က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Monday, February 7, 2011

Leukemia (လူကီးမီးယား) ေသြးကင္ဆာ

ဆရာ ကြ်န္ေတာ့္ အန္တီမွာ ေသြးကင္ဆာ ျဖစ္ေနတယ္တဲ့။

(လူကီးမီးယား) ေသြးကင္ဆာ Leukemias ရက္တိုနဲ႔ နာတာရွည္ ႏွစ္မ်ိဳးရွိတယ္။ ေရာဂါျဖစ္တဲ့ ေသြးျဖဴဥ အမ်ိဳးအစားနဲ႔လဲ ခြဲျခားတယ္။ Infections ေရာဂါပိုးဝင္တာ၊ Anemia ေသြးအားနည္းတာနဲ႔ Bleeding ေသြးယိုတာေတြ ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။

ရိုးတြင္းျခင္ဆီမွာ Stem cells ေခၚတာေတြကေန ေသြးဥအမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္လာရတယ္။ ေသြးဥဆိုတာ အနီ နဲ႔ အျဖဴ။ အနီက အသက္ရွဴလိုက္တဲ့ ေလထဲက ေအာက္စီဂ်င္နဲ႔ ေပါင္းျပီး ေသြးကို သန္႔ေအာင္လုပ္ေပးတယ္။ ေသြးျဖဴဥေတြကေတာ့ ေရာဂါကို တိုက္ဖ်က္တာ လုပ္ေပးတယ္။ ေသြးမံႈ ဆိုတာေလးေတြက ေသြးကိုခဲေစျပီး၊ ေသြးမယိုရေအာင္ လုပ္ေပးတယ္။ ေသြးဥ မွန္သမွ်ဟာ တျခားသက္ရွိ (ဆဲလ္) ေတြလိုပါဘဲ၊ အသစ္ျဖစ္လာ၊ ရင့္လာ-အိုလာျပီး ေနာက္ဆံုး ပ်က္စီး-ေသဆံုး ကုန္ၾကတယ္။ ေခမာ-မိဘုရားၾကီးကို တရားျပသလိုပါဘဲ။

Myeloid stem cell (ဆဲလ္) အမ်ိဳးအစားေတြကေန Red blood cell ေသြးနီဥနဲ႔ Platelets ေသြးမံႈေတြ ျဖစ္ေစတယ္။ White blood cells ေသြးျဖဴဥေတြလဲ ပါတယ္။ Lymphoid stem cell (လင္ဖြိဳက္-စတမ္-ဆဲလ္) အမ်ိဳးအစားေတြကေန ေသြးျဖဴဥေတြ ျဖစ္ေစတယ္။ B cells or T cells စသျဖင့္။ ဒီႏွစ္မ်ိဳးကေန ေသြးျဖဴဥေတြ ျဖစ္လာၾကေပမဲ့ မတူၾကဘူး။ (လူကီးမီးယား) ေရာဂါရသူေတြမွာ ျဖစ္လာတဲ့ ပံုမွန္ဟုတ္တဲ့ ေသြးျဖဴဥေတြကို Leukemia Cells လို႔ ေခၚတယ္။ ပံုမွန္ မဟုတ္ေပမဲ့ အခ်ိန္က်တာေတာင္ မေသၾကဘူး။ တခ်ိဳ႕က ဘုန္းလဲၾကီး အသက္လဲ ရွည္ၾကတယ္။ လူေကာင္းေတာ့ မဟုတ္ဘူး။

အမ်ိဳးအစားေတြ ခြဲထားတယ္။ Acute leukemia ရက္တို။ ျဖစ္တာ မၾကာေသးရင္ ျဖစ္စမွာ ပံုမွန္မဟုတ္တဲ့ ဆဲလ္ေတြက အလုပ္ နဲနဲပါးပါးေတာ့ လုပ္ေသးတယ္။ လူေကာင္းလိုဘဲ။ လကၡဏာမေပၚေသးဘူး။ Chronic leukemia နာတာရွည္။ ၾကာမွ မလုပ္ေတာ့တာ။ Lymph nodes တက္ေစ့ေတြေရာင္။ Infections (အင္ဖက္ရွင္) ေတြ ဝင္လာမယ္။

ဘာလို႔ျဖစ္လဲ မသိပါ။ ဓါတ္ကင္တာ၊ အႏုျမဴေရာင္ျခည္သင့္တာ၊ ေဆးလိပ္ေသာက္တာ၊ Benzene (ဘင္ဇင္း) ေဆး၊ ကင္ဆာေဆး၊ ေမြးရာပါ (ေဒါင္း-ဆင္ဒရုမ္း)၊ မ်ိဳးရိုးထဲမွာလဲ ရွိတာေတြကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

အမ်ိဳးအစားကို ဆဲလ္ေတြအေပၚမူတည္ျပီး ၄ မ်ိဳးခြဲတယ္။ တျခား ရွားတဲ့အမ်ိဳးလဲ ရွိေသးတယ္။
1. Chronic lymphocytic leukemia (CLL) အသက္ၾကီးသူ (၅၅ ႏွစ္ေက်ာ္) ေတြျဖစ္တယ္။ ကေလးေတြမျဖစ္ဘူး။
2. Chronic myeloid leukemia (CML) အရြယ္ေရာက္သူေတြမွာျဖစ္တယ္။
3. Acute lymphocytic (lymphoblastic) leukemia (ALL) ကေလးေတြမွာပိုျဖစ္တယ္။
4. Acute myeloid leukemia (AML) ကေလး-လူၾကီးျဖစ္တယ္။

Acute leukemia ရွိသူဟာ ေနမေကာင္းသလို ျဖစ္လာမယ္။ ဦးေႏွာက္ ထိခိုက္ရင္ ေခါင္းကိုက္၊ အန္၊ ၾကြက္သားေတြ အားယုတ္၊ စိတ္မရွင္း၊ တက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အစာလမ္းေၾကာင္း၊ ေက်ာက္ကပ္၊ အဆုပ္၊ ႏွလံုး၊ ေယာက္်ားအေစ့ ေတြကို ထိခိုက္တတ္တယ္။ တက္ေစ့ေတြ ေရာင္ေနမယ္။ ဖ်ားျပီး ညေခြ်းထြက္တယ္။ ေရာဂါပိုး ဝင္လြယ္တယ္။ ေမာပန္း အားယုတ္ေနမယ္။ သြားဖံုး၊ အေရျပားက ေသြးယိုမယ္။ အသဲ၊ ေဘလံုးၾကီးႏိုင္တယ္။ လူကပိန္လာမယ္။ အရိုး-အဆစ္ေတြ နာမယ္။

ေသြးစစ္ရင္ Leukemia ျဖစ္ေနသူမွာ WBC ေသြးျဖဴဥေတြ သိပ္မ်ားေနမယ္။ ေသြးမံႈနည္းမယ္။ Hb သံဓါတ္ နည္းမယ္။ ရိုးတြင္းျခင္ဆီကို Bone marrow aspiration ဒါမွမဟုတ္ Bone marrow biopsy လုပ္ရင္ ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြ ေတြ႔မယ္။ Cytogenetics တို႔ Spinal tap တို႔လဲ လုပ္တယ္။ Chest x-ray ရင္ပတ္ ဓါတ္မွန္ရိုက္ရင္ တက္ေစ့ေတြ ၾကီးေနတာ ေတြ႔မယ္။

Acute leukemia ျဖစ္ရင္ ခ်က္ခ်င္း ေဆးကုရမယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ ေပ်ာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးစစ္လို႔သာ နာတာရွည္ျဖစ္ျပီး ေရာဂါလကၡဏာ မရွိသူေတြကို ခ်က္ခ်င္း ေဆးမလိုေသးပါ။ ေပ်ာက္ဘို႔ ခက္တယ္။ တခ်ိဳ႕ကို Stem cell transplants ဆိုတာ လုပ္တယ္။ Oematologists, Medical oncologists, Radiation oncologists အထူးကု အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ကုရတယ္။

Chronic lymphocytic leukemia ျဖစ္ေနသူေတြကုိ ေဆးေတြရဲ႕ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြေၾကာင့္ ေရာဂါလကၡဏာ မေပၚေသးရင္ Chemotherapy မေပးေသးဘဲ ေနႏိုင္ေသးတယ္။ လူနာသေဘာ၊ ဆရာဝန္သေဘာ။ ေသာက္ေဆး။ အေၾကာေဆး၊ တျခားနည္းလမ္းေတြနဲ႔ ေဆးေပးတယ္။

Chronic Myeloid Leukemia ျဖစ္ေနသူေတြကို Targeted therapy နည္းသံုးႏိုင္တယ္။ Imatinib (Gleevec) tablets စားေဆးေပးမယ္။ Side effects ေတြကေတာ့ ေရာင္မယ္၊ ဗိုက္ကယ္မယ္၊ လူဝလာမယ္၊ ပ်ိဳ႕-အန္မယ္၊ ဝမ္းပ်က္မယ္၊ ၾကြက္သားေတြ နာမယ္၊ အနီျပင္ ထြက္တာေတြလဲ ရွိတတ္တယ္။

• Biological Therapy ကုနည္းလဲ ရွိေသးတယ္။
• Radiation Therapy ဓါတ္ကင္နည္းလဲ သံုးတယ္။
• Stem Cell Transplant ရိုးတြင္းျခင္ဆီ လဲေပးတယ္။
• Supportive Care ေရာဂါပိုးမဝင္ေအာင္၊ ေရာဂါလကၡဏာေတြ သက္သာေအာင္၊ ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြ သက္သာေအာင္၊ အစာအာဟာရ ျပည့္ဝေအာင္၊ စိတ္ဓါတ္ မက်ေအာင္ လုပ္ေပးရမယ္။

အလားအလာေတြ
• Chronic Myeloid Leukemia ေရာဂါရဲ႕ Prognosis အလားအလာ။ အျဖစ္ေႏွးပါတယ္။ အရြယ္ေရာက္ေတြမွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ Chemotherapy နဲ႔ Bone marrow transplant ကုသနည္းေတြကို လုပ္ေပးေတာ့ ေစာေစာ သိသူ-ကုသူ ၉၈ လ အသက္ရွည္မယ္။ ေနာက္က်ရင္ ၆၅ လ၊ ဒိထက္ ေနာက္က်ရင္ ၄၂ လ။ ၁၁၇ လ အထိ ရွင္သူ စံခ်ိန္တင္ထားတယ္။
• Acute Myeloid Leukemia ေရာဂါရဲ႕ Prognosis အလားအလာ။ ပိုဆိုးတယ္။ ျမန္တယ္။ လူၾကီးအရြယ္မွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ၾကရတယ္။ Chemotherapy နည္းနဲ႔ ကုသတယ္။ ၂ဝ-၄ဝ% ေတြက ၆ဝ လ ရွင္တယ္။ အသက္ ပိုၾကီးရင္ အသက္ပိုတိုမယ္။
• Chronic Lymphocytic Leukemia ေရာဂါရဲ႕ Prognosis အလားအလာ။ ကေလးေတြမွာ မျဖစ္ပါ။ အသက္ၾကီး ၆ဝ အထက္ေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြ ပိုျဖစ္တယ္။ ျဖစ္တာ ေႏွးပါတယ္။ B-cells ေတြျဖစ္သူ ေစာေစာ ကုရင္ ေနာက္ထပ္ ၁ဝ-၂ဝ ႏွစ္အထိ ရွင္မယ္။ T cell ျဖစ္ရင္ ပိုဆိုးတယ္။
• Acute Lymphocytic Leukemia ေရာဂါရဲ႕ Prognosis အလားအလာ။ ကေလးေတြအျဖစ္မ်ားဆံုး။ ကေလး-ကင္ဆာေတြရဲ႕ ၄ ပံု ၁ ပံုရွိတယ္။ အသက္ ၄၅ ေကာ်္သူေတြလဲျဖစ္တယ္။ Chemotherapy နည္းနဲ႔ကုတယ္။ အရင္က အမ်ားဆံုး ၄ လသာ ရွင္တယ္။ အခု ေခတ္မီနည္းေတြေၾကာင့္ ၈ဝ% ေပ်ာက္ႏိုင္ေနျပီ။ ၄ဝ%က လံုးဝ ေပ်ာက္ႏိုင္တယ္။ ၃-၇ ႏွစ္ၾကား ကေလးေတြ ေပ်ာက္ႏိုင္တဲ့ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ားတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၇-၂-၂ဝ၁၁