က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Thursday, July 15, 2010

ADHD ပတ္ဝန္းက်င္ကို သတိမမူတဲ့ စိတ္ေရာဂါ

15 Jul 10, 09:17
အာရံုမစုိက္ႏုိင္တဲ့ေရာဂါ (attention deficit hyperactivity disorder) အတြက္ ေသာက္ရမယ့္ေဆးနဲ႔ ကုထံုးေတြ သိပါရေစဆရာ။ ေဆးက ရွာရလြယ္ပါသလား။

Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) ဆိုတဲ့ “ပတ္ဝန္းက်င္ကို သတိမမူတဲ့ စိတ္ေရာဂါ” ဆိုတာ ကေလးမ်ားမွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ကေလး ၃-၅% ျဖစ္တယ္။ ေသျခာ မကုသလို႔ ၾကာသြားရင္ ၾကီးတဲ့အထိ မေကာင္း ျဖစ္တတ္တယ္။ ဘာလို႔ျဖစ္ရသလဲဆိုတာ မ်ားေသာအားျဖင့္ တိက်က်မသိပါ။ မ်ိဳးဗီဇ၊ အစားအေသာက္ နဲ႔ ပတ္ဝန္းက်င္တို႔ကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္လို႔ ထင္ရပါတယ္။

လကၡဏာေတြကေတာ့ Impulsiveness ကေလးဟာ ဘာလုပ္လုပ္ မေတြးေတာဘဲ ေဟာေဟာဒိုင္းဒိုင္း ျပဳမူတယ္။ Hyperactivity ျငိမ္ျငိမ္မထိုင္၊ ေကာင္းေကာင္းလမ္းမသြား၊ ပံုမွန္မေျပး၊ သူမ်ား အထက္တက္သလိုမတက္၊ သူမ်ားေတြလို စကားမေျပာ။ Inattention သူ႔စိတ္က တျခားကမာၻထဲ ေရာက္ေနသလိုမို႔ သူ႔ေရွ႕မွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာေတြနဲ႔ တလြဲ ေတြးထင္ေနတယ္။

၃ မ်ိဳးခြဲႏိုင္တယ္။ Predominantly inattentive type, Predominantly hyperactive-impulsive type နဲ႔ အဲဒီ ၂ မ်ိဳးတြဲေတြ ျဖစ္တယ္။

Childhood ADHD ကို ကုသလို႔ ရပါတယ္။ Behavioral therapy အမူအက်င့္ ကုသနည္းနဲ႔ Medications ေဆးေပး ကုသနည္း၊ Lifestyle changes လူေနဘဝ ျပဳျပင္နည္း၊ Counseling ေမးျမန္း-ေျပာဆိုနည္းေတြ သံုးျပီး ကုသရတယ္။

ဆင္တူတဲ့ ေရာဂါေတြနဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။ မိဘအိမ္ေထာင္ေရး-လူမႈေရး ျပႆနာရွိလို႔၊ နာမၾကားလို႔၊ အတက္ေရာဂါ၊ စိတ္က် ေရာဂါ၊ အအိပ္ပ်က္၊ အလြဲသံုးစားျပဳခံရတာ၊ စတာေတြက ဆင္တတ္တယ္။ ကေလးဘဝမွာ မေပ်ာက္ရင္ ၆ဝ% က Adult ADHD လူၾကီးေရာဂါဆက္ျဖစ္မယ္။ ေသျခာမကုရင္ ျပႆနာေတြ ဆက္တက္မယ္။ တျခား စိတ္ေရာဂါေတြ တဲြလာမယ္။

Medical management နဲ႔ Behavioral treatment ေတြက အထိေရာက္ဆံုးလို႔ ၂ဝဝ၅ သုေတသနတခုက ဆိုပါတယ္။

Stimulant medication ေဆးကို အသံုးမ်ားတယ္။ Methylphenidate (Ritalin, Metadate, Concerta), Dexatroamphetamine (Dexedrine), Mixed Amphetamine Salts (Adderall), Dextromethaphetamine (Desoxyn) နဲ႔ Lisdexamfetamine (Vyvanse) ေဆးေတြျဖစ္တယ္။ ၾကားဘူးနာဝ ရွိၾကမွာပါ။ ဒီေဆးနာမည္ေတြက "feel-good" ေဆးေတြပါလို႔ ေဆးစြဲေစတတ္တယ္။

Antipsychotic medication စိတ္ေဆး၊ Non-stimulant medications ျဖစ္တဲ့ Atomoxetine (Strattera) Guanfacine (Intuniv) ေဆးေတြသံုးတယ္။

စမ္းသပ္ေဆးနည္း၊ အစာအာဟာရနည္းေတြလဲရွိေသးတယ္။ Omega-3 နာမည္ၾကီးေနတဲ့ (seal, fish or krill oil) ငါးေတြကေန ထုတ္တဲ့ အိုမီဂါ-၃၊ Vitamin နဲ႔ mineral supplements ဗီတာမင္နဲ႔ ဓါတ္ဆားေတြကလဲ အေထာက္အကူ ျပဳႏိုင္တယ္။ Medical cannabis နဲ႔ Aerobic fitness တို႔ ျဖစ္တယ္။

ေဆးဝယ္ရတာ လြယ္တာ-ခက္တာ ႏိုင္ငံတခုနဲ႔တခု မတူပါ။ စိတ္အထူးကုနဲ႔သာ တိုင္ပင္ကုသသင့္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၅-၇-၂ဝ၁ဝ

ေက်းဇူးတင္လ်က္ပါ ဆရာခင္ဗ်ား။ ေဆးရဖုိ႔ဆုိတာ အေၾကာင္းေၾကာင္းေၾကာင့္ မလြယ္လုိ႔ အျခားကုထံုးေတြ၊ Alternative medicine ေတြ ရွိရင္ ေရးေပးေစခ်င္ပါတယ္။ လူပ်ိဳေပါက္အရြယ္ဆုိ ကုလုိ႔ မီႏုိင္ပါေသးလား ခင္ဗ်ား။

Alternative Therapies ေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ သိပၸံနည္းက်ေတာ့ အာမ မခံႏိုင္ဘူး။ အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ေဆး Ritalin (Methylphenidate), Adderall (Amphetamine and Dextroamphetamine) နဲ႔ Concerta ေတြကို ရွာရတာ ခက္တယ္။ ေဆးလက္မွတ္ လိုတဲ့အျပင္ ေဆးေတြက ၁ လသာခံလို႔ ၾကာၾကာသံုးဘို႔ ဝယ္ထားလို႔မရဘူး။ Non-Medical Interventions ဆိုတဲ့ behavior modification ကိုလည္း လုပ္ရပါမယ္။ ဘယ္အရြယ္ေရာက္ေနေန ကုသတာ အက်ိဳးမ်ားပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္က စိတ္ပညာ အထူးကုေတာ့ မဟုတ္ပါ။

16-7-2010