က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Wednesday, October 6, 2010

Stammering စကားထစ္ျခင္း

Q: I am 33 yrs old man from Yangon. But now I am in (.....) for a visit. I am stammer. Please tell me how to cure my stammering voice. I am so disappointing about my stammering life. I am so tired to speak with others.

A: Stammering ဆိုတဲ့ စကားထစ္တာက Speech disorder စကား သာမက Communication and behavioral disorder ဆက္သြယ္မႈ နဲ႔ အမူအယာ ျပႆနာပါ တြဲေနတယ္။ အခက္အခဲ ရွိေနသူတေယာက္ဟာ စကားေျပာဘို႔ ၾကိဳးစားရင္း မ်က္ႏွာနဲ႔ ကိုယ္ခႏၶာမွာ သူမ်ားနဲ႔ မတူတာပါ ျဖစ္လာေစတယ္။ လူေတြ ၁% ျဖစ္ၾကတယ္။ ေယာက္်ားေတြက ၄ ဆ ပိုမ်ားတယ္။

ဘာလို႔ ျဖစ္ရတာ အေသအျခာ မသိေသးပါ။ Genetics မ်ိဳးဗီဇ နဲ႔ Neurophysiology အာရံုေၾကာ-ဇီဝကမၼေဗဒ ႏွစ္ခုလို႔ ယံုၾကည္ၾကတယ္။ သုေတသနတခုကေတာ့ Neurological coordination of speech အာရံုေၾကာ ထိန္းညွိေပးႏိုင္မႈပါ။ မိသားစုဘဝ၊ ငယ္ငယ္က ၾကီးထြားလာပံုေတြကိုပါ ေလ့လာတယ္။ အေၾကာင္းရင္းက တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ မတူပါ။ ျဖစ္တာလဲ တေယာက္ထဲမွာေတာင္ တယ္လီဖုန္းနဲ႔ေျပာတာ နဲ႔ မ်က္ႏွာခ်င္းဆိုင္ေျပာတာ မတူတတ္ပါ။

Stammering ကို အဂၤလန္-ဥေရာပ၊ Stuttering ကို အေမရိကား-ၾသစေၾတးလ်ားမွာ သံုးတယ္။ ေရာဂါလားလို႔ ေမးရင္ Disease မဟုတ္ပါ။ Disorder သာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဆီအေငၚမတည့္ ျဖစ္ေနတာမ်ိဳး။ Organic အဂၤါတခုခုမွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာလဲ မဟုတ္ျပန္ပါ။ ျဖစ္ေနတဲ့သူ စိတ္သက္သာေအာင္ စကားလံုး ေရြးေျပာေနတာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ကုသရာမွာ ေရာဂါေတြလို ေဆးေပးနည္းနဲ႔ မရတာကို ေပၚလြင္ေစခ်င္လို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ Psycho speech disorder စိတ္နဲ႔ေတာ့ အေသအျခာ ဆိုင္ပါတယ္။

စကားထစ္တာဟာ ဖြံ႔ျဖိဳးမႈျပႆနာလဲ ျဖစ္တယ္။ ကေလးတိုင္းလိုလို ငယ္တံုးက စကား ခပ္ထစ္ထစ္ ျဖစ္ဘူးၾကတယ္။ ကေလး ၂ဝ% ေလာက္မွာ လာျဖစ္တယ္။ သက္သာ ေပ်ာက္ကင္းႏံႈးေတာ့ ေကာင္းပါတယ္။ K, B, T, D, M ဆိုတဲ့ အသံထြက္မွာ လာခက္တယ္လို႔ သတိထားမိသူေတြ ရွိတယ္။ မိဘေတြကေန “စကား ေျဖးေျဖး ေျပာကြာ၊ ထပ္ေျပာစမ္း၊” စသျဖင့္ အက်င့္လုပ္ ေမး-ေျပာေနရင္ ကေလးမွာ စိုးရိမ္စိတ္ ကဲလာေစမယ္။ အမူအယာေတြ မတူတာလဲ ဒီသေဘာဘဲ။ မ်က္လံုး ပိတ္ခ်ီ-ဖြင့္ခ်ီ လုပ္တာ၊ ပါးစပ္ရြဲ႕တာ။ မိဘေတြကို အျပစ္ဖို႔တိုင္းလဲ မမွန္ျပန္ပါ။ ေပ်ာက္ေနျပီးမွ ျပန္ေပၚတာလဲ ရွိတတ္တယ္။

သီခ်င္းဆို၊ ကဗ်ာရြတ္ရင္ မထစ္ဘဲ သာမန္စကားေျပာမွ ထစ္တာကို Copied style ေခၚတယ္။ သရုပ္ေဆာင္ရင္ ပီပီျပင္ျပင္ ေျပာႏိုင္-ဆိုႏိုင္တယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ၾကိဳတင္ သတ္မွတ္-ေရြးခ်ယ္ျပီးသားကို ရြတ္ဆို-ေျပာျပရတာ မို႔ပါ။ ရုပ္ရွင္ အေက်ာ္အေမာ္ေတြထဲက မင္းသမီး Marilyn Monroe, Julia Roberts မင္းသား Bruce Willis, Hug Grant အဆိုေတာ္ ေတြထဲက Elvis Presley, Kylie Monogue ေတြဟာ စကားအရာမွာ ျပႆနာရွိတဲ့သူေတြပါ။

စကားေျပာရင္ အသံတခုျဖစ္ျဖစ္၊ စကားတလံုးထဲျဖစ္ျဖစ္ စကားစုျဖစ္ျဖစ္ ထပ္ေန၊ ဆြဲေန၊ ထစ္ေနတယ္။ ၾကားထဲ ရပ္ေနမယ္။ ထပ္ေနတာက "to-to-to-tomorrow" မ်ိဳး၊ ဆြဲေနတာက "mmmmmmilk" မိ်ဳး။ လူၾကား-သူၾကား စကား မၾကြယ္သူေတြ အထစ္အေငါ့မ်ိဳးနဲ႔ေတာ့ မတူပါ။

စကားထစ္တာက ေရေပၚမွာ ေပၚေနတဲ့ ေရခဲတံုးထိပ္နဲ႔တူျပီး၊ သူ႔ေအာက္ေျခမွာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အႏုတ္သေဘာ ေဆာင္မႈ ရွိေနပါတယ္။ ရွက္စိတ္၊ သိမ္ငယ္စိတ္၊ ေဒါသ၊ စိုးရိမ္မႈ၊ အျပစ္လို႔ ခံစားေနမႈေတြ ရွိေနႏိုင္တယ္။ သူ႔ကိုယ္သူ ဂုဏ္ငယ္ လာတယ္။ ကုသတဲ့အခါ ဒါကို ဂရုစိုက္ေပးရတယ္။ စိုးရိမ္စိတ္၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အထင္မၾကီးမႈေတြနဲ႔ မဆိုင္ဘဲလဲ ျဖစ္ပါေသးတယ္။

ေစာေစာကုသေလ ေကာင္းေလ။ တခါထဲ ေပ်ာက္တာမ်ိဳးေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ဒီအျဖစ္ကို စပါယ္ရွယ္ေတြက တရက္-တခါ၊ ဒါမွမဟုတ္ တပါတ္ ၂ ခါ၊ စုစုေပါင္း အခါ ၂ဝ လာခိုင္းတယ္။
• Fluency shaping therapy စကားၾကြယ္ၾကြယ္၊ ရွည္ရွည္၊ အဆက္အစပ္ရွိရွိ ေျပာေစနည္းပါ။ ေလးေလးပင္ပင္၊ ဆြဲဆြဲငင္ငင္ ေျပာစရာေတြပါလို႔ စကားေျပာႏံႈးေႏွးေစမယ္။ ေနာက္ပိုင္းေရာက္ေတာ့ ႏံႈးတက္လာေစရတယ္။
• Modification therapy စကားထစ္တာကို ပံုစံေျပာင္းေပးနည္။ စိုးရိမ္မႈကို ေလ်ာ့ေပးတာပါ။
o အဓိကနဲ႔ သာမည အမူအယာ၊ ခံစားမႈေတြကို Identification အရင္ရွာၾကည့္ရတယ္။
o ေနာက္တဆင့္ ဒါေတြကို Desensitization ယဥ္ပါးေစေအာင္ က်င့္ေပးမယ္။
o တတိယအဆင့္မွာ Modification အသြင္ေျပာင္းေစမယ္။ သက္ေတာင့္သက္သာ ထစ္ေစမယ္။ နားေစမယ္။ ထပ္အေျပာခိုင္းမယ္။
o ေနာက္တဆင့္မွာ Stabilization သင္ထားတာေတြကို ျပန္ေလ့က်င့္ျပီး သူ႔ဖါသာ နားတာစသျဖင့္ လုပ္ခိုင္းမယ္။

Electronic fluency devices ကရိယာသံုးနည္းလဲ ရွိတယ္။ Altered auditory feedback သူေျပာခဲ့တာကို အသံတမ်ိဳးနဲ႔ ျပန္နားေထာင္ေစတယ္။ တခ်ိဳ႕ေတာ့ တိုးတက္ေစပါတယ္။ Anti-stuttering medications ေဆးေပးနည္းက ျပန္ဆန္းစစ္တဲ့အခါ မသံုးသိပ္မတည့္တာ ေတြ႔လာရတယ္။

လူတေယာက္ စကားထစ္ေနတာကို ရံႈ႕ခ်တာ၊ လူညံ့လို႔ ေျပာတာ၊ ပ်က္ရယ္ျပဳတာ လံုးဝ မလုပ္သင့္ပါ။ Professional advice ပညာရွင္အၾကံမ်ိဳး မဟုတ္ေတာင္မွ အားေပးသင့္တယ္။ “ေျဖးေျဖးဘဲ ေျပာပါကြာ၊ ငါ နားေထာင္ေနမယ္။ မင္း စိတ္လို လက္ရ သက္ေတာင့္ သက္သာရွိမွ ေျပာ။” “မင္း အရင္ကထက္ တိုးတက္လာျပီဘဲ။” Self-therapy ကိုယ္တိုင္ ျပဳျပင္နည္း ေရးပါရေစ။
၁။ စကားကို ျမန္ျမန္မေျပာပါနဲ႔။
၂။ အသက္ရွဴတာ ပံုမွန္သာ ရွဴပါ။ စိတ္ပူ-ေၾကာက္ရြံ႕တဲ့အခါ “Take a deep breath အသက္ျပင္းျပင္း ရွဴလိုက္ပါ” လို႔ ေပးတဲ့အၾကံမ်ိဳး ဒီေနရာမွာ လိုက္တာထက္ မပိုေစပါနဲ႔။
၃။ စကားကို ညင္ညင္သာသာ ေျပာပါ။
၄။ Slow motion ရုပ္ရွင္ အေႏွးျပသလိုနဲ႔ စပါ။ ႏုတ္ခမ္း-လွ်ာ ေျဖးေျဖးကေလးသာ လႈတ္ပါ။
၅။ ေျပာမဲ့ စကားလံုးက ရွည္တယ္ ဆိုပါစို႔၊ ဘယ္အသံထြက္ကို ထိထိမိမိ ေျပာရမလဲ One particular syllable ေရြးျပီး Add a bounce တမင္လုပ္ ေျပာပါ။
၆။ ကိုယ္ၾကိဳက္တဲ့ စာ-ကဗ်ာ ကို အသံခပ္က်ယ္က်ယ္ ဖတ္ပါ။ ဖတ္ေနတံုးမွာ အသက္ရွဴတာ ပံုမွန္နဲ႔ သက္ေတာင့္ သက္သာ ရွိပါေစ။ အစမွာ ပံုမွန္အသံသာ ျဖစ္ပါေစ။
၇။ ကိုယ္ဖတ္သြားခဲ့တာကို ျပန္နားေထာင္ၾကည့္ပါ။
၈။ ရွည္တဲ့ သရသံ ၅မ်ိဳး (5 Long Vowel Sounds = long /a/ as in gate; long /e/ as in need; long /i/ as in nice; long /o/ as in yoke; long /u/ as in you) ကို အခ်ိန္ၾကာပါေစ ေျဖးေျဖးခ်င္း ထြက္ပါ။ ျမန္မာစာ သင္ပုန္းၾကီးမွာ “အ၊ အာ၊ အား၊” ကေန “အံ၊ အံ့၊ အံး” အထိ သရ (၂၁) လံုးရွိတယ္။ Vowel sound ေတြကို Glottis ဆိုတဲ့ “အသံထြက္တဲ့ Vocal folds ၂ ခုနဲ႔ ၾကားက ကြက္လပ္ေနရာ” အေပၚမွာ ေလဖိအား မသံုးဘဲ ထြက္ရတဲ့ အသံေတြကို ေခၚပါတယ္။

စကားထစ္သူေတြက ဥာဏ္ရည္ ပိုထက္တယ္လို႔ ထင္တာ မဟုတ္ပါ။ သူမ်ားေတြထက္ေတာ့ ထူးျပီး ညံ့မေနပါ။ လူေတာ္ေတြ အမ်ားၾကီး၊ Alice's Adventures in Wonderland ဆိုတဲ့ နာမည္ၾကီး ပံုျပင္စာအုပ္ကို ေရးခဲ့တဲ့ Charles Lutwidge Dodgson ေနာက္ျပီး၊ ႏိုင္ငံ့ ေခါင္းေဆာင္ၾကီးေတြထဲမွာ ရိုမင္-အင္ပါယာ Claudius ျဗိတိန္-ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ Winston Churchill တို႔ဟာ Stammers ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ လက္ရွိ နာမယ္ၾကီးေတြထဲမွာ ေဂါက္သီး ဆူပါစတား Tiger Woods အေမရိကန္ ဒုသမတ Joe Baiden တို႔ဟာလည္း Stutters ေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္။ မထစ္ဘဲနဲ႔ေတာ့ ထစ္ခ်င္မေနနဲ႔။

Dr. တင့္ေဆြ
၆-၁ဝ-၂ဝ၁ဝ