Q: လည္ပင္းကျဖစ္တဲ့ အက်ိတ္ ဘယ္ႏွစ္မိ်ဴး ရွိပါသလဲဆရာ။ လည္ပင္းက အေၾကာအတုိင္း တစ္လံုးျပီး တစ္လံုး တန္းစီျပီး ထြက္တဲ့ အက်ိတ္က ဘယ္လုိ ဆုိးက်ိဳးေတြ ျဖစ္ေစတာလဲ။ ေဆးေသာက္တာနဲ႔ ေပ်ာက္နုိင္ပါသလား။
A: ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ၊ ျဖစ္တာ ဘယ္ေလာက္ၾကာျပီ၊ တျခားဘာလကၡဏာေတြရွိတယ္။ ဥပမာ ဓါတ္မွန္၊ နာ-မနာ၊ လူပိန္လာ-မလာ၊ သိခ်င္ပါေသးတယ္။ မတူတာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိလို႔ပါ။ တက္ေစ့ေရာင္တာ၊ တီဘီ၊ ကင္ဆာ အေတာ္ မတူတာေတြ။
Q: ျဖစ္တာက ညီမေလးတစ္ေယာက္ပါဆရာ။ သူက နဂုိပိန္တာပါ။ သိပ္မၾကာေသးဘူးထင္တာပဲ။ သူကခုမွ ကုိယ္ကုိယ္ကုိ စမ္းမိတာတဲ့၊ အလံုးက မျမင္ရပါဘူး။ လက္နဲ႔ စမ္းၾကည့္မွ သိတာပါ။ လည္ပင္း အက်ိတ္ ဟုတ္-မဟုတ္ ဆုိတာလည္း မသိပါဘူး။ လူက ပိန္ရင္ လည္ပင္းက အရုိးၾကီးေပၚေနတယ္ေလေနာ္။ အဲဒီေပၚေနတဲ့ အရုိးန႔ဲကပ္လွ်က္ အေပၚဘက္ လည္ပင္း ခ်ိဳင့္ေနတဲ့ ေနရာမွာရွိတယ္။ အလံုးက ညာဘက္မွာပါ။ နာလည္း မနာဘူးတဲ့။ ေဆးခန္းလည္း မသြားရေသးပါဘူး။ ေဆးခန္းမွာ ဓါတ္မွန္ရုိက္ျပီး ေသေသခ်ာခ်ာ စမ္သပ္ၾကည့္ရမွာေပါ့ေနာ္ ဆရာ၊။ အသက္က ၂၈ႏွစ္ ျပည့္ေတာ့မွာပါ။ ေခ်ာင္းဆိုးေနတာ ၃၊ ၄ ပတ္ရွိျပီဆရာ။ ေခ်ာင္းဆုိးတာ ေဆးခန္း သြားျပီးပါျပီ။ အခု နဲနဲဆုိးပါေသးတယ္။ ဆရာေျပာတဲ႔ အျခား လကၡဏာေတာ့ မေတြ႔ေသးပါဘူးဆရာ။
A: ဓါတ္ပံု ပို႔ေပးတာ အမ်ားၾကီး အေထာက္အကူရတယ္။ Goitre လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ မဟုတ္တာ ျမင္တာနဲ႔ သိျပီ။ အျဖစ္ႏိုင္ဆံုးက လည္ပင္းမွာ ရွိတ့ဲ တက္ေစ့လို႔ေခၚတဲ့ Lymph Nodes ၾကီးတာဘဲ။ ပံုမွာ တလံုးထဲ ျမင္ရတယ္။ စာထဲမွာ တန္းစီျပီး ရွိတယ္ ေျပာတယ္။ စမ္းမွသိရတာ ျဖစ္မယ္ထင္တယ္။
လူတိုင္းမွာ Lymphatic system ဆိုတဲ့ ေသြးျပန္ရည္စနစ္ ရွိတယ္။ Lymph Nodes အေစ့ေလးေတြ တခုနဲ႔ တခု အေၾကာေတြနဲ႔ ဆက္ေနတာ။ တကုိယ္လံုး လိုလိုမွာ ရွိတာ။ စုေနတဲ့ ေနရာေတြ ရွိတယ္။ လည္ပင္းက တခုေပါ့။ ေမးေအာက္၊ ခ်ိဳင္း၊ နဲ႔ ေပါင္ရင္းေတြမွာလည္း ရွိတယ္။ ဒီစနစ္က Immune system ခံႏိုင္အားအတြက္ အသံုးက်တယ္။ မသင့္တာ တခုခု ျဖစ္ရင္ ေနာက္ ဒါမ်ိဳး ထပ္မျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေပးတာမ်ိဳး ေျပာတာ။ အေစ့တခုခု ေရာင္ေနတယ္ဆိုတာ ေရာဂါတခုခု ရွိေနျပီးသားလို႔ သိႏိုင္တယ္။
သူ႔အရည္ Lymph ထဲမွာ White blood cells ေသြးျဖဴဥေတြ၊ အူကလာတဲ့ Chyle အရည္ နဲ႔ ေသြးနီဥ Red blood cells နည္းနည္း ပါတယ္။ ေရာဂါရေနရင္ သူ႔ထဲမွာ ပိုးေတြနဲ႔ တျခားပစၥည္း Antigens ေတြပါ ပါေနလိမ့္မယ္။ ေနာက္ဆံုး Veins ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ဝင္သြားၾကတယ္။ ေဘလံုးေခၚတဲ့ Spleen ဟာလည္း ဒါမ်ိဳးဘဲ။ Tonsils အာသီးလည္း မထူးဘူး။ Lymph nodes အေစ့ေတြ အထဲမွာ Lymphocytes ေသြးျဖဥေတြက ေရာဂါပိုးေတြကို ျပီးေစႏိုင္တဲ့ Antibodies ခံႏိုင္စြမ္း ထုတ္ေပးတယ္။
ေပါင္ျခံ နဲ႔ ခ်ိဳင္းမွာ လကၼဝက္ေလာက္သာ ရွိတဲ့ တက္ေစ့ေလးေတြ ရွိေနတာေတာ့ ကိစၥမရွိပါ။ အေအးမိ-ႏွာေစးလို ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ မဟုတ္ဘဲ ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ လည္ပင္းနာ၊ အာသီးေရာင္၊ အနာ ျဖစ္တာနဲ႔ တြဲေနရင္ Antibiotic ပဋိဇီဝေဆး အရင္ဆံုး ေပးမယ္။ နာတာ-ေရာင္တာ သက္သာေအာင္လည္း Ibuprofen, Paracetamol ေဆး ေပးႏိုင္တယ္။ ၂ ပါတ္ေလာက္မွာ ျပန္ေကာင္းသြားမယ္။ ဆက္မၾကီးဘဲ ေသးေသးသြားလိမ့္မယ္။ Abscess ေရာင္-နာ-ၾကီး ေနတဲ့ တက္ေစ့က အထဲမွာ ျပည္တည္ရင္ေတာ့ ခြဲရမွာေပါ့။
တက္ေစ့ ၾကီးေနယံုကေတာ့ ျပႆနာ မဟုတ္ေသးပါ။ ၂ ပါတ္ေက်ာ္လာျပီ၊ လူကပိန္လာတယ္၊ ညပိုင္း ေခြ်းထြက္တယ္၊ အားယုတ္လာတယ္၊ အဖ်ား တာရွည္မယ္ဆိုရင္ ဆရာဝန္ျပပါ။ ၾကီးေနတဲ့အေစ့က မာေနတယ္၊ ၾကီးလာတာလည္း ျမန္မယ္၊ သူ႔အနားက အေရျပားျဖစ္ျဖစ္ ေအာက္ကိုျဖစ္ျဖစ္ ကပ္ေနလို႔ ေရြ႕-လႈတ္ မရရင္၊ အေစ့ အထက္က အေရျပားက နီ-နာလာရင္၊ လည္ပင္းအေျခ၊ Collar (Clavicle) bone ညွပ္ရိုးနား ကပ္ေနရင္၊ (အခုေမးသူလို)၊ ေဆးစစ္ရလိမ့္မယ္။
Lymph nodes အေစ့ေတြ ဘာလို႔ၾကီးလာသလဲ။ Infection ေရာဂါပိုးဝင္တာ။ Cancer ကင္ဆာ၊ Lymphoma, Leukemia ေသြးကင္ဆာ၊ စံုေအာင္ ေရးျပတာပါ။ ေမးတဲ့သူအတြက္ မစိုးရိမ္ပါနဲ႔။ ဓါတ္ပံုထဲကသူမွာ Infection ေရာဂါပိုးဝင္တာသာ ျဖစ္မွာပါ။ ပိုးအမ်ိဳးအစားကိုေတာ့ သိဘို႔ လိုလာျပီ။ အာဂႏၱဳလား၊ နာတာရွည္ တည္းခိုေနတဲ့ ေရာဂါလား ခြဲျခားရတယ္။
အာဂႏၱဳေတြက လည္ေခ်ာင္းနာ၊ ႏွာေစး၊ အေရျပားအနာ၊ နဲနဲျပင္းတာေတြက TB ဖန္းဂတ္စ္၊ Parasite ပါရာဆိုက္၊ Rheumatoid arthritis ရူမတြိဳက္ အဆစ္နာ၊ Lupus လူးပတ္စ္၊ ေနာက္ဆံုး HIV ကို ေရြးထုတ္ရမယ္။
ေဆးစစ္တာ Emergency hospital treatment သိပ္အလွ်င္စလို လုပ္ဘို႔ မလိုပါ။ ဆရာဝန္ဆီ ေရာက္ရင္ အရင္ဆံုး ႏုတ္ေျဖ စာေမးပြဲ အစစ္ခံရမယ္။ Blood test ေသြးစစ္တာ၊ X-ray ဓါတ္မွန္ရိုက္တာ၊ CT scan လုပ္တာ၊ ေနာက္တခါ လာရင္ Biopsy အသားစ ျဖတ္ထုတ္-စစ္ေဆးတာ လုပ္ခ်င္လုပ္မယ္။
ေဆးကုဘို႔ကေတာ့ ဓါတ္မွန္အေျဖ၊ ေသြးစစ္ခ်က္၊ အသားစျဖတ္စစ္တဲ့ ရလဒ္ေတြအေပၚ မူတည္လိမ့္မယ္။
Dr. တင့္ေဆြ
၁၈-၈-၂ဝ၁ဝ
