Friday, October 24, 2008

Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါ

Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါ၊ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါဟုလည္းေခၚသည္။ Typhoid fever တိုက္ဖြိဳက္ေရာဂါကို Enteric fever (အင္းတရစ္ဖီးဘာ) ဟုလည္း ေခၚသည္။ Salmonella enterica serovar Typhi ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ fecal-oral route ပါးစပ္-စအိုလမ္းက ကူးစက္သည္။

Mary Mallon (Typhoid Mary) (23-9-1869 – 11-11-1938) ေမရီမယ္လုံ ဆိုသူသည္ တိုက္ဖြိဳက္ပိုးအား သယ္ေဆာင္ထားလ်က္၊ အစားအား ေရာင္းခ်သျဖင့္ (၄၇) ေယာက္ကို ကူးစက္ေစခဲ့သည္။

Symptoms ေရာဂါ လကၡဏာမ်ား
ပထမပတ္။ ။ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ ေခၽြးထြက္ျခင္း၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း၊ ေသြးျဖဴဥ နည္းျခင္း၊ Widal test အႏႈတ္ျဖစ္မည္။

ဒုတိယပတ္။ ။ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္စာလွ်င္ ႏွလံုးခုန္ေႏွးျခင္း၊ အနီျပင္ထြက္ျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ စိတ္မၾကည္လင္ျခင္း၊ စိတ္တိုျခင္း၊ အဆုပ္မွ Rhonchi (ေရာင္ခိုင္) အိပ္ေနစဥ္ ေဟာက္သံကဲ့သို႕ေသာ အသံၾကားရျခင္း၊ ၾကီးသည့္ ေလႁပြန္မ်ား ပိတ္ေနသည့္အခါ ေလတိုးဝင္သည့္အသံ၊ ဗိုက္တင္း၍ ညာဘက္ေအာက္ပိုင္းနာျခင္း၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ ဝမ္းအေရာင္စိမ္း၍ ပို၍နံသည္။ ဝမ္းခ်ဳပ္တတ္သည္။ Widal test အေပါင္းျဖစ္မည္။

တတိယပတ္။ ။ ဂေယာင္ဂတမ္းျဖစ္ျခင္း၊ ေရ-ဆား ေျခာက္ခန္းျခင္း၊ ေနာက္ဆက္တြဲ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္လာမည္။ အူမွ ေသြးယိုျခင္း၊ Intestinal perforation အူေပါက္တတ္သည္။ Septicaemia ေသြးထဲ ပိုးေရာက္မည္။ Peritonitis အူအေျမႇးေရာင္မည္။ အျခားေနရာမ်ားသို႕ ျပန္႕မည္။ Encephalitis ဦးေႏွာက္ေရာင္ျခင္း၊ Cholecystitis သဲေျခအိပ္ေရာင္ျခင္း၊ Osteitis အ႐ိုးေရာင္ျခင္း၊ Endocarditis ႏွလံုးေရာင္ျခင္း။

Diagnosis ေရာဂါရွာျခင္း
Widal test ေသြးအား (ဝီေဒါလ္- တက္စ္) လုပ္ရသည္။

Treatment ကုသရန္ Antibiotics (Ampicillin, Chloramphenicol, Trimethoprim-Sulfamethoxazole, Ciprofloxacin)

Typhoid vaccines တိုက္ဖြိဳက္ ကာကြယ္ေဆး
Sat, Dec 17, 2011 at 6:26 PM
Typhoid Vaccine ရဲ႕ ေကာင္းက်ိဳး-ဆိုးက်ိဳးကို ရွင္းၿပေပးပါ ဆရာ။ ဘယ္အခ်ိန္၊ ဘယ္ႏွစ္ၾကိမ္ ထိုးရမွာလဲ။ ၆ လ အရင္က ရန္ကုန္မွာ Typhoid Vaccine တစ္ၾကိမ္ထိုးခဲ့ပါတယ္။ ဒီေန႔စက္ရံုမွာ UNICEF ကလာထိုးေပးလို႔ ထိုးခဲ့မိပါတယ္။ ဘာၿဖစ္နိုင္ပါသလဲ။ စိုးရိမ္ေနပါတယ္ ဆရာ။
Typhoid (Enteric fever) တိုက္ဖြိဳက္ဟာ အေရးၾကီးတဲ့ ကူးစက္ေရာဂါတခု ျဖစ္တယ္။ Salmonella Typhi ေခၚတဲ့ ဗက္တီးရီးယားကေန ျဖစ္ေစတယ္။ ပိုးပါေနတဲ့ အစားအစာနဲ႔ ေရကတဆင့္ကူးစက္မယ္။ အျပင္းဖ်ားမယ္၊ အားယုတ္မယ္၊ ဗိုက္ေအာင့္မယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ အစားအေသာက္ ပ်က္မယ္၊ တခ်ိဳ႕မွာ အနီျပင္ ထြက္မယ္။ စနစ္တက် မကုသရင္ ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕က သူကိုယ္တိုင္ ေရာဂါျဖစ္ေနတာကို မခံစားၾကရေပမဲ့ သူမ်ားကို ကူးစက္ေစတယ္။ တႏွစ္မွာ တကမာၻလံုး လူေပါင္း ၂၁ သန္းေရာဂါျဖစ္ၾကရျပီး လူ ၂ သိန္းေလာက္ ေသဆံုးေနၾကတယ္။
Typhoid vaccine ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳး ရွိတယ္။
၁။ Inactivated Typhoid Vaccine (Ty21a) ထိုးေဆး နဲ႔
၂။ Live attenuated vaccine (Ty21a) ပါးစပ္ကေနေပးတဲ့ ကာကြယ္ေဆးျဖစ္တယ္။ Vi capsular polysaccharide vaccine လို႔လဲ ေခၚတယ္။
Inactivated Typhoid Vaccine ထိုးေဆး၊
• ၂ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ထိုးေပးတယ္။
• တလံုးထဲ ရတယ္။
• ေရာဂါ ထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၂ ပါတ္ၾကိဳထိုးရမယ္။
• ၂ ႏွစ္တခါ ထပ္ထိုးသင့္တယ္။

Live Typhoid Vaccine ေသာက္ေဆး၊
• ၆ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ေပးတယ္။
• ၄ ခါထိုးရတယ္။ တခါနဲ႔တခါ ၂ ရက္ျခာရတယ္။
• ေရာဂါထူေျပာရာေဒသကို မသြားခင္ ၁ ပါတ္ၾကိဳရမယ္။
• ၅ ႏွစ္တခါ ထပ္ေပးသင့္တယ္။
• ေဆးတိုက္ျပီး ၂၄ နာရီအတြင္း ပဋိဇီဝေဆး မေပးသင့္ပါ။

ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳးလံုးကို ၁ဝဝ% မကာကြယ္ႏိုင္ပါ။ တျခားကာကြယ္ေဆးေတြနဲ႔ တျပိဳင္ထဲထိုးေပးႏိုင္တယ္။ ေဆး မတည့္သူေတြကို ေနာက္ထပ္ မထိုးရပါ။ ခုခံအားစနစ္မေကာင္းသူေတြကို ေသာက္ေဆးမေပးသင့္ပါ။ HIV/AIDS ရွိသူေတြ၊ (စတီရြိဳက္) ေဆးေပးေနသူေတြ။
ေဆးမတည့္တာျဖစ္ႏိုင္ေပမဲ့ ဒါျဖစ္လို႔ေသတဲ့အထိျဖစ္တာ မရွိသေလာက္ပါ။ ထိုးေဆးေၾကာင့္ ၁% ကိုယ္ပူႏိုင္တယ္။ ၃% ေခါင္းကိုက္ႏိုင္တယ္။ ထိုးတဲ့ေနရာေရာင္တာ ၇% ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေသာက္ေဆးေၾကာင့္ ကိုယ္ပူ-ဖ်ားတာ ၅% ရွိႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ေအာင့္တာ၊ ပ်ိဳ႕-အန္တာ နည္းနည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• ထိုးေဆးကို နီေပါမွာ ၅-၄၄ ႏွစ္ရွိသူေတြကိုထိုးေပးျပီး၊ စမ္းသပ္မႈလုပ္ေတာ့ လေပါင္း၂ဝ အတြင္မွာ ၇၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတာ ေတြ႔ရတယ္။
• ေတာင္အာဖရိကမွာ စမ္းေတာ့ ၅-၁၆ ကေလးေတြကို ထိုးေပးတာမွာ ၂၁ လအၾကာ ၆၄% ကာကြယ္မႈေပးတယ္။ ၃ ႏွစ္အၾကာ ၅၅% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္။
• တရုပ္ႏိုင္ငံမွာ ၅-၁၉ ႏွစ္ၾကား ကေလးေပါင္း ၆ ေသာင္းကို စမ္းသပ္ေတာ့ ၁၉ လ အတြင္းမွာ ၆၉% ကာကြယ္မႈ ေပးတယ္။ ေယဘုယ် ၃ ႏွစ္အထိ ခံတယ္လို႔ သတ္မွတ္တယ္။
ေမးတဲ့သူအတြက္ ဘာမွျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါ။ ေနာင္ဆိုရင္ ခရီးသြားရသူေတြ ကာကြယ္ေဆးထိုး မွတ္တမ္း အျမဲေဆာင္ထားပါ။
Dr. တင့္ေဆြ
၁၇-၁၂-၂ဝ၁၁

ESL အဂၤလိပ္စာ

ေက်ာင္းစဖြင္ျပီလို႔ေရးေတာ့ ေမးပါတယ္။ ဘာသင္တဲ့ေက်ာင္းလဲ ဆရာတဲ့။  ေက်ာင္းအေၾကာင္း နည္းနည္း နည္းနည္း ေရးထားျပီး။ တေယာက္က ေမးဖူးတယ္။ အခုမွ...