Q: I would like to know about the disease called Fistula. Does it need to cure urgently or not? Your urgent reply will be highly appreciated. If you have time please explain in Burmese about Fistula.
ေရွးကတည္းက ဒီအနာ ရွိခဲ့တယ္။ ေဆးပညာဖခင္ၾကီး Hippocrates (ဘီစီ ၄၆ဝ-၃၇ဝ) က ညႊန္းခဲ့ဘူးသလို၊ ျပင္သစ္ ဘုရင္ လူဝစ္-၁၄ (၁၆၃၈-၁၇၁၅) မွာ ဒီေရာဂါ ရွိခဲ့တယ္။ လူ ၁ သိန္းမွာ ၉ ေယာက္နီးပါး ျဖစ္ၾကတယ္။ ေယာက္်ားက ၂ ဆ ျဖစ္တယ္။ အသက္ ၄ဝ နီးနီး (၃၈႕၃ ႏွစ္) မွာ အျဖစ္မ်ားဆံုးပါ။ ကေလးေတြမွာလည္း ျဖစ္ပါတယ္။
ဝမ္းသြားေပါက္ Anus စအိုေဘးမွာ Boil, Ulcer အနာေပါက္ရင္ ၾကီးၾကီး-ေသးေသး မေပါ့ပါနဲ႔။ မရွက္ပါနဲ႔။ ဖိထိုင္ေတာ့ ျပည္- မန္းရည္-ငန္းရည္က ေကာင္းေကာင္း မထြက္ႏိုင္ဘူး။ ဒီေတာ့ အနာက အထဲမွာ လႈိက္စားမယ္။ အထဲဆိုတာ အဆီ၊ အသားေတြ လြန္သြားရင္ ဝမ္းေတြကို ေလွာင္ထားတဲ့ Rectum အစာေဟာင္းအိမ္အထိ ေရာက္ျပီး၊ အထဲေပါက္တခု ျဖစ္လာမယ္။ အဲလို Canal တူးေျမာင္းလို ျဖစ္လာတာကို ဗမာလို အမ်ိဳးမ်ိဳးေခၚေနၾကတယ္။ ျမန္မာအဘိဓာန္က “ဂရင္ဂ်ီနာ” ေရာ “ဘရင္ဂ်ီနာ” လို႔ပါ ေရးပါတယ္။ ဆရာေတာ္ အရွင္ၾသဘာသာဘိဝံသ စီရင္တဲ့ သုေတသန သရုပ္ျပ အဘိဓာန္ မွာ ဘဂႏၶလာ “ဂယင္ဂ်ီနာ” လို႔ ပံုႏွိပ္ထားတယ္။ ေျမာင္းကေန ေဘးကို လက္တံေတြ ထြက္ႏိုင္ေသးတယ္။ ကြန္ကရစ္ေတြနဲ႔ မံထားတဲ့ ေျမာင္းမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ၊ အနာ ႏုတ္ခမ္းသားလို မက်က္ႏိုင္တဲ့ အသားႏုေတြသာ ျဖစ္တယ္။ စအိုအနားမွာ အျပင္ေပါက္က တခုမက ရွိသလို အထဲေပါက္ကလည္း မ်ားႏိုင္တယ္။ မ်ားလြန္လြန္းလို႔ တခ်ိဳ႕ ကရြတ္ေခြနဲ႔ ထိုင္ရတယ္။
စအိုေဘးမွာ အနာေပါက္လို႔ မဟုတ္ဘဲလဲ ျဖစ္ေသးတယ္။ ထိခိုက္ဒဏ္ရာ၊ စအိုကြဲနာ (FIA ေနာက္တမ်ိဳး)၊ တီဘီ၊ ကင္ဆာ၊ ဓါတ္ကင္တာ၊ Steroid ေဆးေပးတာ၊ Chlamydia ပိုးဝင္တာေတြကေနပါ ျဖစ္တတ္တယ္။ HIV နဲ႔လဲ ဆက္ေနေသးတယ္။ ဂႏိုရီးယား၊ Ulcerative colitis, Diverticulitis, Crohn’s disease ေတြေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
ေသျခာၾကည္ရင္ အျပင္ေပါက္ကိုသာ မ်က္စိနဲ႔ ျမင္ရမယ္။ ျပည္-မန္းရည္ဆိုတာ ထြက္လာလိုက္ ေပ်ာက္လိုက္၊ စအိုထဲ လက္ထည့္ စမ္းနည္း PR exam လုပ္ရတယ္။ စအိုထိန္း ၾကြက္သားဝိုင္းနဲ႔ အဆက္အစပ္ကို စစ္ေဆးရမယ္။ Goodsall rule ဆိုတာကို ခြဲစိတ္ဆရာဝန္တိုင္း အားကိုးၾကရတယ္။ “အျပင္က ျပြန္ေပါက္ဟာ စအိုေပါက္ ေရွ႕ပိုင္း တဝက္မွာရွိရင္ အထဲ လမ္းဟာ မ်ဥ္းေျဖာင့္ စပုတ္တံလို သြားတယ္။” “စအိုေပါက္ ေနာက္ပိုင္း တဝက္မွာရွိရင္ မ်ဥ္းေကာက္၊ ျမင္းခြါပံုလို သြားမယ္။”
ဆင္တူရိုးမွား တျခား ေရာဂါေတြနဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။ Fissure in ano (FIA) စအိုကြဲနာ၊ Internal piles အတြင္းလိပ္ေခါင္း၊ External piles အျပင္လိပ္ေခါင္း၊ Periproctal abscess ျပည္တည္နာ၊ Anal polyp စအိုအသားပို၊ Sentinel tag အဝေစာင့္ အသားပို။
အနာ-အနာေတြက ေပ်ာက္သြားလိုက္ ျပန္ေပၚလိုက္။ ေပ်ာက္သြာတာ မဟုတ္ဘဲ ျမံဳေနတာပါ။ သူ႔အလိုလို ေပ်ာက္တယ္ ဆိုတာ မရွိပါ။ ေဆးကုပါ။
Ksharsutra/Ksharsootra ဆိုတဲ့နည္းကို တျခားေဆးပညာက သံုးတယ္။ သစ္ပင္-ပန္းပင္ေတြကေန ရတာေတြနဲ႔ ေဆးေဖၚျပီး (medicated setone) ေဆးအပ္ခ်ည္ အေနနဲ႔ ထည့္ေပး-ျခည္ေပးနည္း ျဖစ္ပါသတဲ့။
MBBS ဆရာဝန္ေတြ သင္ၾက-သံုးၾကတဲ့ ခြဲစိတ္နည္းေတြထဲမွာ အမ်ားဆံုးသံုးနည္းကေတာ့ Fistulectomy ျပြန္ကို အနာသစ္လုပ္၊ အသားႏုကို အေျခကေန အထက္တက္ က်က္ေစတဲ့နည္းပါ။ ပဋိဇီဝေဆး အရင္ ေပးရတယ္။ မခြဲခင္ တညနဲ႔ မနက္ထ ဝမ္းျခဴေပး၊ ခါးထံုေဆးနဲ႔ ခြဲပါတယ္။ ခြဲျပီးစမွာ ကရိကထေတာ့ မ်ားမယ္။ ၂-၃ ရက္ ရာဘာပိုက္ တခု ထည့္ထား ေပးပါမယ္။ ေလလည္ႏိုင္ေအာင္ေပါ့။ အစာကို ေရ-အရည္၊ ေနာက္ ဆန္ျပဳတ္-စြပ္ျပဳတ္၊ ေနာက္မွ ထမင္းစားခိုင္းတယ္။ ဝမ္းမျဖစ္ေအာင္ ဆင္ျခင္ခိုင္းတာပါ။ ေန႔တိုင္း ေဆးထည့္ေပးမယ္။ ေကာင္းသြားပါလိမ့္မယ္။ အေျခခံေရာဂါရွိရင္လည္း ကုရပါတယ္။
Fibrin glue injection ဆိုတဲ့ ေဆးထိုးကုနည္းလည္း သံုးလာၾကတယ္။ Fistula plug က အဲဒါကို ပိုဆန္းသစ္ထားတဲ့ နည္းပါ။ ၈ဝ% ေအာင္ျမင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ Endorectal advancement flap နည္းက အထဲေပါက္ကို ျပဳျပင္ေပးတဲ့ ခြဲစိတ္နည္း၊ Anal Fistula Plug နည္းကေတာ့ အျပင္ေပါက္ကို ျပဳျပင္ေပးတဲ့ ေနာက္သံုး ခြဲစိတ္နည္းပါ။
“မုဆိုး စိုင္သင္” ဆရာဝန္ေတြလည္း အေကာင္းဆံုး ထင္တာနဲ႔ ကုေပး၊ ပိုေကာင္းတာေတြ႔ရင္ ျပင္ၾကရပါတယ္။
Dr. တင့္ေဆြ
၉-၉-၂ဝ၁ဝ
