က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Monday, June 28, 2010

Deep vein thrombosis ေသြးျပန္ေၾကာပိတ္ျခင္း

Hello doctor: I can’t stand to laugh after reading your story, Varicose Veins. Please explain about deep venous thrombosis coz my friend who lives in မတ္တတ္ရြာ got trouble with that case.

သူမ်ား တိုင္းျပည္ေတြကို ခဏခိုးထြက္ျပီးျဖစ္ျဖစ္ ခဏခဏ ခိုးထြက္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဟိုမွာ အေျခတက် ေနျပီးျဖစ္ျဖစ္ အလုပ္ လုပ္ၾကရာမွာ ကုိယ့္အရပ္နဲ႔ အေတာ္ၾကီး မတူဘူး။ “စက္ရုပ္ဝါဒ” ေခၚရမလားဘဲ။ အလုပ္ခ်ိန္မွာ ထိုင္စရာဆိုတာ ထားမေပးဘူး။ ရပ္ျပီးလုပ္ရတာ မဟုတ္ရင္၊ ေျပးလႊားလုပ္ၾကရတယ္။ ေအာက္ပိုင္း မသန္ရင္ ဟန္မက်ဘူး။ ၾကာေတာ့ ေအာက္ပိုင္းက အတြင္းပိုင္း ေရာဂါေတြ ရလာတတ္တယ္။

အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတဲ့ ေသြးေၾကာေတြက ေကာင္းေနပါမွ အသက္ရွင္ႏိုင္တာမို႔ “အသက္ေသြးေၾကာ” လို႔ တင္စားေခၚၾကတာ မွန္တယ္။ ႏွလံုးကေန တကုိယ္လံုးကို လႊတ္ေပးရတဲ့ Artery ေသြးလႊတ္ေၾကာ ပိတ္တာကို အေတာ္မ်ားမ်ား သိၾကတယ္။ Stroke လို႔ ေခၚတယ္ မဟုတ္လား။ ေဆးစာ သိသူေတြကေတာ့ Myocardial infarction လို႔ ေခၚပါတယ္။ တကုိယ္လံုးကေန ႏွလံုးဆီ ျပန္လာရတဲ့ Vein ေသြးျပန္ေၾကာမွာ ေသြးခဲျပီး၊ ပိတ္တာကလည္း ဆိုးတဲ့ေရာဂါဘဲ။ လူေတြကို ၾကိဳက္တာ၊ မၾကိဳက္တာ ေျပာရမဲ့ ပါးစပ္ကို ပိတ္ခိုင္းထာတာ အပါအဝင္ ပိတ္တာ-ဆို႔တာဟာ ေရာဂါဘဲ။ ဒီစာမွာ ေသြးျပန္ေၾကာ ပိတ္တာ ေရးပါမယ္။ အတိအက် ေျပာရရင္ ဟို အတြင္းထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးျပန္ေၾကာေတြ ပိတ္တဲ့ေရာဂါပါ။

အေပၚယံမွာရွိတဲ့ ေသြးျပန္ေၾကာေတြမွာ ပိတ္ေနတာကို Superficial thrombophlebitis ေခၚတယ္။ အဆိုးၾကီး မဟုတ္ပါ။ Thrombophilia ေခၚတဲ့ ေမြးရာပါ ေရာဂါ ရွိသူမ်ားမွာ ေသြးခဲတတ္တယ္။ အမ်ိဳးထဲမွာ တေယာက္မက ျဖစ္တတ္တယ္။

“လူမွန္-ေနရာမွန္” ဆိုတဲ့ စကားလိုဘဲ လူ႔ေသြးက သူ႔ေနရာမွန္ျဖစ္တဲ့ ေသြးေၾကာထဲမွာေနရင္ မခဲဘူး။ အျပင္ထြက္ရရင္ ခဲသြားတယ္။ အဲဒါ အလြန္ေကာင္းတဲ့ အစီအမံ ျဖစ္တယ္။ ထိခိုက္မိလို႔ ေသြးထြက္ရင္ ကုိယ့္ဖါသာ ၾကက္ေျခနီလုပ္ျပီး၊ လက္နဲ႔ ဖိထားပါ။ ေသြးရဲ႕ခဲတတ္တဲ့ သတၲိေၾကာင့္ ေသြးတိတ္သြားတယ္။ မခဲရမဲ့ေနရာ ေသြးေၾကာထဲမွာ ခဲရင္ေတာ့ ဒုကၡေရာက္ရတယ္။ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တာကေတာ့ ေျခသလံုးနဲ႔ ေပါင္က အတြင္းထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးျပန္ေၾကာေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ ေသြးခဲက ကြဲထြက္ျပီး၊ ဟုိဟုိဒီဒီ ေရာက္တတ္ေသးတယ္။ အေရးပါတဲ့ ေနရာျဖစ္တဲ့ အဆုပ္ကို သြားပိတ္တာဟာ ေရာဂါဆိုး တခု ျဖစ္ပါတယ္။ Pulmonary embolism (PE) လို႔ ေခၚတယ္။ ေသႏိုင္တယ္။

ခြဲစိတ္ခံထားရသူေတြမွာလဲ ျဖစ္လာတတ္တာမို႔ ဆရာဝန္ေတြက လူနာကို ခြဲစိတ္ျပီးေနာက္မွာ ဒါမ်ိဳး ျဖစ္မလာေအာင္ လုပ္ေပးၾကရတယ္။ ေနာက္ အေၾကာင္းတရားေတြကေတာ့ ေသြးျပန္ေၾကာမွာ ဒဏ္ရာရလို႔၊ ေရာင္လာလို႔ နဲ႔ ခံႏိုင္ရည္ ျပႆနာ တခုခုျဖစ္လို႔ပါ။ ေသြးေလွ်ာက္တာ ေႏွးရင္လဲ ျဖစ္တတ္ေသးတယ္။ ေသြးက လိုတာထက္ပို ျပစ္ေနရင္လည္း ျဖစ္ခ်င္တယ္။ နာတာရွည္ လူမမာျဖစ္ရ၊ အိပ္ရာထဲ လွဲေနရ၊ ခရီးရွည္ အၾကာၾကီး သြားရတဲ့အခါမွာလဲ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ကင္ဆာေဆး၊ (အီစထိုဂ်င္) ပါတဲ့ ကုိယ္ဝန္တားေဆးေတြကလည္း ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ေနခ်ိန္နဲ႔ ေမြးျပီး ၁-၂ လ အတြင္းမွာ သတိထားပါ။ အမ်ိဳးသမီးမ်ားကို ေသြးဆံုးခ်ိန္မွာ ေပးရတတ္တဲ့ Estrogen ေဟာ္မုန္း ကလည္း ဒီေရာဂါမ်ိဳး ျဖစ္ေစတတ္တယ္။

ေရႊဗမာေတြ သူမ်ားတိုင္းျပည္ေတြမွာ အလုပ္လုပ္ေနၾကရတာ သန္းနဲ႔ခ်ီေနေပမဲ့ သိပ္မျဖစ္ပါလားလို႔ ေစာဒက တက္ႏိုင္ပါတယ္။ အထဲက ေသြးျပန္ေၾကာမွာ ေသြးခဲေလးေတြ ရွိေနေပမဲ့ ဘာမွမခံစားရဘဲ ေနတတ္တယ္။ တခ်ိဳ႕တဝက္ ေလာက္မွာသာ ေရာဂါ လကၡဏာေပၚတယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာမွာ ေရာင္လာ၊ ပူလာ၊ နာလာ၊ နီလာတယ္။ မနီဘဲ အေရာင္ ေျပာင္းလာတာမ်ိဳးလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အေကြး-အဆန္႔ လုပ္ရင္ ပိုနာတယ္။ ၾကြက္တက္သလို ျဖစ္တယ္။ Pulmonary Embolism ဆိုတာ ျဖစ္ရင္ေတာ့ အသက္ရွဴရတာ ခက္လာ-နာလာတယ္။ ေခ်ာင္းဆိုးတဲ့အထဲ ေသြးပါလာမယ္။ အသက္ရွဴႏႈန္းေရာ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းပါ ျမန္လာတယ္။ အေရးေပၚ ေဆးရံုတက္ရလိမ့္မယ္။

ေရာဂါရွိေနတာကို Doppler Ultrasound ရိုက္ျပီး ေသျခာေအာင္လုပ္ရတယ္။ A D-Dimer test, Venography, (MRI) နဲ႔ (CT) scanning ေတြကိုပါ လုပ္တယ္။

ျဖစ္လာရင္ ကုတာကေတာ့ ခဲေနတဲ့ေသြးခဲ ပိုၾကီးမလာေစေအာင္၊ ေသးေသးေလးေတြ ကြဲထြက္ျပီး၊ တျခားေနရာေတြ မေရာက္ေစေအာင္ နဲ႔ ေနာက္ထပ္ မခဲေစေအာင္ လုပ္ေပးရတာပါ။ Anticoagulants ဆိုတဲ့ ေသြးမခဲေဆး၊ ေသြးက်ဲေဆးေတြ ေပးတယ္။ Warfarin နဲ႔ Heparin ေဆးေတြကို အသံုးမ်ားတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ရွိတံုးျဖစ္သူေတြကိုေတာ့ Heparin ကိုသာ သံုးတယ္။ ၃ လ ကေန ၆ လအထိ ေဆးကုရတယ္။ ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ခြဲစိတ္ရာကေန ျဖစ္သူေတြကိုေတာ့ ဒီေလာက္ ၾကာစရာ မလိုဘူး။ ဒီေဆးေတြက ေသြးယိုတာ ျဖစ္တတ္ျပန္လို႔ သတိထား သံုးရတယ္။ Thrombin Inhibitors ဆိုတဲ့ ေဆးကေတာ့ ေသြးမခဲေအာင္ တားေဆးပါ။ Thrombolytics ေဆးကိုေတာ့ ေသြးခဲ ျမန္ျမန္ ေပ်ာ္ေစေအာင္ ေပးတယ္။

Thrombectomy ခဲေနတဲ့ေသြးကို ခြဲထုတ္ႏိုင္တယ္။ ေဆးေပးဘို႔ မသင့္ရင္ ဒါမွမဟုတ္ ေဆးေပးေနတာနဲ႔ မလံုေလာက္ရင္ Vena Cava Filter ဆိုတဲ့ အစစ္ကုိ သံုးႏိုင္တယ္။ Graduated Compression Stockings နဲ႔ compression hose ဆိုတဲ့ ေျခအိတ္ဆန္းကို စြပ္ထားခိုင္းတယ္။ အကိုက္အခဲေပ်ာက္-အဖ်ားက်-အေရာင္ေလွ်ာ့ေဆး Aspirin က ေသြးကိုက်ဲေစလို႔ ဒီေရာဂါမ်ိဳးမွာ အသံုးက်တယ္။ တခါျဖစ္ဘူးရင္ ထပ္ျဖစ္တတ္လို႔ ေရာဂါရွိေနသူဟာ ေဆးမွန္မွန္ စစ္ေနရတယ္။

ဒီေရာဂါ မျဖစ္ေအာင္ အၾကာၾကီး မရပ္ရသလို၊ အိ္ပ္ရာထဲမွာလဲ ရက္အၾကာၾကီး လွဲမေနရဘူး။ အိပ္ရာက မထႏိုင္သူမ်ား ေျခေထာက္ေတြ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ေပးရတယ္။ ဝလြန္းရင္လဲ ဒီေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေတာင္ေပၚအျမင့္မွာ ေနရ၊ သြားရရင္ သတိထားရတယ္။ အသက္ၾကီးလာရင္ မေကာင္းတာေတြထဲမွာ ဒါလဲပါတယ္။ လူက ဖက္တီး၊ အသက္ကလည္း ၾကီးရင္ ခရီးမထြက္နဲ႔။ ေတာင္ေပၚသားမ်ား ႏိုင္ငံျခား သြားေနခ်င္ရင္ ႏွစ္ခါျပန္ စဥ္းစားပါေလ။

ေလယ်ာဥ္ေပၚမွာ ကုိယ္လက္လႈပ္ရွားေပးဘို႔ ဗီဒီယို နဲ႔ ျပေပးတာက ဒါမ်ိဳး မျဖစ္ေအာင္လို႔ပါ။ ေရ-အရည္ အမ်ားၾကီး ေသာက္ပါ။ အရည္ထဲမွာ အရက္နဲ႔ ေကာ္ဖီမ်ားတာ မပါဘူး။ အဝတ္အစားကို ၾကပ္ေနတာမ်ိဳး မဝတ္ရဘူး။ တင္းၾကပ္တဲ့ ဘာသာေရး အယူရွိတဲ့ တိုင္းျပည္က မိန္းကေလးမ်ား သူမ်ားႏိုင္ငံေတြသြားေတာ့ ေလယ်ာဥ္ေပၚေရာက္တာနဲ႔ အဖံုးေတြ အကာေတြ ခြါခ်ၾကတာက ဒီေရာဂါ မျဖစ္ေအာင္ေတာ့ ဟုတ္ပံုမရဘူး။ ဒါေပမဲ့ လွခ်င္တာက က်န္းမာေရးအရ (ေနာ္မယ္) ပါဘဲ။ Aisle တေလွ်ာက္ လူးလာ ေခါက္တံု လူလံုးျပသလို လုပ္တာက ေလယာဥ္မယ္ေလးေတြနဲ႔လဲ အျပန္အလွန္ ျပံဳးျပႏိုင္တာမို႔ ကိုယ္ေရာစိတ္ပါ က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီညြတ္ေစပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၈-၆-၂ဝ၁ဝ