ erythrocytes မ်ားအား ကူးစက္လာသည္။ လက္စြပ္ပံုသဏၭာန္ ring forms ျဖစ္ေနမည္။ ထိုမွ trophozoites (a feeding stage), schizonts (a reproduction stage), merozoites again အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလာမည္။ trophozoites (a feeding stage), schizonts (a reproduction stage), merozoites again မ်ားသည္ ေသြးနီဥဆဲလ္မ်ားထဲက ကြဲထြက္လာကာ ေသြးထဲျပန္ဝင္လာမည္။

ေရာဂါကာကြယ္ေရး
ကာကြယ္ေဆးမေပၚေသး။
၁) ကာကြယ္သည့္ ေဆးမ်ားေပးျခင္း၊ ခရီးမသြားမီ ေဆးေသာက္ျခင္း၊
၂) ျခင္ႏွိမ္နင္းေဆးသံုးျခင္း၊ ျခင္ႏွိမ္နင္းေဆး DDT ေဆးကို အျခားပိုးသတ္ေဆးမ်ားအတြက္လဲသံုးရာ အႏၱရာယ္ရွိၿပီး အခ်ဳိ႕ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ သိပ္မသံုးေတာ့၊ WHO က အျခားေဆး ၁၂ မ်ဳိး သတ္မွတ္ထားသည္။
၃) ျခင္အကိုက္ မခံရေအာင္ ကာကြယ္ျခင္း၊ (ျခင္ေထာင္၊ ျခင္ေဆးေခြ၊ (ရီပဲလင့္) လိမ္းျခင္း၊)

ကုသျခင္း
ေစာစီးစြာေရာဂါရွာျခင္းႏွင့္ ထိေရာက္စြာကုသျခင္းတို႕ လုိအပ္သည္။ ေဆးၿပီးသည့္ ငွက္ဖ်ားမ်ားရွိသည္။
P. vivax, P. ovale or P. malariae အား အျပင္လူနာအျဖစ္ ကုသေပးႏိုင္သည္။
P. falciparum အား အေရးေပၚေဆး႐ုံတင္ ကုသေပးရမည္။

ငွက္ဖ်ားေဆးမ်ား
Quinine ပါဝင္သည့္ Cinchona tree အပင္၏ အေခါက္သည္ ပထမဆံုး ထိေရာက္သည့္ ကုသေဆးျဖစ္သည္။
ကုသရန္ေဆးမ်ားႏွင့္ ကာကြယ္ရန္ေဆးမ်ားဟူ၍ရွိသည္။

For curative treatment of Malaria ငွက္ဖ်ားကုသရန္ေဆးမ်ား၊
1. Chloroquine 100 Mg, 150 Mg as Phosphate or Sulfate syrup; 50 Mg as Phosphate or Sulphate/ 5 ml; Injection 40 Mg as Hcl, Phosphate or Sulfate/ml in 5-ml Ampoule
2. Artemether Injection 80 Mg/ml in 1-ml Ampoule
3. Artesunate Tablet 50 Mg
4. Doxycycline Capsule or Tablet 100 Mg as HCl for use only in combination with Quinine
5. Mefloquine Tablet 250 Mg as HCl
6. Sulfadoxine-pyrimethamine (Sulfadoxine 500 Mg + Pyrimethamine 25 Mg)
7. Artemether-lumefantrine (Artemether 20 Mg + Lumefantrine 120 Mg)
8. Artesunate-amodiaquine
9. Artesunate-mefloquine
10. Artesunate-Sulfadoxine/pyrimethamine
11. Primaquine = P. vivax and P. ovale = (Primaquine Tablet 7.5 Mg as Diphosphate)
12. Quinine (Quinine Tablet 300 Mg as Bisulfate or Sulfate Injection, 300 Mg as dihydrochloride/ml in 2-ml Ampoule)

Chloroquine Phosphate ငွက္ဖ်ားကုသေဆး၊
1. ခ်က္ခ်င္း ၄ ျပား၊ ၆ နာရီျခားျပီး ၄ ျပား၊ ေနာက္ေန ့ ၂ ျပား၊ စုစုေပါင္း ၁ဝ ျပား၊ (သို႔မဟုတ္)
2. ခ်က္ခ်င္း ၄ ျပား၊ ၆ နာရီျခားျပီး ၂ ျပား၊ ေနာက္ေန ့ ၂ ျပား၊ ေနာက္ေန ့ ၂ ျပား၊ စုစုေပါင္း ၁ဝ ျပား၊

Chloroquine: Childern = 10 mg base/kg PO, not to exceed 600 mg; then 5 mg base/kg PO; not to exceed 300 mg at 6-hour, 24-hour, and 48-hour intervals (total 25 mg base/kg)

ကာကြယ္ရန္အတြက္ ငွက္ဖ်ားေဒသသို႔မသြားမီကတည္းက Chloroquine ကို တပါတ္လ်င္ ၂ ျပားေသာက္ရမည္။

Chloroquine ၏ မေကာင္းေသာသတၲိမ်ား၊ ေခါင္းကိုက္၊ ယား၊ အေရျပားအနီျပင္ထြက္၊ ဆံပင္ၾကြတ္၊ အျမင္အားနည္း၊ အစားပ်က္၊

Chloroquine ျပီးသည့္ (ဖယ္စီပယ္ရမ္) ပိုးကုသရန္အတြက္
Artemether-lumefantrine (Artemether 20 Mg + Lumefantrine 120 Mg)
1. Regimen I: four tablets at 0, 8, 24 and 48 hours (n = 87) သို႔မဟုတ္
2. Regimen II: two tablets at 0, 8, 24 and 48 hours (n = 87) သို႔မဟုတ္
3. Regimen III: four tablets at 0, 8 and 24 hours (n = 86) သို႔မဟုတ္

Artemether Injection, 80 mg/ml in 1-ml ampoule x 6 doses

Artesunate 50 Mg
လူၾကီး 100 Mg BD on day one followed by 50 Mg BD x 4 days
ကေလး 1.2 Mg/Kg x 5 days and a second dose may be given in day one in children with severe Malaria
Artesunate 600 Mg (total dose) + Clindamycin 300 Mg BD x 7 daysArtesunate 600 Mg (total dose) + Mefloquine 750 Mg stat dose
Artemether ၏ မေကာင္းေသာသတၲိမ်ား၊ ပ်ိဳ ့-အန္၊ ဗိုက္နာ၊ အစားပ်က္၊ ႏွလံုးခုန္ေႏွး၊

Chloroquine ျပီးသည့္ (ဖယ္စီပယ္ရမ္) ငွက္ဖ်ားပိုးကုသရန္အတြက္
Quinine Sulfate Tablet: Adult = 542 mg base (=650 mg salt) PO TDS for 3-7 days

Quinine Sulfate Tablet: Children = 8.3 mg base/kg (=10 mg salt/kg) PO TDS for 3-7 days
Qinarsol Tablets: Adults 600 mg (2 tablets) TDS x 3 to 7 days; Children 10 mg/kg TDS x 3 to 7 days
Qinarsol Injection 20 mg/kg tm; 1.4 Gm ထက္မမ်ားေစဘဲ၊ 5% D/W ထဲထည့္၍ ၄ နာရီၾကာေအာင္သြင္း ေပးရမည္၊ တလံုးႏွင့္တလံုး (၈)နာရီျခားသြင္ပါ၊ အေၾကာထဲသြင္းမရပါက 20 mg/kg အသားထဲ ထိုးပါ၊ သက္သာသည္ႏွင့္ 10 mg/kg TDS စားေဆးေျပာင္းပါ၊

(ဗိုင္းဗက္စ္) ငွက္ဖ်ားကုသရန္အတြက္ေဆး၊ Primaquine 7.5 mg BD x 14 days. Children over 1 yr; 0.25 mg/kg x 14 days

(ဗိုင္းဗက္စ္) ငွက္ဖ်ားကာကြယ္ရန္အတြက္ေဆး၊
Primaquine: Adult = 30 mg base QID x 14 days
Primaquine: Children = 0.5 mg base/kg QID for 14 days or 0.8 mg base/kg PO once/wk x 14 days
15 mg/day during the last 2 weeks of Chloroquine prophylaxis

Mefloquine (Lariam): Adult = 15 mg base/kg PO, then 10 mg base/kg PO 6-8 hours later (not to exceed 1250 mg; usually 750 mg PO, then 500 mg PO at 6-8 hour)684 mg base (=750 mg salt) PO as initial dose, followed by 456 mg base (=500 mg salt) PO given 6-12 hours after initial doseTotal dose = 1,250 mg salt 13.7 mg base/kg (=15 mg salt/kg) PO as initial dose, followedby 9.1 mg base/kg (=10 mg salt/kg) PO given 6-12 hours after initial dose
Mefloquine (Lariam): Children = 13.7 mg base/kg (=15 mg salt/kg) PO as initial dose, followed by 9.1 mg base/kg (=10 mg salt/kg) PO given 6-12 hours after initial dose
Mefloquine HCl, Falcital = Mefloquine 250 mg
Adults 15-25 mg/kg
Non-immune patients 1250 to 1500 mg/day stat or in 2 or 3 divided doses 6 to 8 hours apart
Semi-immune patients 750 to 1000 mg/day stat
Children 25 mg/kg Adults = 1250 mg as a single dose or 750 mg as one dose, then a 500 mg dose 8 hours later
Children 20 to 25 mg/kg as a single dose or two doses

Doxycycline: Adult = 100 mg PO BD for 7days
Doxycycline: ရွစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလးမေပးရ၊ Children >8 years = 4 mg/kg/day PO divided BD for 7days

Mefloquine (Lariam) Tablet 250 Mg as HCl
Proguanil (Proguanil Tablet 100 Mg HCl for only in combination with Chloroquine)
Tetracycline: Adult = 250 mg PO QID for 7 days
Tetracycline: Children >8 years = 25 mg/kg/d PO divided QID for 7 days ရွစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလးမေပးရ၊

Atovaquone-proguanil (Malarone) ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Mefloquine (Lariam) ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Chloroquine ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Cotrifazid ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Doxycycline ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Sulfadoxine-pyrimethamine ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊
Hydroxychloroquine (Plaquenil) ကုသရန္ေဆး၊ ကာကြယ္ရန္ေဆး၊

World Health Organization (WHO)
Chloroquine ျပီးသည့္ ဖယ္စီပယ္ရမ္ ပိုးကုသျခင္း၊
Artemisinin-based Combination Therapy (ACT)
(1) Artemether-Lumefantrine,
(2) Artesunate + Amodiaquine,
(3) Artesunate + Sulfadoxine–Pyrimethamine.
(4) Artesunate + Mefloquine,

(1) Artemether-Lumefantrine
This is currently available as co-formulated tablets containing 20 mg of Artemether and 120 mg of Lumefantrine. The total recommended treatment is a 6-dose regimen of Artemether-Lumefantrine twice a day for 3 days.
ကိုယ္အေလးခ်ိန္၊ ဝ နာရီ၊ ၈ နာရီ၊ ၂၄ နာရီ၊ ၃၆ နာရီ၊ ၄၈ နာရီ၊ ၆ဝ နာရီ၊
၅-၁၄ ကီလို၊ - ၁ - ၁ - ၁ - ၁ - ၁ - ၁ ျပားစီ၊
၁၅-၂၄ ကီလို၊ - ၂ - ၂ - ၂ - ၂ - ၂ - ၂ ျပားစီ၊
၂၅-၃၄ ကီလို၊ - ၃ - ၃ - ၃ - ၃ - ၃ - ၃ ျပားစီ၊
၃၄ ကီလုိအထက္၊ - ၄ - ၄ - ၄ - ၄ - ၄ - ၄ ျပားစီ၊

(2) Artesunate + Amodiaquine
This is currently available as separate scored tablets containing 50 mg of Artesunate and 153 mg base of Amodiaquine, respectively. Co-formulated tablets are under development. The total recommended treatment is 4 mg/kg BW of Artesunate and 10 mg base/kg BW of Amodiaquine given once a day for 3 days.
၅-၁၁ လ၊ = Artesunate (50 Mg) ½ ျပား၊ + Amodiaquine (153 Mg) ½ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁-၆ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၁ ျပား၊ + Amodiaquine (153 Mg) ၁ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၇-၁၃ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၂ ျပား၊ + Amodiaquine (153 Mg) ၂ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁၃ ႏွစ္္၊ = Artesunate (50 Mg) ၄ ျပား၊ + Amodiaquine (153 Mg) ၄ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊

(3) Artesunate + Sulfadoxine–Pyrimethamine
This is currently available as separate scored tablets containing 50 mg of Artesunate, and tablets containing 500 mg of Sulfadoxine and 25 mg of Pyrimethamine.
The total recommended treatment is 4 mg/kg BW of Artesunate given once a day for 3 days and a single administration of Sulfadoxinepyrimethamine (25/1.25 mg base/kg BW) on day 1.
၅-၁၁ လ၊ = Artesunate (50 Mg) ½ ျပား၊ + Sulfadoxine-Pyrimethamine (500/25) ½ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁-၆ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၁ ျပား၊ + Sulfadoxine-Pyrimethamine (500/25) ၁ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၇-၁၃ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၂ ျပား၊ + Sulfadoxine-Pyrimethamine (500/25) ၂ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁၃ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၄ ျပား၊ + Sulfadoxine-Pyrimethamine (500/25) ၃ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊

(4) Artesunate + Mefloquine
This is currently available as separate scored tablets containing 50 mg of Artesunate and 250 mg base of Mefloquine, respectively. Co-formulated tablets are under development but are not available at present. The total recommended treatment is 4 mg/kg BW of Artesunate given once a day for 3 days and 25 mg base/kg BW of Mefloquine usually split over 2 or 3 days.
၅-၁၁ လ၊ = Artesunate (50 Mg) ½ ျပား၊ + Mefloquine (250 Mg) ½ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁-၆ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၁ ျပား၊ + Mefloquine (250 Mg) ၁ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၇-၁၃ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၂ ျပား၊ + Mefloquine (250 Mg) ၂ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊
၁၃ ႏွစ္၊ = Artesunate (50 Mg) ၄ ျပား၊ + Mefloquine (250 Mg) ၄ ျပား၊ x (၃)ရက္ဆက္တိုက္၊

Recommended second-line antimalarial treatments ဒုတိယတန္းစားငွက္ဖ်ားေဆးမ်ား၊
- Artesunate + Tetracycline or Doxycycline or Clindamycin,
- Quinine + Tetracycline or Doxycycline or Clindamycin.

Pregnancy and Malaria ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ႏွင့္ ငွက္ဖ်ား၊
- ကိုယ္ဝန္ ပဌမ (၃)လ Quinine +/– Clindamycin
- ကိုယ္ဝန္ ဒုတိယ (၃) လ ႏွင့္ ကိုယ္ဝန္ တတိယ (၃) လ
1. The ACT or
2. Artesunate + Clindamycin,
3. Quinine + Clindamycin.

Quinine treatment for severe malaria ငွက္ဖ်ားအျပင္စားမ်ားအားကုသျခင္း၊
ငွက္ဖ်ားအျပင္စားသည္ အေရးေပၚျဖစ္သည္၊
Quinine of 20 mg salt/kg BW Quinine ကို 20 mg salt/kg BW ျဖင့္ေသြးထဲဦးစြာထည့္ရမည္၊ Quinine ကို Rate-controlled IV infusion အျမန္ႏုန္းထိန္းသည့္ေသြးျပန္ေၾကာထဲ သြင္းနည္းသည္ အေကာင္းဆံုးနည္းျဖစ္သည္။ ေသြးျပန္ေၾကာထဲ သြင္းမရမွသာ IM injection အသားထဲထိုးရမည္။
Quinine Dihydrochloride ကို Rate-controlled IV infusion အျမန္ႏုန္းထိန္းနည္းျဖင့္ ေသြးျပန္ေၾကာထဲသြင္းရန္၊ Saline (NS/DNS) or Dextrose (5D) solutions သံုးႏိုင္သည္။ 5 mg salt/kg BW per hour ႏုန္းျဖင့္အစက္ခ်သြင္းပါ၊
ပဌမအၾကိမ္ကို 10 mg/kg BW ေပါင္တဖက္စီခဲြထိုးေပးႏိုင္သည္။
Quinine Dihydrochloride 300 mg/ml အသားေဆးသည္နာလြန္းသျဖင့္ မိုးေရ/ဆားေရျဖင့္ေရာကာ 60–100 mg/ml ေျပာ့ေစျပီးမွထိုးသင့္သည္။ သြင္းေဆး-ထိုးေဆးကု္ လူနာခံႏိုင္-ေသာက္ႏိုင္လာသည္ႏွင့္ ပါးစပ္က တိုက္နည္းသို႔ေျပာင္းပါ။ စုစုေပါင္း (၇) ရက္ၾကာမည္၊

Artemether ကို IM အသားထဲထိုးနည္းျဖင့္ Quinine IV infusion အားအစားထိုးႏိုင္သည္။
လူနာေရာက္လ်င္ေရာက္ခ်င္း Artesunate 2.4 mg/kg BW IV or IM ထိုးပါ၊ ၁၂ နာရီျခား၊ ၂၄ နာရီျခား၊ ေနာက္ထပ္ ၂၄ နာရီျခား တလံုးစီထိုးပါ။ စုစုေပါင္း ၆ လံုးျဖစ္သည္။

ကေလးမ်ားႏွင့္ ငွက္ဖ်ားအျပင္းစား၊
- Artesunate 2.4 mg/kg BW IV or IM given on admission (time = 0), then at 12 h and 24 h, then once a day;
- Artemether 3.2 mg/kg BW IM given on admission then 1.6 mg/kg BW per day;
- Quinine 20 mg salt/kg BW on admission (IV infusion or divided IM injection), then 10 mg/kg BW every 8 h; infusion rate should not exceed 5 mg salt/kg BW per hour.

MALARIA CAUSED BY P. VIVAX, P. OVALE OR P. MALARIAE ဒုတိယအေရးၾကီးဆံုးျဖစ္သည့္ ငွက္ဖ်ား၊
- Chloroquine 25 mg base/kg BW divided over 3 days, combined with primaquine 0.25-0.5 mg base/kg BW, taken with food once daily for 14 days is the treatment of choice for Chloroquine-sensitive infections.
- Amodiaquine (30 mg base/kg BW divided over 3 days as 10 mg/kg BW single daily doses) combined with Primaquine should be given for Chloroquine-resistant Vivax Malaria.

ငွက္ဖ်ား ေရာဂါကာကြယ္ေရး
ကာကြယ္ေဆးမေပၚေသး။
ကာကြယ္ရန္အတြက္ ငွက္ဖ်ားေဒသသို႔မသြားမီကတည္းက Chloroquine ကို တပါတ္လ်င္ ၂ ျပားေသာက္ရမည္။
(ဗိုင္းဗက္စ္) ငွက္ဖ်ားကာကြယ္ရန္အတြက္ေဆး၊
Primaquine လူၾကီး၊ 30 mg base တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္၊
Primaquine ကေလး၊ 0.5 mg base/kg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္၊ (သို႔) 0.8 mg base/kg တပါတ္ တၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။

Vector-borne Diseases ပိုးမႊားေကာင္ေလးမ်ားကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ ေရာဂါမ်ား

Health Awareness Program
Jointly organized by NHEC/WR, Dom Bosco Ashalayam and Yamuna Clinic
26-27 June 2008
လူႏွင့္ တိရစာၦန္မ်ားအား (အင္းဆက္) ပိုးမႊားေကာင္ေလးမ်ားကတဆင့္ ကူးစက္ေစသည့္ ေရာဂါမ်ားကို ေခၚသည္။ (အင္းဆက္)ပိုး အမ်ဳိးမ်ဳိး ရွိသည္။ ျခင္၊ မွက္၊ ယင္၊ သန္း စသည္တို႕ ျဖစ္သည္။ ၄င္း (အင္းဆက္)မ်ားသည္ (ဗိုင္းရပ္စ္)၊ (ဗက္တီးရီးယား)၊ (ရီကက္ဆီေယး) အေကာင္မ်ားက သယ္ေဆာင္လ်က္ အကိုက္ခံရသည့္ လူႏွင့္ တိရစၦာန္မ်ားအား ေရာဂါရေစသည္။ ငွက္ဖ်ား၊ ေသြးလြန္တုပ္္ေကြး၊ ပလိပ္၊ ဆင္ေျခေထာက္ေရာဂါ၊ (တိုက္ဖတ္စ္)၊ (ရဲလိုးဖီဗာ) စသည္တို႕ပါဝင္သည္။

- Chikungunya ျခင္ကတဆင့္ကူးစက္သည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) ေရာဂါတမ်ဳိး၊ (ဆင္ျဖဴေတာ္ တုပ္ေကြး)
- Dengue fever ေသြးလြန္တုပါေကြးေရာဂါ၊
- Eastern Equine Encephalitis (EEE) ျခင္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) ေရာဂါတမ်ဳိး၊
- Epidemic polyarthritis ကပ္ေရာဂါျဖစ္သည့္ အဆစ္နာေရာဂါတမ်ဳိး၊
- Japanese encephalitis စပါးခင္းျခင္က တဆင့္ကူးစက္သည့္ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ၊
- Kyasanur Forest disease (ကနာတာကာ) ရွိ သစ္ေတာရွိေမ်ာက္မ်ားကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ေရာဂါ၊
- La Crosse encephalitis (လာ-ခေရာစ္) ဦးေႏွာက္ေရာင္ ျခင္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) ေရာဂါ၊
- Leishmaniasis သဲျခင္မကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ အေရျပား အနာေရာဂါ၊
- Loaiasis သရက္ပိုးကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ေရာဂါ၊
- Lyme disease သမင္ျခင္ေကာင္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ေရာဂါ၊
- Malaria ငွက္ဖ်ား၊ ျခင္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ေရာဂါ၊
- Onchocerciasis ျခင္နက္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ မ်က္စိေရာဂါ၊
- Plague ႂကြက္သန္းကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ ကပ္ေရာဂါႀကီး၊
- Relapsing Fever သန္း၊ မွက္ ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ ေရာဂါ၊
- St. Louis encephalitis ျခင္ကတဆင့္ ကူးစက္သည့္ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ႏွင့္ဆင္သည့္ ေရာဂါ၊
- Venezuelan equine encephalitis ျခင္ကတဆင့္ကူးစက္သည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါတမ်ဳိး၊
- West Nile fever ျခင္ကတဆင့္ကူးစက္သည့္ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ႏွင့္ဆင္သည့္ ေရာဂါ၊
- Western equine encephalitis ျခင္ကတဆင့္ကူးစက္သည့္ ဦးေဏွာက္ေရာင္ေရာဂါ၊
- Yellow fever ျခင္ကတဆင့္ကူးစက္သည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) အဖ်ားေရာဂါတမ်ဳိး၊

Dengue Hemorrhagic Fever (DHF) ေသြးလြန္တုပ္ေကြး၊ သီးျခားတင္ထားသည့္ စာကိုဖတ္ပါရန္။

Malaria ငွက္ဖ်ားေရာဂါ၊ သီးျခားတင္ထားသည့္ စာကိုဖတ္ပါရန္။

တေခတ္တခါက ျမန္မာစာကို မွန္ကန္စြာ ေရးသားၾက၏

တခါက တခါတုန္းက တခါက တဘဝ တေခတ္ တခါက တခါက ေမြးဌာနီ တခါက မေၾကးစည္ တေခတ္တခါက ျမန္မာစာကို မွန္ကန္စြာ ေရးသားၾက၏။ ေဒါက...