က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Saturday, January 29, 2011

Depression (3) စိတ္က်ျခင္း

2011/1/24
က်ေနာ့္ အသက္က (၃၆)ႏွစ္၊ (႕႕႕႕႕) မွာေနပါတယ္။ အလုပ္အကိုင္က စာရင္းကိုင္တဲ့ အလုပ္လုပ္ပါတယ္။ စိတ္အလိုမက်တာ၊ စိတ္ထိခိုက္လြယ္တာ၊ ဝမ္းနည္း ဝမ္းသာ လြယ္တယ္၊ စိုးရိမ္စိတ္မ်ားတယ္၊ တစ္ခါတစ္ခါ ေၾကာက္စိတ္လည္း ဝင္ပါတယ္၊ လူမႈေရး ကိစၥေတြနဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီးေတာ့ လူအမ်ားၾကားထဲကို သြားရမွာလည္း ရွက္သလိုလို ေၾကာက္သလိုလို နဲ႔ စိုးရိမ္းစိတ္ မ်ားၿပီးေတာ့ မသြားျဖစ္ခဲ့တာေတြလည္း မ်ားပါတယ္။

အိမ္မွာ တစ္ကိုယ္တည္း ဆိပ္ဆိပ္ေနတာ မ်ားပါတယ္။ လူကလည္း ေဝဝါးထိုင္းမႈိင္းၿပီးေတာ့ လမ္းေပ်ာက္ေနသလို ပန္းတိုင္ ေပ်ာက္ေနသလို ခံစားရပါတယ္။ ေခါင္း မၾကာခန ကိုက္ပါတယ္။ ဘယ္ဘက္ တျခမ္း ကိုက္တာမ်ားပါတယ္။ အလုပ္တစ္ခုခုကို အာရုံစူးစိုက္လို႔ မရပါဘူး။ စာေတြ ဖတ္လည္း ေရွ႕ကဖတ္သြားရင္ ေနာက္က အားလုံးျပန္ေမ့ပါတယ္။ မွတ္သားလို႔လည္း မရပါဘူး။ သင္တန္းတခု တက္တယ္ ဆိုရင္လည္း သင္တန္းၿပီးသြားရင္ ဘာမွမသိလိုက္သလို၊ သင္တန္းခ်ိန္မွာ အာရုံစိုက္လို႔ မရပါဘူး။ အိမ္မွာရွိတဲ့ မိသားစု ကိုလည္း အေသးအမႊား ကိစၥေလးေတြကို အက်ယ္ခ်ဲ႔ၿပီး ရန္လုပ္တတ္ပါတယ္။ တခါတရံမွာလည္း အသိစိတ္က ဝင္သြားၿပီး မျဖစ္သင့္တာေတြလည္း မျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳးစားပါတယ္။ စိတ္ခံစားခ်က္ကလည္း အရမ္းလြယ္တယ္။ ဘာမဟုတ္တဲ့ ကိစၥေလးေတြကို စိတ္ဆိုးတာတို႔ စိတ္ခုတာတို႔ စိတ္ေကာက္တာတို႔ မၾကာခန ျဖစ္ပါတယ္။ စိတ္တက္ၾကြလည္း ခနပါပဲ၊ ၿပီးရင္ စိတ္ျပန္က်သြားတတ္ပါတယ္။ စိတ္ အေျပာင္းအလဲလည္း ျမန္ပါတယ္။ အစားအေသာက္ေတြလည္း ပုံမွန္မစားျဖစ္တာ မ်ားပါတယ္။ က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီးေတာ့ တႏွစ္တခါ ေဆးစစ္ပါတယ္။ တစ္ခါတရံ ပန္းနာရင္က်ပ္ျဖစ္တာက ကလြဲလို႔ ေထြေထြထူးထူး ေရာဂါေတာ့ မရွိပါဘူး။ ေဆးလိပ္တို႔ ကြမ္းယာတို မစားမေသာက္ပါဘူး။ အရက္ကေတာ့ လူမႈေရးအရ တစ္ခါတရံ ေကာ္ဖီခြက္ေလာက္ရွိတဲ့ ခြက္နဲ႔ တခြက္စ ႏွစ္ခြက္စ ေလာက္ပဲ ေသာက္ျဖစ္ပါတယ္။ မေသာက္လည္း ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေကာ္ဖီလည္း အရမ္းမၾကိဳက္ပါ။ အားကစား ကေတာ့ စက္ဘီးစီးတာတို႔ လမ္းေလၽွာက္တာတို႔ လုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ တပတ္ကို နွစ္ခါ သုံးခါေလာက္ လုပ္ျဖစ္ပါတယ္။

အဲဒီလိုျဖစ္ေနတာ ၄-၅ ႏွစ္ေလာက္ ရွိၿပီလို႔ ထင္ပါတယ္။ ၂ဝဝ၄-၂ဝဝ၅ ခုႏွစ္ေလာက္က အေမရိကန္လူမ်ိဳး စိတ္ေရာဂါ အထူးကုဆရာဝန္ကို ျပဖူးပါတယ္။ ဆရာဝန္က မိနစ္ ၃ဝ စကားထိုင္ေျပာရင္းနဲ႔ ေမးခြန္းေတြဘာေတြ ေလ်ွာက္ေမးပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ စိတ္က ပုံမွန္ပဲဆိုၿပီးေတာ့ ဘာေဆးမွလဲမေပး၊ ဘာမွလဲ မေျပာဘဲနဲ႔ ျပန္လာခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက သူငယ္ခ်င္း အသိမိတ္ေဆြတစ္ေယာက္က လုိက္ပို႔တာပါ။ အိပ္လို႔လည္း ေပ်ာ္ပါတယ္။ အထူသျဖင့့္ေတာ့ လိင္မႈကိစၥေတြ လုပ္ရင္ေတာ့ ပုံမွန္ အိပ္ေပ်ာ္ပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ အရမ္းစဥ္းစားတာ မ်ားရင္လည္း အိပ္မေပ်ာ္ပါဘူး။ ငယ္ငယ္ တုန္းကေတာ့ အရမ္း ကစားလြန္းလို႔ ေခါင္းမၾကာခန ထိခိုက္တာေတာ့ ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ၁၉၉၉-၂ဝဝဝ ဝန္းက်င္ ေလာက္ကဆိုရင္ ငွက္ဖ်ားဒဏ္ကို မၾကာခန အလူးအလဲ ခံရဖူးပါတယ္။ ငွက္ဖ်ားေဆး ျပင္းျပင္းေတြ မၾကာခန ေသာက္ခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဦးေခါင္းေတာ့ ေဆးမစစ္ဖူးေသးပါဘူး။ လည္းပင္ႀကီး ေဟာ္မုန္းလည္း မစစ္ဖူးေသးပါဘူး။ ေသြးခုန္ႏႈန္းက တမိနစ္ကို ၈၈-၈၉ ခ်က္ေလာက္ ခုန္ပါတယ္။ အခုအခ်ိန္ထိေတာ့ ဒီေရာဂါနဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီးေတာ့ ဘာေဆးမွ မေသာက္ဖူးေသးပါဘူး။

လူတေယာက္ဟာ Mood စိတ္မူ က်ေနျပီး လုပ္တိုင္ကိုင္တာမွာလဲ ကုိယ္တိုင္ အားမရျဖစ္ေနလို႔၊ စိတ္ကူးစိတ္သန္း၊ အမူအယာ၊ ခံစားခ်က္နဲ႔ ေနကာင္းထိုင္သာ ရွိမႈေတြကိုပါ ထိခိုက္လာတာကို Depression စိတ္က်ျခင္းလို႔ ေခၚတယ္။

၂ဝ၁ဝ အေမရိကန္မွာ ၂ဝဝ၆-၁ဝဝ၈ အတြင္း လုပ္ခဲ့တဲ့ သုေတသနတခုအရ ၉% မွာ စိတ္က်အဆင့္နဲ႔ ၃႕၄% မွာ ဆိုးဝါးတဲ့အဆင့္ ရွိေနတာေတြ႔ရတယ္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္ေတြမွာ ၈% နဲ႔ ကေလးေတြမွာ၂% ျဖစ္တယ္။ အႏုပညာသည္ေတြ ဥပမာ နာမည္ေက်ာ္ ပန္းခ်ီဆရာ Vincent van Gogh ျဖစ္တဲ့ Bipolar disorder ရွိသူေတြမွာလဲ ဒီလိုမ်ိဳး ရွိတယ္။ ခရစ္ယန္ (ဘိုင္ဘယ္) ထဲက ေဒးဗစ္ ဘုရင္ၾကီးလဲ ခံစားရတယ္လို႔ ဆိုထားတယ္။

တခ်ိန္တံုးက သာယာ ေပ်ာ္ရႊင္တာမ်ိဳးကို အခု စိတ္ဝင္စားမႈ ေလွ်ာ့လာမယ္။ အာရံုစိုက္ဘို႔ ခက္မယ္။ အေသးစိတ္ေတြ မမွတ္ႏိုင္၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ဘို႔ပါ ခက္လာမယ္။ ဆိုးလာရင္ သတ္ေသခ်င္စိတ္ ဝင္တတ္ေသးတယ္။ အိပ္မေပ်ာ္သူက မေပ်ာ္၊ အအိပ္ မ်ားသူကမ်ား၊ အားအင္ကုန္ေန၊ အစာေျခတာ မေကာင္း၊ ဗိုက္ေအာင့္စတာေတြလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။

စိတ္ေရာဂါ မဟုတ္ဘဲလဲ စိတ္က်တာမ်ိဳး ျဖစ္ေသးတယ္။ Mononucleosis ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဝင္တာ၊ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္း နည္းေရာဂါ ျဖစ္ခါစ။ ရုပ္ပိုင္း မက်န္းမာတာ၊ မ်ိဳးဗီဇ၊ ေဟာ္မုန္း၊ ေဆးဝါး၊ အသက္၊ ဦးေႏွာက္ခိုက္မိတာ၊ ရာသီဥတု နဲ႔ လူမႈဝန္းက်င္ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ျမန္မာလူမ်ိဳးေတြ လက္ခံၾကတဲ့ ကံ-စိတ္-ဥတု-အာဟာရ ဆိုတာကို သက္ေသ ျပရာ ေရာက္ေနတယ္။

အမ်ိဳးခြဲ (၃) ခုရွိတယ္။
1. Major depression အဓိက-စိတ္က်ေရာဂါ၊ လကၡဏာေတြ ဆက္တိုက္ ၇ ရက္ ၂ ပါတ္ဆက္ျဖစ္တယ္။
2. Dysthymia သိပ္ေတာ့ မဆိုးပါ။ ဒါေပမဲ့ ၾကာတတ္တယ္။ အဓိကအမ်ိဳးအစားကုိ ေျပာင္းသြားႏိုင္တယ္။
3. Bipolar disorder (Manic depression) ရွားတယ္။ ျဖစ္တတ္တာမ်ိဳးေတြ ထပ္ျဖစ္တယ္။ Mania လာလိုက္၊ Depression လာလိုက္ျဖစ္တယ္။ နာတာရွည္တယ္။

Depressed cycle မွာ လကၡဏာေတြ အားလံုးလိုလို ျဖစ္မယ္။ Manic cycle မွာ ေတြးတာ၊ ဆံုးျဖတ္တာ၊ လူမႈေရး လုပ္တာမွာ ျပႆနာ ေပၚတတ္တယ္။ ဥပမာ မလုပ္သင့္တဲ့ စီးပြါးေရးလုပ္မယ္။ မျဖစ္သင့္တဲ့ လိင္ကိစၥ လုပ္မယ္။

အျပင္း-အေျပာ့ မတူၾကဘူး။ ေတာက္ေလွ်ာက္ စိတ္ဝမ္းနဲ၊ စိုးရိမ္၊ စိတ္ဆိုး၊ စိတ္တို၊ ဗလာဟင္းလင္း ဘာမွ မရွိသလိုခံစား၊ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ကင္းမဲ့၊ အႏုတ္သေဘာသာျမင္၊ တန္ဘိုးမရွိဘူးထင္၊ ကူမဲ့သူကင္းမဲ့တယ္ထင္၊ အျပစ္ရွိေနတယ္ထင္၊ တခ်ိန္က ဝါသနာပါခဲ့တာ၊ လိင္စိတ္အပါအဝင္ ေပ်ာ္စရာမွန္သမွ် စိတ္မပါ၊ လူေတာမတိုးခ်င္၊ မိသားစုထဲမွာလဲ ကင္ကင္း ေနခ်င္၊ အိပ္မရ၊ မနက္အေစာၾကီးႏိုး၊ တခ်ိဳ႕မွာ အအိပ္ၾကီး၊ စားခ်င္ေသာက္ခ်င္စိတ္နည္း၊ လူကပိန္လာ၊ တခ်ိဳ႕ အစားမ်ား၊ လူကဝလာ၊ အားယုတ္၊ ခြန္အားမစိုက္ႏိုင္၊ လုပ္ရင္လဲ ေႏွးေကြး၊ ဆဲဆိုၾကိမ္းေမာင္း၊ ေသတာ-သတ္ေသခ်င္တာေတြး၊ သတ္ေသဘို႔ ၾကိဳးစား၊ ဂနာမျငိမ္၊ မတည္မျငိမ္၊ အာရံုစိုက္မရ၊ မွတ္သားမရ၊ ဆံုးျဖတ္မရ၊ ေခါင္းကိုက္တာ၊ အစာမေက်တာ၊ နာက်င္ေနတာေတြ ေဆးမတိုး။

Mania symptoms of manic depression
မသင့္ေတာ္ဘဲ စိတ္တက္ၾကြေန၊ မသင့္ေတာ္ဘဲ စိတ္တို-ေဒါသထြက္၊ အိပ္မရတာၾကာ၊ အိ္ပ္စရာ မလိုသလိုျဖစ္၊ အစစ္ မဟုတ္ဘဲ စြမ္းအားေတြ၊ အေရပါတာေတြ ရွိ-ျဖစ္ေနသလိုထင္၊ စကားေတြ လိုတာထက္ ပိုေျပာ၊ ေျပာတာလဲ က်ယ္က်ယ္ ေလာင္ေလာင္၊ ေတာင္စဥ္ေရမရ၊ ေတြးတာေတြ ျမန္လြန္းေန၊ လိင္စိတ္ေတြ လြန္ကဲေန၊ ခြန္အားေတြ တိုးလြန္းေန၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခပ္ညံ့ညံ့ေတြခ်ေန၊ လူေတာ-သူေတာမွာ မဖြယ္မရာျဖစ္ေန။

• ေယာက္်ားေတြမွာ ျဖစ္ရင္ အားအင္နည္း၊ စိတ္တို၊ ေဒါသၾကီး၊ သူမ်ားအျပစ္ရွာေန၊ အလုပ္မွာ အာရံုစိုက္မရ၊ အအိပ္ပ်က္၊ ေဆး-အရက္ကို မွီခိုခ်င္၊ သတ္ေသခ်င္စိတ္က ၄ ဆပို၊ ေဆးမကုသူ ပိုမ်ား၊
• အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ျဖစ္ရင္ အသက္ငယ္စဥ္ျဖစ္၊ ပိုၾကာတတ္၊ ျပန္ျဖစ္တတ္၊ ရာသီဥတုလိုက္ျဖစ္၊ လကၡဏာ အဆန္းမ်ိဳးျဖစ္၊ ဥပမာ အစာမ်ားမ်ား စားခ်င္၊ လူကဝလာ၊ အခ်ိဳၾကိဳက္၊ ညေနပိုင္း ပိုဆိုး၊ အစားဒုကၡပို၊ စိုးရိမ္စိတ္ကဲ၊ မွီခိုတာမ်ား။ ေသြးမဆံုးမီ-ကာလ တာရွည္။ တခ်ိဳ႕မွာ ၁ဝ ႏွစ္ၾကာ။
• ဆယ္ေက်ာ္သက္ေတြမွာ ျဖစ္ရင္ စိတ္တို၊ လူငယ္ လႈတ္ရွားမႈေတြကို စိတ္မဝင္စား၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေျပာင္းလဲ၊ ဝက္ျခံပိုေပါက္၊ မူးယစ္ေဆးသံုး၊ လံုျခံဳစိတ္ခ်ရမႈကို သိပ္မစဥ္းစား၊ သတ္ေသခ်င္တာ ပိုကဲ၊
• Postpartum depression ကေလးဖြါးျပီးျဖစ္တဲ့ စိတ္က်ေရာဂါ။ ေမြးေမြးခ်င္း ငိုလဲမငို၊ အသက္လဲ မရွဴတဲ့ ကေလးကို Blue baby ေခၚတာနဲ႔ ဆက္ျပီး၊ ကေလးေမြးျပီး ၂ ပါတ္အတြင္းေလာက္ မေအမွာ ဝမ္းသာလိုက္၊ ဝမ္းနဲလိုက္ ျဖစ္တာကို Baby blue ေခၚတယ္။ ျဖစ္လဲခဏပါ။ တခ်ိဳ႕ၾက ေမြးျပီးနဲနဲၾကာမွ သားဦး ဟုတ္ဟုတ္-မဟုတ္ဟုတ္ အဲလိုျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕က ၃ လအတြင္း နဲနဲပိုဆိုးတာ ျဖစ္တယ္။ မရွိတဲ့ အသံ-ရုပ္ ၾကားတာ-ျမင္တာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။
• အမ်ိဳးထဲ တေယာက္မက ျဖစ္တတ္ေပမဲ့ မ်ိဳးရိုးလိုက္တယ္လို႔ ေျပာတာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ေသြးက်ေဆး၊ ကင္ဆာေဆး၊ အတက္ရပ္ေဆး၊ အျပင္းအထံ အနာသက္သာေဆး၊ ကိုယ္ဝန္တားေဆး၊ အရက္ျဖတ္ေဆး ေတြကလဲ ျဖစ္ေစတတ္တယ္။ အလိုလိုစိုးရိမ္စိတ္ကဲသူ၊ (ADHD) အာရံုစူးစိုက္မႈနည္းေရာဂါ၊ မူးယစ္ေဆးစြဲသူ၊ တခ်ိဳ႕ Schizophrenia ရွိသူေမြးရာပါ အဂၤါခ်ိဳ႕ယြင္းသူေတြမွာ ျဖစ္တာ လာေတြ႔ရေသးတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၂ ဆျဖစ္တယ္။ ဘာလို႔ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းေတာ့ ရွာမရပါ။

ကုသနည္း (၃) နည္း
1. Antidepressant medications ေဆးဝါးနည္း၊
2. Psychotherapies စိတ္နဲ႔ကုသနည္း၊
3. Electroconvulsive therapy လွ်ပ္စစ္နဲ႔ကုနည္း၊

ေဆးဝါးမ်ား
• Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) ေဆး။ Fluoxetine (Prozac), Paroxetine (Paxil), Sertraline (Zoloft), Citalopram (Celexa), Fluvoxamine (Luvox), Escitalopram (Lexapro) ေဆးေတြက ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး နဲတယ္။ ပ်ိဳ႕၊ ဝမ္းပ်က္၊ စိတ္တို၊ အိပ္မေပ်ာ္တာ နဲ႔ ေခါင္းကိုက္တာ ေလာက္သာ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာေတာ့ လိင္စိတ္နည္း၊ လိင္စိတ္ျပည့္ဝတာ ေႏွး-မျဖစ္၊ တခ်ိဳ႕လက္တံုတယ္။
• Venlafaxine (Effexor), Duloxetine (Cymbalta) Desvenlafaxine (Pristiq) ေတြက သတၲိ ၂ မ်ိဳးရွိေဆးေတြ။
• Mirtazapine (Remeron) ေဆး၊
• တျခားဟာေတြလဲ ရွိတယ္။ Nefazodone (Serzone), Trazodone (Desyrel), Bupropion (Wellbutrin)
• Lithium (Eskalith, Lithobid), Valproate (Depakene, Depakote), Carbamazepine (Epitol, Tegretol), Lamotrigine (Lamictal) ေတြကလဲ စိတ္မူတည္ျငိမ္ေစတဲ့၊ အတက္သက္သာေဆးေတြျဖစ္တယ္။
• Certain antipsychotic medications, such as Ziprasidone (Geodon), Risperidone (Risperdal), Quetiapine (Seroquel), Aripiprazole (Abilify), Asenapine (Saphris), Paliperidone (Invega) တျခား စိတ္ေဆးေတြကိုလဲ စိတ္က်တာကို သံုးႏိုင္တယ္။
• Monoamine oxidase inhibitors (MAOIs) ေဆးေတြ။ Phenelzine (Nardil) နဲ႔ Tranylcypromine (Parnate)
• Tricyclic antidepressants (TCAs) ေဆးေတြ။ Tricyclic antidepressants are Amitriptyline (Elavil), Protriptyline (Vivactil), Desipramine (Norpramin), Nortriptyline (Aventyl, Pamelor), Imipramine (Tofranil), Trimipramine (Surmontil), Perphenazine (Triavil)
• Tetracyclics ေဆးေတြ။ Maprotiline (Ludiomil) Mirtazapine (Remeron)
• Diazepam (Valium), Alprazolam (Xanax), Lorazepam (Ativan) ေတြက စိတ္က်တာ ကုဘို႔ေတာ့ မဟုတ္ပါ။ တခါတေလ တြဲေပးရေသးတယ္။
• Antidepressants ေဆးေတြကို သက္သာလာရင္ တျဖးေျဖး ေလွ်ာ့ေပးတယ္။ ရုတ္တရက္ ရပ္မျပစ္ရပါ။
• SSRI ေဆးေတြေၾကာင့္ က်ားေရာ မပါ လိင္စိတ္ နည္းတတ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြ သုတ္မလႊတ္ႏိုင္၊ မိန္းမေတြ မျပီးစီးျဖစ္တယ္။ လိုအပ္ရင္ ေဆးပမာဏ ေလွ်ာ့ခ်ေပးမယ္။ Viagra ေဆးေပးတာ သက္သာတာ ေတြ႔ရတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို ေဆးအမ်ိဳးအစား ေျပာင္းေပတယ္။ Bupropion, Mirtazapine, Duloxetine ေဆးေတြက အဲလို မျဖစ္ေစဘူး။ တခ်ိဳ႕ကို Buspirone ေဆးေပးတယ္။

Electroconvulsive therapy (ECT) လွ်ပ္စစ္နဲ႔ကုနည္း၊
လွ်ပ္စစ္ကို ထိန္းျပီး တက္ေစအာင္ လုပ္ေပးတာျဖစ္ပါတယ္။ ECT နည္းကို ေဆးမတိုးသူေတြ၊ ဆိုးဆိုးဝါးဝါးျဖစ္သူေတြ၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို သတ္ေသဘို႔ အလားအလာ မ်ားေနသူေတြအတြက္ လုပ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို ၂ဝ-၉ဝ စကၠန္႔ၾကာ လုပ္တယ္။

Psychotherapies စိတ္နဲ႔ကုသနည္း၊ နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးသံုးတယ္။ Talking therapies နဲ႔ Cognitive/behavioral therapies ရွိတယ္။ ဆိုးတဲ့အဆင့္ရွိသူေတြကို (ECT) လွ်ပ္စစ္နဲ႔ Psychotherapy စိတ္ကုနည္း တြဲလုပ္သင့္တယ္။ အခ်ိန္ယူ ကုသဘို႔ လိုတယ္။

စိတ္က်ေရာဂါကို အားနည္းလို႔ ျဖစ္တာထင္တာ မမွန္ပါ။ အလိုလို ေပ်ာက္သြားမယ္ ထင္တာလဲ မွားတယ္။ ပညာတတ္-စာတတ္ေတြ မျဖစ္ဘူးထင္တာလဲ လြဲတယ္။ ရုပ္ပိုင္းခ်ိဳ႕တဲ့သူေတြလဲ ျဖစ္တာဘဲ။ သတ္ေသခ်င္သူေတြဟာ ထင္ေပၚေအာင္ လုပ္တယ္လို႔ထင္တာ မဟုတ္ပါ။ တခ်ိဳ႕လူမ်ိဳးေတြမွာ မျဖစ္ဘူး ထင္တာ၊ စိတ္ေဆးေတြက စြဲတတ္တယ္ထင္တာ၊ စိတ္ေဆး တခုထဲနဲ႔ ရမယ္ထင္တာေတြ မမွန္ပါ။ စိတ္ဆိုေပမဲ့ အာရံုေၾကာ (ဆဲလ္) ေတြ ဆက္သြယ္မႈျပဳရာမွာ အသံုးဝင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ထဲက Neurotransmitters ဆိုတာေတြ ခ်ိဳ႕ယြင္းလာတေၾကာင့္ ျဖစ္တာသိလာရတယ္။

အစားအစာ မွ်တ-ျပည့္စေအာင္ စားပါ။ (ေဖါလစ္အက္စစ္) ေသာက္ပါ။ အနားယူပါ။ အလားတူ ျဖစ္ေနသူေတြနဲ႔ တြဲျပီး တိုးတက္လာေအာင္ ၾကိဳးစားပါ။ ကိုယ္လက္ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။ ဘဝနဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ိဳးေတြ မခ်ပါနဲ႔အံုး။ ခံစားေနရတာေတြကုိ သူငယ္ခ်င္း စသူကို ရင္ဖြင့္ပါ။ စာ-ကဗ်ာ ျဖစ္ျဖစ္ေရးပါ။ ေမးတဲ့သူ စာရွည္ရွည္ေရး ေမးတာ ေကာင္းတယ္။ ေဆးေသျခာကုပါ။ ေပ်ာက္ပါလိမ့္မယ္။ ကိုယ္က ခ်ထားခဲ့တာကို ျပန္တင္လိုက္ပါ။ မေလးလြန္းပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၉-၁-၂ဝ၁၁