က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Thursday, October 16, 2008

Adolescent Health and Food Security လူငယ္မ်ား က်န္းမာေရး၊ အစားအစာလံုၿခံဳေရး

Health Awareness Program
Jointly organized by Don Bosco Ashalayam, NHEC/WR and Yamuna Clinic
29-5-2008
New Delhi

Adolescent Health and Food Security အရြယ္မေရာက္တေရာက္လူငယ္မ်ား က်န္းမာေရး
ကေလးအရြယ္မွ လူႀကီးပိုင္းမေရာက္မီ စပ္ကူးမတ္ကူးအရြယ္ကို Adolescent လူပ်ဳိေပါက္-အပ်ဳိေပါက္အရြယ္၊ ျမီးေကာင္ေပါက္အရြယ္ စသျဖင့္ေခၚသည္။ သူတို႔၏ အမူအရာ၊ ဘဝပံုစံ တို႕သည္ သူတို႔၏ လက္ငင္းႏွင့္ အနာဂတ္ဘဝ က်န္းမာေရးအေျခအေနကို မ်ားစြာသက္ေရာက္ေစသည္။ သူတို႔၏အရြယ္၌ ဆိုးရြားေသာ က်န္းမာေရး ျပႆနာမ်ားမွာ ယာဥ္တိုက္မႈ၊ အၾကမ္းဖက္မႈ၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း။ မူးယစ္ေဆးဝါးသံုးစြဲျခင္း။ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အမူအက်င့္မ်ား စသည္တို႔ပါဝင္သည္။ သူတို႕၏ အစားအေသာက္ အေလ့အထမ်ားကလည္း အနာဂတ္ ကိုယ္ခႏၶာဖြံ႕ၿဖိဳးျခင္းမ်ားကို မ်ားစြာ သက္ေရာက္ေစသည္။ ပတ္ဝန္းက်င္(မိသားစု၊ ေက်ာင္း၊ သူငယ္ခ်င္း၊ ရပ္ရြာထဲ) ရွိ အေျခအေနမ်ားကလည္း သက္ေရာက္ေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အေပါင္းလကၡဏာ ေဆာင္သည့္သက္ေရာက္မႈမ်ားရရွိေစရန္ အစိုးရေကာင္း၊ (ကြန္ျမဴနတီ)ေကာင္း စသည္တို႕က စုစုစည္းစည္း လက္တြဲေဖၚေဆာင္ေပးရမည္။

အရြယ္ေရာက္ျခင္း၊
ကေလးအရြယ္က ရွိေနေသာ ကိုယ္ခႏၶာသည္ လူႀကီးကဲ့သလို႕ အရြယ္ေရာက္လာျခင္းကိုေခၚသည္။ ထိုအခ်ိန္ကာလ၌ ထြက္လာသည့္ က်ား-မ ေဟာ္မုန္းမ်ားေၾကာင့္ ထိုသို႔ ေျပာင္းလဲေစသည္။ ၄င္း ေဟာ္မုန္းမ်ားေၾကာင့္ ဦးေဏွာက္၊ အ႐ိုးအဆစ္၊ ႂကြက္သား၊ ရင္သားတို႔ ႀကီးထြား လာသည္။ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာသည္လည္း သိသိသာသာ ေျပာင္းလဲလာ သည္။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ မ်ဳိးပြားေစႏိုင္စြမ္း ရရွိလာသည္။

ေယာက္်ားေလး-မိန္းကေလးမ်ား၏ မတူေသာ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား၊
မိန္းကေလးမ်ားက ၁-၂ ႏွစ္ေစာ၍ အရြယ္ေရာက္သည္။ မိန္းကေလးမ်ား၌ ၉-၁၄ ႏွစ္၊ ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ ၁ဝ-၁၇ ႏွစ္တြင္ ေျပာင္းသည္။ မိန္းကေလးမ်ားက ေနာက္ ၄ ႏွစ္တြင္ အရပ္အေမာင္းႏွင့္ မ်ဳိးပြားျခင္းဆိုင္ရာ တို႔သည္ လူႀကီးလို ျပည့္စံုသြားၿပီး ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ ေနာက္ ၆ ႏွစ္ၾကာမွ လူႀကီးလို ျပည့္စံုသည္။

ေယာက္်ားေလးမ်ား၌ျဖစ္ေသာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အဂၤါအားလံုး ႀကီးထြားလာသည္။ ဆီးစပ္႐ိုးတဝိုက္ အေမႊး၊ ႏႈပ္ခမ္းေမႊး၊ မုတ္ဆိပ္ေမႊး၊ ဂ်ဳိင္းေမႊး စသည္တို႔ ေပါက္လာသည္။ အသံေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္ခႏၶာအခ်ဳိးအစား ေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္နံ႔ ေျပာင္းလာသည္။ ဝက္ၿခံေပါက္လာသည္။

မိန္းကေလးမ်ား၌ျဖစ္ေသာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
ရင္သား ဖြံ႕ၿဖိဳးလာသည္။ ဆီးစပ္တဝိုက္ အေမႊးေပါက္လာသည္။ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အဂၤါအားလံုး ႀကီးထြားလာသည္။ လစဥ္ ရာသီလာသည္။ ကိုယ္ခႏၶာအခ်ဳိးအစား ေျပာင္းလာသည္။ ကိုယ္နံ႔ ေျပာင္းလာသည္။ ဝက္ၿခံေပါက္လာသည္။

စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲမ်ား
လူပ်ဳိေပါက္ အပ်ဳိေပါက္အရြယ္သည္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲ ႀကီးမားစြာျဖစ္သည္။ လူတို႕၏ စိတ္၊ မ်က္စိ၊ နား၊ လွ်ာ၊ ႏွာေခါင္း၊ ကိုယ္ခႏၶာဟူ၍ အာ႐ံုခံႏိုင္စြမ္း (၅) မ်ဳိးရွိရာ စိတ္ကစားလာသည္။ လွပမႈကို ျမင္ခ်င္စိတ္၊ ၾကည့္ခ်င္စိတ္ ပိုလာသည္။ အသံ၏ သာယာမႈကို ႏွစ္သက္လာသည္။ အနံ႕၏ ေမႊးႀကိဳင္မႈကို ႀကိဳက္လာသည္။ အရသာ၏ ေကာင္းမႈကို စြဲမက္လာသည္။ ကိုယ္၏ သာယာမႈ၊ အထိအေတြ႕ စသည္တို႔ကို တပ္မက္လာသည္။ မရင့္က်က္ေသး၍ ထိုသို႕ေသာ တပ္မက္ဖြယ္ရာမ်ားေနာက္သို႕ အတိုင္းအတာထက္ လြန္၍ လိုက္သြားတတ္သည္။ ထို႔ျပင္ ထိုအားနည္းခ်က္ကို အခြင့္ေကာင္း ယူတတ္သူမ်ား၏ အႏၱရာယ္မွာ ႀကီးမားလွသည္။ တခ်က္မွားက တသက္လံုး ထိခိုက္သြားေစတတ္သည္။
၄င္းအရြယ္သည္ စိတ္အေျပာင္းအလဲမ်ားရာ အတုခိုးလြယ္သည္။
ပါတ္ဝန္းက်င္၊ အေပါင္းအသင္း အေရးႀကီးသည္။ ေကာင္းစြာသင္ၾကား ေပးႏိုင္ေသာ အမိ၊ အဖ၊ အကို၊ အမ၊ ဦးေလး၊ အေဒၚ၊ ဆရာ၊ ဆရာမ စသူတို႔၏ အခန္းက႑သည္ လြန္စြာအေရးႀကီးသည္။ ဖေယာင္းကဲ့သို႔ မီးႏွင့္ေတြ႔လွ်င္ ေပ်ာ့၍ ေအးလြယ္-ပူလြယ္သည္။ ပံုသြင္းေကာင္းဖို႕ အေရးႀကီးေပသည္။

ပါတ္ဝန္းက်င္၏ သက္ေရာက္မႈမ်ား
ပါတ္ဝန္းက်င္သည္ ၄င္းအရြယ္၌ ပို၍ လႊမ္းမိုးႏိုင္သည္။ အတုျမင္၊ အတတ္သင္ခ်ိန္ျဖစ္သည္။ လယ္သမား မိသားစုက ေမြးလွ်င္ လယ္သမားျဖစ္ဖို႕ ဦးတည္ေနသည္။ က်ဴးေက်ာ္ရပ္ကြက္ထဲေနရသည့္ ကေလးမ်ားသည္ ႐ိုင္းစိုင္း၊ ခိုးဆိုးရန္ အားေပးသလို ျဖစ္ေနတတ္သည္။ (ဦးတည္ေနတတ္သည္ ကိုသာဆိုလိုသည္။) ေက်ာင္းေကာင္းေကာင္းထားေပးသည့္ ကေလး၏အနာဂတ္သည္ ပို၍ လွပေစႏုိင္ေပသည္။

ယဥ္ေက်းမႈ၏ သက္ေရာက္မႈမ်ား
ယဥ္ေက်းမႈမ်ားသည္ အရြယ္ေရာက္လာသူတို႔ေပၚ၌ မ်ားစြာေသာ သက္ေရာက္မႈရွိသည္။ ဘာသာေရး၊
ဝတ္စားဆင္ယင္မႈ၊ စားေသာက္မႈ၊ ဓေလ့ထံုးစံမ်ား၊ နီတိသင္ၾကားမႈမ်ား၊ ေက်ာင္းသင္ခန္းစာ၊ ဖတ္သည့္ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား၊ မီဒီယာမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ သို႕ေသာ္ ခိုင္ၿမဲမႈ မရွိေသးေသာေၾကာင့္ တသက္လံုးအထိ ပါေစႏိုင္သည့္ကိစၥမ်ားကို ထိမ္းသိမ္းေပးဖို႕လိုသည္။ ဥပမာ ကေလးဘဝ၌ လက္ထပ္ေပးျခင္း၊ ငယ္ငယ္ႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ျခင္း၊ ဖ်က္မရေသာ ထိုးကြင္းမင္ေၾကာင္ ထိုးျခင္း။

ကေလး၏ အစြမ္းအစ၊ ဥာဏ္ရည္၊ ဝါသနာကို ေကာင္းစြာ သိထားဖို႕လိုသည္။ တိုင္းတပါး၌ ႀကီးျပင္းရသည့္ကေလးမ်ား မိခင္တိုင္းျပည္ကို သိပ္မခ်စ္ၾကေတာ့။ မိခင္လူမ်ဳိးတို႕၏ ဘာသာစကား၊ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားကို သိပ္မခင္တြယ္ေတာ့။

အရက္ႏွင့္ မူးယစ္ေဆးဝါး
ယာဥ္တိုက္မႈမ်ား၏ ၄၁ % မွာ အရက္ေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။ အရက္ႏွင့္ မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ားေၾကာင့္ မလိုလားအပ္ေသာ ခိုက္ရန္ျဖစ္မႈမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ စာသင္ျခင္းကို ထိခိုက္မည္။ အလုပ္အကိုင္ကို ထိခိုက္မည္။ ရာဇဝတ္မႈမကင္းသည္မ်ား ျဖစ္ေစသည္။ အရက္စြဲျခင္းေၾကာင့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား (အသဲ၊ ကင္ဆာ၊ စိတ္က်ေရာဂါ၊ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ အဆင္မေျပမႈမ်ား၊) ျဖစ္ေစမည္။ HIV ေရာဂါကိုလည္း မူးယစ္ေဆးမ်ားက ပို၍အျဖစ္မ်ားေစသည္။ အမ်ဳိးသမီးျဖစ္ေနပါက တႏွစ္ေအာက္ကေလးေသႏႈန္း မ်ားေစသည္။
တာဝန္မဲ့ေသာ အစိုးရမ်ားသည္ ကေလးစစ္သား စုေဆာင္းသည္။ ကေလးသူငယ္ေစာင့္ေရွာက္ရန္ လစ္ဟင္းသည္။

ကေလးမ်ားအား မဖြယ္မရာျပဳမူျခင္း
ကေလးမ်ားစြာတို႔မွာ ေမ့ေလ်ာ့-ျပစ္ထားခံရျခင္း၊ မဖြယ္မရာျပဳခံရျခင္းတို႕ ခံေနရသည္မ်ား ရွိသည္။ ကေလးတို႔၏ မိဘမ်ား၊ မိသားစုဝင္မ်ား၊ ဆရာ-ဆရာမမ်ား၊ ကေလးထိမ္းမ်ားက ျပဳက်င့္ၾကသလို၊ ကေလးကို မသိၾကသူမ်ားကလည္း ထိုကဲ့သို႔ က်ဴးလြန္ေနၾကသည္။

လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အမူအရာမ်ား
အရြယ္မတိုင္မီ လိင္ဆက္ဆံျခင္းေၾကာင့္ လိင္မွတဆင့္ကူးစက္သည့္ေရာဂါမ်ား၊ မလိုလားအပ္ေသာကိုယ္ဝန္ ေဆာင္မႈမ်ား၊ သားပ်က္ျခင္း၊ သားဖ်က္ျခင္း၊ ေမြးဖြားရန္ခက္ခဲျခင္းမ်ား ယင္းတို႕ေၾကာင့္ ျဖစ္လာသည့္ ေနာက္ဆက္တြဲအႏၱရာယ္မ်ားရရွိေစသည္။ အရြယ္မတိုင္မီ အရက္ေၾကာင့္ ၄င္းျပႆနာမ်ား ပိုျဖစ္ေစသည္။

အစားအစာလံုၿခံဳေရး Food Security
ေက်ာင္းေနသည့္ကေလးမ်ားအား ေက်ာင္းက ေန႔စဥ္ေႂကြးျခင္းမ်ဳိး ရွိတတ္သည္။ ထိုအခါ အစားအစာက တဆင့္ရသည့္ က်န္းမာေရး ျပႆနာမ်ား ရေစတတ္သည္။ အစားအစာခ်က္ျပဳတ္ရာ၌ က်န္းမာေရးႏွင့္ မညီျခင္း၊ အာဟာရ မျပည့္ဝျခင္းတို႔ ျဖစ္တတ္သည္။ အစားအစာ ခ်က္ျပဳတ္သူက ကူးစက္ေရာဂါ၊ မသန္႕ရွင္းမႈရွိျခင္း၊ အစားစာထုပ္ပိုး၊ သယ္ေဆာင္သည့္ ပစၥည္းမ်ားက မသန္႔ရွင္းျခင္း၊ အာဟာရ မျပည့္ဝျခင္း၊ ကေလးမ်ား စနစ္တက်စားေသာက္တတ္ရန္ သင္ၾကားေပးမႈ မရွိျခင္း၊ ထိုသို႕ ေႂကြးေမြးျခင္းအစီအစဥ္ မရွိျခင္းေၾကာင့္ ဆင္းရဲေသာ ကေလးမ်ား အာဟာရ နည္းေနတတ္သည္။ အစိုးရတို႔၏ တာဝန္ ျဖစ္သည္။ အႏၱရာယ္မကင္းေသာေဆးဆိုးသည့္ သြားရည္စာမ်ား၊ မသန္႕သည့္ ေသာက္ေရတို႕ကို စစ္ေဆးမႈရွိရမည္။ ဥပမာ ေသာက္ေရ၌ ကလိုရင္းေဆးျပားခပ္ေပးျခင္း၊ ယင္ေကာင္မနားေအာင္ထားသိုျခင္း၊ ႂကြက္မလာေအာင္ စီမံျခင္း၊ ပုပ္သိုးျခင္းမရွိေအာင္ ဂ႐ုစိုက္ျခင္း၊ ရာသီဥတုအလုိက္ မစားသင့္ေသာ အစားအစာ၊ စားသင့္ေသာ အစားအစာမ်ား စီမံေပးျခင္း၊ လိုအပ္လွ်င္ အားေဆးမ်ားတိုက္ျခင္း ဥပမာ ဗီတာမင္ ေအ၊ ဘီ၊ သံဓါတ္၊ သန္ခ်ေဆး။

အာဟာရ
အာဟာရ ျပည္စြာစားသံုးပါက ေရာဂါ အမ်ားအျပားကို ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ဥပမာ ႏွလံုး၊ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ကေလးမ်ား ကိုယ္-စိတ္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေစရန္ အာဟာရ အေရးႀကီးသည္။ မဆင္ျခင္ပါက သြားေရာဂါ ျဖစ္ေစသည္။ အာဟာရ မျပည့္စံုက ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊ ဗီတာမင္ နည္းေရာဂါမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ ဤအရြယ္၌ အာဟာရ ေကာင္းေကာင္း လိုအပ္သည္။ မွ်တသည့္အစားအစာ စားတတ္၊ စားႏိုင္ဖို႕လိုအပ္သည္။ (ကလိုရီ) ျပည့္ဝေစရန္ လိုအပ္သည္။ အသားဓါတ္၊ ဗီတာမင္ (ေအ၊ ဘီအုပ္စု၊ စီ)၊ ဓါတ္ဆားမ်ား (ကယ္လ္စီယမ္၊ သံဓါတ္)၊ အစားအစာ ခ်က္-ျပဳတ္-ေၾကာ္-ေလွာ္ရာ၌ သန္႔ရွင္းမႈရွိရန္ လိုသည္။

ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ
ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ ေရာဂါအမ်ားအျပားကို ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ဥပမာ အရြယ္မတိုင္မီ ဆံုးပါးျခင္း၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုး၊ အူမႀကီးကင္ဆာ၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ပံုမွန္ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမွဳလုပ္ေစပါက ခံႏိုင္ရည္ေကာင္းေစသည္။ အ႐ိုးမာေစသည္။ အေလးခ်ိန္မွ်တေစသည္။ စိတ္ၾကည္လင္ေစသည္။ မိမိကိုယ္ကိုမိမိ အားကိုးယံုၾကည္စိတ္ တိုးေစသည္။ အားကစား တမ်ဳိးမ်ဳိးကို လိုက္စားေစျခင္းျဖင့္ မူးယစ္ေဆး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္စသည္တို႔မွ ေဝးကြာေစႏိုင္သည္။

ထိခိုက္ဒဏ္ရာမ်ား
ထိခိုက္ဒဏ္ရာႏွင့္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားေၾကာင့္ ျပင္းထန္ေသာ က်န္းမာေရးျပႆနာမ်ား ျဖစ္ေစသည္။ ဒုကၡိတျဖစ္ျခင္း၊ အသက္ ဆံုး႐ႈံျခင္းတို႕ ျဖစ္ေစသည္။ ကေလးမ်ားမွာ ယာဥ္တိုက္ခံရမႈမ်ား ပို၍ ခံရႏိုင္သည္။ ယမ္း-ေဗ်ာက္-မီးရွဴး၊ မီးပန္းတို႕ေၾကာင့္လည္း ကေလးမ်ား၌ ပို၍ အႏၱရာယ္မ်ားေစသည္။ လွ်ပ္စစ္၊ မီး၊ ဓါတ္ေငြ႕မ်ားေၾကာင့္လဲ ကေလးမ်ားကို အႏၱရာယ္မ်ားေစသည္။ စာေမးပြဲက်၍၄င္း၊ စိတ္က်ေရာဂါေၾကာင့္၄င္း မိမိကိုယ္ကို သတ္ေသမႈမ်ား ျဖစ္ေစတတ္သည္။ အျမင့္က လိမ့္က်ျခင္း၊ ေခါင္းကိုခိုက္မိျခင္း၊ အ႐ိုက္ခံရျခင္း တို႕ေၾကာင့္ ဦးေခါင္း၊ ကိုယ္အဂၤါမ်ား ထိခိုက္ေစသည္၊ အရြယ္အေရာက္ဘဲ ကား၊ ဆိုင္ကယ္ ေမာင္းေစ၍၊ ခိုးေမာင္း၍ အသက္ေသသည္အထိ ျဖစ္ေစသည္။ အခ်ဳိ႕မွာ အၾကမ္းဖက္မႈကို ျပဳမူတတ္သည္။ ခဏခဏ ရန္ျဖစ္တတ္သည္။ အတိုင္းအဆကို၄င္း၊ ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္လာမည္မ်ားကို မသိေသး၍ ပိုဆိုးသည္။

အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားေစေသာ လူရြယ္မ်ား
ယခင္က ထိုသို႕ျဖစ္ဖူးသူမ်ား၊
ေဆးဝါး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္သံုးစြဲသူမ်ား
႐ိုင္းစိုင္း၊ ၾကမ္းတမ္း၊ ပညာနည္းသူမ်ားႏွင့္ အေပါင္းအသင္းလုပ္သူမ်ား၊
အဆင္မေျပသည့္ မိသားစုမွ ေပါက္ဖြား၊ ေနထိုင္ရသူမ်ား၊
ပညာေရး အဆင့္နိမ့္သူမ်ား၊ အမွတ္နည္းသူမ်ား၊
ဆင္းရဲမြဲေတသည့္ ပါတ္ဝန္းက်င္၌ ေနထိုင္ရသူမ်ား၊

မည္သို႕ ေကာင္းေအာင္ လုပ္ေပးမည္နည္း
မိဘ၊ ဆရာ-ဆရာမ၊ အမ-အကို၊ ဦးေလး-အေဒၚ တို႕ ကိုယ္တိုင္က ပညာဗဟုသုတရွိရန္လိုသည္။
မိဘမ်ားအား သင္တန္းမ်ားေပးရမည္။ ဆရာ-မိဘမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အစီအစဥ္မ်ား စီစဥ္ေပးရမည္။
အၾကမ္းမဖက္ဘဲ ေျခရွင္းနည္းမ်ား သင္ၾကားေပးရမည္။
အစိုးရတို႕က ေပၚလစီ ခ်မွတ္ေပးရမည္။ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕မ်ားကလဲ ကူညီရမည္။
လိင္ႏွင့္ပတ္သက္ေသာ ပညာေပးျခင္းကို သက္ဆိုင္ရာအစိုးရမ်ားက သက္ဆိုင္ရာ လူမႈဝန္းက်င္ အေျခအေနမ်ားအရ သတ္မွတ္ျပဌာန္း လုပ္ေဆာင္ေပးရမည္။
တိုးတက္ေသာ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားက က်င့္သံုးေနသာ လိင္ပညာ ေပးမႈမ်ဳိးသည္ အာရွ၊ အာဖရိက ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ အသံုးမက်ႏိုင္။
ႏိုင္ငံတိုင္း၌ တူညီေသာ အေျခအေနအခံမ်ား မရွိႏိုင္ပါ။ ဥပမာ အေမရိကန္မွာပင္ ကိုယ္ဝန္ ဖ်က္ခ်ခြင့္ကို ႏိုင္ငံေရးပါတီႀကီး ၂ ခုတို႕ အျမင္မတူပါ။
ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ အိႏၵိယလူမ်ဳိးတို႔ကဲ့သို႔ လူပ်ဳိ-အပ်ဳိေပါက္မ်ားကို လႊတ္ထားျခင္းမ်ဳိးကို ျမန္မာမိဘတိုင္းက လိုလားၾကမည္ မဟုတ္ပါ။