က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Saturday, November 2, 2013

Toxic goiter Q and A လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေနျခင္း

Q 1: လည္ပင္းက နဂိုထက္ ေယာင္ေယာင္ေလး ပိုၾကီးေနလို႔ပါဆရာ။ စိတ္ကလည္း အရင္ကထက္ ပိုတိုတတ္လာပါတယ္။ အစားကေတာ့ ခဏတိုင္း စားတတ္ပါတယ္။ ပိန္ေတာ့ မပိန္သြားပါဘူး။ ဝ ေတာင္ လာပါတယ္။ အဲဒါက လည္ပင္းၾကီး ေရာဂါဆိုရင္ မည္သို႔ ကုသ၍ ရႏိုင္ပါမည္လဲ ဆရာ။ ေလာေလာဆယ္ ေဆးစစ္ရန္ မလြယ္ကူေသး၍ အေရးၾကီး မၾကီးကို ေက်းဇူးျပဳ၍ သိပါရေစ။ အကယ္၍ ယခုေဆးမစစ္ေသးလွ်င္ေကာ ရႏိုင္ပါမည္လား။

A 1: လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္း မ်ားတဲ့ေရာဂါက Grave's disease ဆိုတဲ့ ေရာဂါတမ်ိဳးေၾကာင့္ ျဖစ္ရတယ္။ Thyroid assay (Thyroid Function Test) ေဆးစစ္ရတယ္။ လက္ေကာက္ဝတ္ ေသြးခုန္ႏံႈးစမ္းပါ။ လူနာရဲ႕ လက္ေကာက္ဝတ္ကို သက္ေတာင့္သက္သာ ထားၿပီး၊ စမ္းတဲ့လူရဲ႕ လက္ေခ်ာင္းေတြနဲ႔ သူ႔လက္မ အထက္ကေနရာမွာ ေသြးခုန္ေနတာကို စမ္းမိေအာင္လုပ္ပါ။ တမိနစ္မွာ ပံုမွန္လူေတြက ၇ဝ-၈ဝ ခုန္ေနမယ္။ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေနရင္ ပိုမ်ားမယ္။ ၉ဝ-၁ဝဝ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ႏွလံုးက ခုန္ေနတာနဲ႔ အတူတူပါ။

Propylthiouracil (PTU) ေဆးကို အမ်ားဆံုးေပးတယ္။ လူၾကီးဆိုရင္ တေန႔ကို 300 mg/day ၃ ခါခြဲ ေသာက္ခိုင္းတယ္။ လိုရင္ 400 mg/day, 600 to 900 mg/day တိုးေပးမယ္။ သက္သာလာရင္ 100-150 mg/day အထိေလွ်ာ့ ေပးတယ္။
၁ဝ ႏွစ္အထက္ကေလး 150 to 300 mg/day ၃ ခါခြဲ ေသာက္ခိုင္းတယ္။
၆-၁ဝ ႏွစ္ကေလး 50 to 150 mg/day ၃ ခါခြဲ ေသာက္ခိုင္းတယ္။ ဒါမွမဟုတ္ 5 to 7 mg/kg/day ၃ ခါခြဲ ေသာက္ခိုင္းတယ္။

Methimazole (Tapazole) 5 to 20 mg TDS ေဆးကုိလည္းေပးႏိုင္တယ္။

Carbimazole (NeoMercazole) 10 mg to 60 mg ေဆးကုိလည္း တေန႔တခါ ေပးႏိုင္တယ္။ (Carbamazepine ဆိုတဲ့ ေဆးနဲ႔ မမွားတဲ့။ ဒီေဆးက အတက္ေရာဂါအတြက္ ေပးတာပါ။)

အလြယ္ရွာရတဲ့ေဆးကေတာ့ Beta-blockers ျဖစ္တယ္။ နာမယ္ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ Antolol, Propranolol, Inderal, Metoprolol, Nadolol, Betaxolol, Acebutolol, Pindolol and Bisoprolol တမ်ိဳးကို ၂ဝ မီလီဂရမ္ ကေန ၄ဝ မီလီဂရမ္ အထိ၊ တေန႔မွာ ၁-၂ ၾကိမ္ ေပးႏိုင္တယ္။ စိတ္ျငိမ္ဘို႔လိုတဲ့အခါ Valium/Diazepam ၅ မီလီဂရမ္ ေသာက္ေစပါ။ အိပ္ခ်င္တတ္လို႔ အလုပ္မရွိခ်ိန္၊ ဒါမွမဟုတ္ ညမွာ ေသာက္ခိုင္းပါ။

လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားတာ မွန္ရင္ တျခားစားေဆးနဲ႔ မရရင္ အႏုျမဴေဆး ေပးျပီး ကုမယ္။ ခြဲစိတ္တာကေတာ့ တခ်ိဳ႕ လူနာအတြက္သာ လိုတယ္။ ေပ်ာက္ႏိုင္တဲ့ေရာဂါ ျဖစ္ပါတယ္။ မ်က္စိ ျပဴးလာတဲ့အထိ မေစာင့္ပါနဲ႕။

Q 2: သမီး အသက္ (30) ထဲမွာပါ။ အပ်ိဳပါ။ လြန္ခဲ့တဲ့ 2002-2003 ေလာက္တံုးက လည္ပင္းမွာ ဟိုမုန္း မ်ားလို႔ ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါ ျဖစ္ဖူးတယ္။ ေရာဂါနာမည္ကိုေတာ့ (သိုင္ရိုေတာ့(ခ္)စီကိုးစစ္) လို႔ တပ္ထားပါတယ္။ အဲဒီတံုးက ေတာင္ၾကီးမွာ သမားေတာ္ၾကီးျပၿပီး ကုသမႈ ခံယူခဲ့ပါတယ္။ ေဆး ၁ နွစ္ခြဲေလာက္ ေသာက္လိုက္ရပါတယ္။ နာတာရွည္ ေရာဂါသည္ တစ္ေယာက္လိုပဲ ေနေနရပါတယ္။ အခုေနာက္ပိုင္းေတာ့ အဲဒီေရာဂါနဲ႔ ပတ္သတ္လို႔ ဘာမွ ထပ္ မျဖစ္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ နဲနဲဆို လန္႔တတ္တယ္။ ဆိတ္ၿငိမ္ေနရာကေန အသံေလး ဘာေလး ၾကားလိုက္ရရင္ လန္႔လန္႔ သြားတယ္။ အဲဒီ ေရာဂါရဲ႕ Side Effect အျဖစ္နဲ႔ မ်က္လံုးျပဴးၿပီး က်န္ခဲ့ပါတယ္။ အရမ္းၾကီး ျပဴးထြက္တာမ်ိဴးမဟုတ္ဘဲ ေဒါသထြက္တဲ့ အခါတို႔ အာရံုစိုက္တဲ့ အခါတို႔မွာ မ်က္စိ ပိုျပဴးတတ္ပါတယ္။

2008 ေလာက္တံုးက အူအတက္ ခြဲဖူးပါတယ္။ အရင္တံုးက ေဒါသၾကီးလာတဲ့ အခါတို႔၊ အရမ္း ဝမ္းနဲတဲ့ အခါတို႔မွာ ရင္ဘတ္ေတြ ေအာင့္ၿပီး အသက္ရႈၾကပ္ပါတယ္။ မ်က္ႏွာနဲ႔ လက္ေတြ၊ ေျခေထာက္ေတြ က်င္လာပါတယ္။ သတိလဲ လစ္သြားတတ္ပါတယ္။ အဲလိုအခ်ိန္ဆို ေဆးရုံကို ပို႕ၿပီး ေအာက္ဆီဂ်င္ေပးၾကပါတယ္။ ဒိုင္ယာစီပန္ကိုလဲ အေၾကာထဲ ထိုးေပးပါတယ္။ အဲလို ျဖစ္တာေတြက လည္ပင္းေရာဂါ မျဖစ္ခင္ 2000 နဲ႔ 2002 ၾကားေလာက္မွာ ထင္ပါတယ္။

1) အဲဒီ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ဖူးတဲ့ အတြက္ သမီး အိမ္ေထာင္ျပဳတဲ့ အခါ ကေလး ရႏိုင္ပါ့မလား ဆရာ။
2) ေနာက္ၿပီး ကေလး ရခဲ့ရင္ေတာင္မွာ အဲဒီေရာဂါေတြရဲ႕ ဆိုးက်ိဴးေတြက ကေလးကို ထိခိုက္ႏိုင္ပါသလား ဆရာ။
3) သမီးကိုယ္ သမီးလဲ ကေလး မေမြးႏိုင္ေလာက္ဘူးလုိ႕ ထင္ေနပါတယ္။ စိတ္ထဲမွာ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ ရွိတယ္လို႔ ထင္ေနပါတယ္ ဆရာ။

၁။ လည္ပင္ၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ Thyrotoxicosis ကို ကုသနည္း အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိပါတယ္။ စားေဆးနည္း၊ ခြဲစိတ္နည္း နဲ႔ အႏုျမဴေဆးနည္းေတြ ျဖစ္တယ္။ ဘယ္နည္းျဖစ္ျဖစ္ ေရာဂါကို ထိန္းႏိုင္တယ္။ ေပ်ာက္ႏိုင္ပါတယ္။ မေျပာမျဖစ္တာပါ ေျပာပါရေစ။ ခြဲစိတ္ျပီး ေျပာင္းျပန္ (ေဟာ္မုန္းနည္းလြန္းသြားတာ) ျဖစ္သြားလို႔ ေမးတဲ့သူတဦးရွိတယ္။ တေန႔က လာလည္တဲ့ မိတ္ေဆြတဦး ဥေရာပမွာ ခြဲတာပါ။ အဲလိုျဖစ္လို႔ ေဟာ္မုန္းေဆး ေန႔တိုင္း ေသာက္ေနရတယ္။ အိႏၵိယမွာ ဆရာ့လူနာေတြ အႏုျမဴေဆးကုဌာနလႊတ္တယ္။ ေပ်ာက္သြားတယ္။
၂။ ႏွလံုးခုန္ႏွဳန္း ျမန္တာ၊ စိတ္တိုတာ၊ အပူမခံႏိုင္တာ၊ ေဒါသၾကီးတာ ဒါေတြ သက္သာရင္ ေကာင္းတယ္။ ေသြးစစ္တာေတာ့ တိက်ပါတယ္။ ဒီေတာ့ အိမ္ေထာင္ မက်ခင္၊ က်ရင္လဲ ကိုယ္ဝန္မေဆာင္ခင္ ေပ်ာက္ေအာင္ကုပါ။ Propranolol လိုေဆးက လကၡဏာသက္သာေစတယ္။ ေပ်ာက္ေစတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။
၃။ Thyrotoxicosis နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ ဆက္စပ္ပါတယ္။ လူနာတေယာက္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တံုးက လာျပတယ္။ ဆရာက ျမင္တာနဲ႔ ဒီေရာဂါ သံသယရွိတယ္။ ကံမေကာင္းလိုက္တာက ကေလးက အထဲမွာ ဆံုးလို႔ ကုေပးလိုက္ရတယ္။ ေနေကာင္းမွ သြားစစ္ခိုင္းေတာ့ ေရာဂါျခာတယ္။ အခု အႏုျမဴေဆးနဲ႔ ေရာဂါေကာင္းေနပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုး ေရာဂါကုေဆးေတြက ကေလးကို ထိခိုက္တာ အနဲနဲရွိတာကို သုေတသန လုပ္ထားတယ္။ အၾကံေပးရရင္ ကိုယ္ဝန္ မေဆာင္ခင္ ေရာဂါကို ကုထားတာ အေကာင္းဆံုးပါ။ အႏုျမဴေဆးကို ကိုယ္ဝန္ရွိခိ်န္၊ ႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ မေပးရပါ။
၄။ ကေလး မေမြးႏိုင္ေလာက္ဘူးလုိ႔ ထင္မေနပါနဲ႔။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္း လည္ပင္းခြဲတာ ကေလး-လူၾကီး ဘာမွမျဖစ္ပါ။

Q 3: Thyrotoxicosis ေရာဂါ ျဖစ္တံုးကေတာ့ Propranolol ေသာက္ရပါတယ္။ တျခား ေဆးေတြေတာ့ မမွတ္မိေတာ့ပါဘူး။ အဲဒီတံုးက လည္ပင္းကို လိုအပ္ရင္ ခြဲမယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ ေဆး အရင္ ေသာက္ၾကည့္ပါဆိုၿပီး ၾကည့္ခိုင္းပါတယ္။ ၁ ႏွစ္ခြဲေလာက္ ေသာက္ၿပီးေတာ့ နားလိုက္တာ။ အခု ျပန္စစ္ခ်င္ပါတယ္။ ဘယ္လိုေျပာစစ္ရမလဲ ဆရာ။

A: လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ ေဆးေတြက Antithyroid drugs (Propylthiouracil, Methimazole) ေတြ ျဖစ္တယ္။ Propranolol ေဆးက ထိန္းဘို႔သက္သက္သာရတယ္။ မ်က္လံုးအထိ လကၡဏာျပရင္ Propranolol ေဆးတခုနဲ႔ မရဘူး။ ဒါေပမဲ့ ဆရာက Specialist မဟုတ္ပါ။

Serum thyroid hormone levels (T3, T4) စစ္ပါ၊ မ်ားေနမယ္၊
Serum TSH (thyroid stimulating hormone) စစ္ပါ၊ နည္းေနမယ္၊
Thyroid scan လုပ္ရမယ္။

Q 4: လည္ပင္းၾကီးေနတိုင္း လည္ပင္းၾကီးေရာဂါျဖစ္ေနတာ ဟုတ္ပါသလား။ လည္ပင္းၾကီးေရာဂါမွန္း မည္သို႔ သိႏိုင္ပါမည္လဲ။

လည္ပင္းၾကီးေနရင္ Goitre လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ ေခၚပါတယ္။ Thyroid gland လူတိုင္းမွာရွိတဲ့လည္ပင္းၾကီးအက်ိတ္ ၾကီးေနတာေပါ့။ လည္ပင္းၾကီးေနတာကို မျမင္ရဘဲနဲ႔လည္း လည္ပင္းၾကီးနဲ႔ဆိုင္တဲ့ေရာဂါေတြ ရွိႏိုင္ေသးတယ္။ လည္ပင္းၾကီးအက်ိတ္ (သိုင္းရြိဳက္-ဂလင္း) ကေန လူတိုင္းမွာ (သိုင္းရြိဳက္-ေဟာ္မုန္း) ထုတ္ေပးေနတာ။ အဲဒီ ေဟာ္မုန္းေတြ လိုတာထက္ မ်ားေနရင္ျဖစ္တဲ့ Toxic Goitre (ေတာက္ဆစ္ ဂြိဳက္တာ)၊ Hyperthyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ၊ နည္းေနရင္ Hypothyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါျဖစ္မယ္။

တိုက္တိုက္ဆိုင္ဆိုင္ အခုတေလာ ဒုကၡသည္ ေဆးခန္းေလးကို လာျပသူေတြထဲမွာ ခ်င္းအမ်ိဳးသမီး ၃-၄ ေယာက္ အဲဒါမ်ိဳး လာေတြ႔ေနရတယ္။ သူတို႔လည္ပင္းက သိသိသာသာၾကီးမေနလို႔၊ အေသအျခာစမ္းမွ သိႏိုင္တယ္။ တေယာက္က ေမးတယ္ “က်မ လည္ပင္းၾကီးေနသလား”။ ေနာက္တယာက္က လည္ပင္းအေၾကာင္း ဘာမွ မေျပာဘူး။ ရင္တံုတယ္သာ ေျပာတယ္။ မ်က္စိက လည္ပင္းၾကည့္၊ လက္က လက္ေကာက္ဝတ္ ေသြးခုန္တာစမ္း။ သံသယဝင္လာေတာ့ ဆက္ေမးရတယ္။ စိတ္တိုတတ္သလား။ “တုိတယ္”။ ေဘးလူေတြကို ေမးရျပန္တယ္။ အလုပ္လုပ္တာမွာ အရင္ကထက္၊ သူမ်ားေတြထက္ သြက္သြက္လက္လက္လား။ “ေဟာေဟာ ဒိုင္းဒိုင္း၊ လုပ္တယ္”။ (သြက္တိုင္းလည္း မေကာင္းတာ သတိထားပါ။) အရင္ကထက္ စိတ္တုိတယ္။ သူမ်ားထက္ ပိုျပီးအိုက္တတ္တယ္။ ပိုစားတယ္။ လင္မယားမွာ ေယာက္်ား လုပ္သူကေန အရင္ သတိထားမိမယ္။ တေယာက္က ျပဴတင္းေပါက္ဖြင့္ျပီးအိပ္ခ်င္၊ တေယာက္က ပိတ္ျပီးအိတ္ခ်င္။

ေနာက္တေယာက္ကိုေတာ့ တျခားေရာဂါလာျပတံုး ျမင္တာနဲ႔ ဆရာဝန္က သံသယရွိတယ္။ သူ႔မ်က္လံုးက ပိုျပီးသိသာေန၊ ျပဴးခ်င္ေနတယ္။ Exophthalmos ေခၚတယ္။ (သမင္မထက္ မ်က္လံုးပိုျပဴးရင္ သတိထား။)

အမ်ိဳးမ်ိဳးေတာ့ ရွိတယ္။ အမ်ားဆံုးျဖစ္ၾကတာက (အိုင္အိုဒင္း) ဓါတ္ဆားနည္းလို႔ လည္ပင္းၾကီးေနတာကို အေဝးကေတာင္ ျမင္ေနရတာမ်ိဳး ျဖစ္ရတယ္။ ေတာင္ေပၚေဒသ၊ ေတာင္ကုန္းရွိရာ အရပ္ေတြမွာ ျဖစ္တာမ်ိဳး။ ပုလဲျမိဳ႕နယ္ထဲက ေယာသားေတြေနတဲ့ ေတာင္ေပၚကို တခါက နယ္လွည့္ေဆးကုတယ္။ တရြာမွာ လက္ညွိဳးထိုးမလြဲ လည္ပင္းၾကီးေတြ ေတြ႔ခဲ့ရတယ္။ ရြာလံုးၾကြတ္ ျဖစ္တာမ်ိဳး။ စိတ္မေကာင္းစရာက ကေလးေလးေတြက အရပ္ပုျပီး ဦးေႏွာက္၊ ဥာဏ္ရည္ နည္းေနၾကတာေတြက မ်က္စိနဲ႔ၾကည့္တာနဲ႔သိတယ္။ လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္းက ၾကီးထြားမႈကိုလုပ္ေပးတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မွာ ဒီေဟာ္မုန္းနည္းေနရင္ သူကေမြးတဲ့ကေလးေတြ အဲလိုေတြျဖစ္ၾကတယ္။ အဲဒီ (မဆလ) ေခတ္မွာ ဆားကအစရွားလို႔ (အိုင္အိုဒင္းဆား) ဆိုတာ လူၾကီးေတြသာ ဝယ္ခြင့္ရတဲ့ဆိုင္မွာသာရတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ