က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Saturday, July 31, 2010

Speech and Language Delay and Disorder ကေလး စကားေျပာေႏွးျခင္း

Jul 17, 2010 at 10:13 PM
ဆရာခင္ဗ်ား ကြ်န္ေတာ့္သားဟာ အခု ၃ နွစ္ရိွပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ တစ္ျခားကေလးေတြလို စကား မသြက္ပါဘူး။ ေဖေဖ ေမေမ နဲ႔ တစ္ခ်ိုုုုဳ႕စကား (ဥပမာ - ေရေရ၊ ဘဘ၊ မမ၊ ေပးပါစတာ) ေတြပဲ ေျပာပါတယ္။ စိုးရိမ္ရပါသလား ဆရာ။ စကားသြက္ေအာင္ ဘယ္လို လုပ္ရမလဲ ခင္ဗ်ာ။ ကေလးဥာဏ္ရည္နဲ႔ ဆိုင္ပါသလား။ ေက်းဇူးျပဳျပီး ေျဖၾကားေပးပါ ခင္ဗ်ာ။ ေလးစားစြာျဖင့္၊

ကေလးမွာ တခုခုလိုေနပံုရတယ္။ ကေလး စကားေျပာ အခက္အခဲက ၅-၁ဝ% ေသာ ေက်ာင္းမထားမီအရြယ္ေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ အထူးကုသဘို႔ လိုႏိုင္တယ္။ အေျခခံသေဘာ သိေအာင္ နည္းနည္း ေရးပါရေစ။

Speech နဲ႔ Language မတူေပမဲ့ ထပ္ေနၾကတယ္။ (၁) သူမ်ားေျပာတာကုိ နားလည္ျပီး၊ (၂) ကုိယ္ေျပာခ်င္တာကို က်ိဳးေၾကာင္း ဆီေလွ်ာ္စြာ ေဖၚထုတ္တတ္ျခင္းကို “စကားေျပာတတ္တယ္” လို႔ ေခၚပါလို႔၊ နားလည္ျခင္း ၂ မ်ိဳးပါတယ္။ Language အခက္အခဲရွိတဲ့ ကေလးဟာ စကားလံုးေတြ အသံထြက္ဘို႔ ခက္ေနတယ္။ ၂ လံုးထက္ မရဘူး။ ကေလး ကေတာ့ သူဆိုလိုခ်င္တာကို အမွန္ေတာ့ ေျပာတာဘဲ၊ နားေထာင္သူေတြက နားလည္ႏိုင္ေအာင္အထိ မေကာင္းဘူး။ တခ်ိဳ႕ကေလးက ေကာင္းေကာင္းေတာ့ ေျပာေပမဲ့၊ Instruction ခိုင္းတဲ့အတိုင္း မလိုက္ႏိုင္ဘူး။

Speech ဆိုတာ အသံထြက္တာ၊ သူမ်ားက နားလည္ေအာင္ မေျပာႏိုင္ရင္ အခက္အခဲရွိေနတာ။ အသံမပီတာလဲ ပါမယ္။
Language ဆိုတာက အဓိပၸါယ္ရွိတဲ့ အသံ။ ဥာဏ္ရည္ အလိုက္ စကားတတ္တယ္၊ သိပ္မတတ္ဘူး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Language delays ေတြဟာ Speech problems ထက္ ျပႆနာၾကီးတယ္။ တိုးတက္လာတာ မွန္ေပမဲ့ ေႏွးေနတာလဲ ပါတယ္။

ကေလးဟာ -
၁ ႏွစ္မျပည့္ခင္ အသံေပးတာကို တံု႔ျပန္ရမယ္။ ကေလးဆီကလဲ ဘယ္လို အသံျဖစ္ျဖစ္ ထြက္လာရမယ္။
၁၂ လေက်ာ္ရင္ (ဘိုင္ဘိုင္) ဆိုတာကို တနည္းနည္းနဲ႔ ကေလးက တံု႔ျပန္တတ္မယ္။
၁၈ လမွာ (ဘိုင္ဘိုင္) ကို စကားနဲ႔ မဟုတ္ဘဲ လက္ဘဲလႈတ္ခ်င္ေနရင္ေတာ့ အားနည္းေနျပီ မွတ္ပါ။ အသံကို လိုက္တုတတ္ရမယ္။ ရိုးရိုးရွင္းရွင္းေလး ခိုင္းတာကို ကေလး နားလည္ႏိုင္ရမယ္။
၂ ႏွစ္သားေရာက္လို႔ စကား-အမူအယာ သင္ေပးတာကို သင္တဲ့အတိုင္းထက္ ပိုျပီး သူ႔အလိုလို စကားလံုး၊ စကားစု မထြက္ရင္၊ ေျပာတဲ့စကားက ထပ္ထပ္သာေျပာေနျပီး၊ သူ အေရးတၾကီးလိုခ်င္-ရခ်င္ေနတာကို ထုတ္မေျပာတတ္ေသးရင္။ ရိုးရိုးေလး ခိုင္းတာကုိ လိုက္မလုပ္တတ္ေသးရင္။ ထြက္တဲ့အသံကလည္း ပံုမွန္လိုမဟုတ္ဘဲ ေအာေနမယ္၊ ႏွာေခါင္းသံ ထြက္ေနမယ္ ဆိုရင္၊ စကားအရာမွာ အားနည္းေနျပီ။

တိတိက်က် စစ္ရေအာင္။
ေမြးေမြးခ်င္း = ငိုမယ္။
၂-၃ လ = ငိုပံုငိုနည္း မတူေတာ့။ သူမၾကိဳက္တာဆိုရင္ အမ်ားၾကီး၊ နည္းနည္းမၾကိဳက္ရင္ နည္းနည္း ငိုမယ္။ ေခ်ာ့ရင္ တိတ္မယ္။
၃-၄ လ = ဘူးမႈတ္မယ္။
၅-၆ လ = ဘူးမႈတ္တာ စည္းခ်က္က်လာမယ္။
၆-၁၁ လ = စကားသံလို ဘူးမႈတ္သံတူလာမယ္။ အမူအယာလဲျပမယ္။
၁၂ လ = စကား ၁-၂ လံုးေျပာမယ္။ နာမည္ေတြ မွတ္မိလာမယ္။ ရင္းႏွီးတဲ့အသံမ်ဳိး အတုလုပ္လာမယ္။ ရိုးရိုးေလး ခိုင္းတာကို နည္လည္လာမယ္။
၁၈ လ = စကားလံုး ၅-၂ဝ ေလာက္ နားလည္လာမယ္။ နာမည္ေတြ ပါတယ္။
၁-၂ ႏွစ္ = စကားလံုး ၂ ခုပါ စာေၾကာင္း။ ေဝါဟာရပိုၾကြယ္။ (ဂြတ္ဘိုင္) လုပ္တတ္။ ရင္းႏွီးတဲ့ တိရစာၧန္အသံမ်ိဳး လိုက္ တုတတ္လာ။ လိုခ်င္တာ ပိုေတာင္းတတ္၊ မလိုခ်င္တာ ျငင္းတတ္။
၂-၃ ႏွစ္ = ကိုယ္ခႏၶာအစိတ္အပိုင္းေတြ ျပတတ္။ နာမည္သာမက ကုိယ့္ဖါသာကိုယ္ သားသား-မီးမီး လို႔ေျပာတတ္။ Noun နာမ္နဲ႔ Verb ကရိယာ တြဲသံုးလာ။ ေဝါဟာရ ၄၅ဝ ေလာက္တတ္။ Short sentence စာေၾကာင္းတို ေျပာတတ္။ အေရာင္း ၃-၄ မ်ိဳး ခြဲတတ္။ အၾကီး-အငယ္ ခြဲျခားတတ္။ ၾကားျပီးသား ပံုျပင္ကို ထပ္ၾကားခ်င္။
၃-၄ ႏွစ္ = ပံုျပင္ ေျပာတတ္။ စကားလံုး ၄-၅ လံုးပါစာေၾကာင္း။ ေဝါဟာရ ၁ဝဝဝ ေလာက္တတ္။ လမ္းနာမည္သိ။ ကဗ်ာ-သီခ်င္းတခ်ိဳ႕တတ္။
၅-၆ ႏွစ္ = ေဝါဟာရ ၂ဝဝဝ ေလာက္တတ္။ ထူးျခားတဲ့ဆက္စပ္မႈမ်ိဳး ပိုေဝး-ပိုၾကီး ဆိုတာသိလာ။ လိပ္စာသိလာ။ မတူတာနဲ႔ တူတာသိလာ။ ပိုက္ဆံမွန္းသိလာ။ ၁ဝ မ်ိဳးအထိေရတတ္။ ဘယ္-ညာ သိလာ။ စာေၾကာင္းစံုတတ္။
၄-၅ ႏွစ္ = အတိတ္ကာလ past tense သိလာ။ ေဝါဟာရ ၁ဝဝဝ ေလာက္တတ္။ အေရာင္ေတြခြဲတတ္။ “ဘာလို႔-ဘာ့ေၾကာင့္” ေမးခြန္းေတြ ထပ္ထပ္ေမးလာမယ္။

အေၾကာင္းေတြ ရွာရေအာင္
အမ်ားၾကီးပါဘဲ။ ဦးေႏွာက္ထဲက စကားေျပာ (စင္တာ) မွာ မဖြံ႔ျဖိဳးေနရင္ ႏႈတ္ခမ္း၊ လွ်ာ၊ ေမးေတြကို ေကာင္းေကာင္း အသံုးမျပဳႏိုင္ဘဲ ျဖစ္ေနမယ္။ စကားအရာသာ မဟုတ္ဘဲ တျခားဟာေတြ ဥပမာ အစားေၾကြးရတဲ့ အခက္အခဲမ်ိဳးပါ တြဲျဖစ္ေနတာလည္း ရွိႏိုင္တယ္။ နားၾကားမႈ ခ်ိဳ႕ယြင္းေနတာေၾကာင့္ ျဖစ္တာလည္း စစ္ရပါမယ္။ ေမြးရာပါ မဟုတ္ဘဲ နားမွာ ပိုးဝင္-ေရာင္-ျပည္ယိုေနတာ ေတြ႔ရင္ ကုသပါ။

အထူးဘာသာရပ္အေနနဲ႔ တိတိက်က် ေရာဂါနာမည္ေတြ ခြဲထားေသးတယ္။
Structural problems (Cleft lip or Cleft palate) ေမြးရာပါ ႏႈတ္ခမ္းကြဲ၊ အာေခါင္ကြဲ၊
Learning disability ေလ့လာမႈ ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း၊
Hearing loss နားမၾကားျခင္း၊
Intellectual disability ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း၊
Prematurity လမေစ့ေမြးျခင္း၊
Auditory processing disorder နားကၾကားေသာ္လည္း အဓိပၸါယ္ဖြင့္ရန္ ေႏွးျခင္း၊
Neurological problems (Cerebral palsy, Muscular dystrophy, Traumatic brain injury) ဦးေႏွာက္၊ အာရံုေၾကာ၊ ၾကြက္သားေရာဂါ၊ ခိုက္မိတာ တခုခုရွိေနျခင္း။
Autism ဦးေႏွာက္မွာ သူရေနတဲ့ Information သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို ေကာင္းေကာင္း Process အသံုးမျပဳႏိုင္ ေသးတာေၾကာင့္ အမူအယာ၊ ေျပာဆိုဆက္ဆံမႈ၊ စတာေတြ ပံုမွန္ကေလးလို မျဖစ္ေသးတဲ့ေရာဂါ။ ၃ ႏွစ္မတိုင္ခင္ ကေလးမွာ စျဖစ္တယ္။

ဘယ္လို ကုမလဲ
ေဆးတိုက္တာနဲ႔ ရမွာ မဟုတ္ပါ။ မိဘကေန ကုိယ့္ကေလးကို ပံုမွန္ထက္ ပို ေမွ်ာ္လင့္ေနတာမ်ိဳးလည္း ရွိတယ္။ Speech-language pathologist ဆိုတဲ့ အထူးကုသမႈ လိုႏိုင္တယ္။ ဒါနဲ႔လဲ မလံုေလာက္ပါ။ မိဘေတြက လုပ္စရာေတြ အမ်ားၾကီး ရွိတယ္။ မ်ိဳးရိုးဗီဇ သန္တာ၊ ေႏွးတာ ရွိတယ္။ ပါတ္ဝန္းက်င္ ကလည္း အမ်ားၾကီး သက္ေရာက္ပါတယ္။ ကေလးနဲ႔ေနဘို႔ အခ်ိန္ေပးပါ။ စကားေျပာ၊ သီခ်င္းဆို၊ အမူအယာ လုပ္ေပးပါ။ အတုလိုက္ႏိုင္ေအာင္ အားေပးပါ။ ကေလးနားမွာ စာဖတ္ျပပါ။ စာအုပ္ထဲက အရုပ္ေတြျပပါ။ အရုပ္နာမယ္ေတြ ေျပာျပပါ။ ကေလးေခ်ာ့ ကဗ်ာ၊ သီခ်င္း၊ ဆိုျပပါ။ ေန႔စဥ္တဓူဝ အလုပ္ေတြတိုင္းမွာ သင္ေပးပါ။ စားစရာ၊ ကစားစရာ၊ အခန္းထဲက ပစၥည္းေတြ၊ ကား၊ ရတား။ Nature and Nurture သဘာဝ နဲ႔ ျပဳစုမႈ ၂ မ်ိဳးတြဲ လိုတယ္။

ကေလးအထူးကုကို အရင္ျပပါ။ သူကေန ဆက္ညႊန္ဘို႔လိုရင္ ညႊန္ပါလိမ့္မယ္။

ကေလးေရာ လူၾကီးပါ က်န္းမာ-ခ်မ္းသာၾကပါေစ။

Dr. တင့္ေဆြ
၃၁-၇-၂ဝ၁ဝ