က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Thursday, March 17, 2011

Sleeping pills အိပ္ေဆး

2011/3/16
ကြ်န္မ အမ်ိဳးသားအတြက္ ေမးမယ့္ ေမးခြန္းပဲျဖစ္ပါတယ္။ သူက ညည အိပ္လို႔ မေပ်ာ္ဘူး ျဖစ္ေနပါတယ္။ သူက အိပ္ခ်င္ေပမယ့္ အိပ္လို႔ မေပ်ာ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ေျပာပါတယ္။ သူ႔အလုပ္က ညဘက္မွဆိုေတာ့ သူက အိမ္ကို အျမဲ ညတစ္နာရီ ခြဲေလာက္မွ ျပန္ေရာက္ပါတယ္။ ေရာက္ျပီးလည္း ေတာ္ေတာ္နဲ႔ မအိပ္ပါ။ ေန႔စဥ္ေန႔တုိင္း မနက္ ေလးနာရီခြဲ ငါးနာရီမွသာ အိပ္ပါတယ္။ အဲဒါ သူ႔ကုိ ဘာလုပ္ေပးရမလဲ မသိပါ။ အိပ္ေပ်ာ္ျပန္ရင္လည္း အိပ္ယာထေတာ့ လန္းလန္းဆန္းဆန္း မရွိဘူး အိပ္ေရးမဝဘူးလို႔ ေျပာပါတယ္။ အိပ္ေဆးေသာက္ၾကည့္ေတာ့ အိပ္ေပမယ့္ ၾကာရွည္ စြဲေသာက္ရင္ ထိခိုက္မွာ စိုးလို႔ တျခား နည္းလမ္းမ်ား ညႊန္ၾကားေပးပါရွင္။

Melatonin ဆိုတဲ့ (ေဟာ္မုန္း) က သူ႔အလိုလို ညေရာက္ရင္ထြက္တာေၾကာင့္ လူကအိပ္တယ္။ ဒီ (ေဟာ္မုန္း) အေၾကာင္း ေကာင္းေကာင္း မသိၾကေသးပါ။

ေဆးဆိုင္ေတြမွာ အလြယ္ဝယ္ရတဲ့ အိပ္ေဆးဆိုတာ Antihistamines (အင္တီ-ဟစ္တမင္း) ေဆးေတြက မ်ားတယ္။ (အလာဂ်ီ) ျဖစ္တာကို ကုရတဲ့ ေဆးအမ်ိဳးအစားပါ။ ဥပမာ Benadryl, Diphenhydramine (Nytol, Sominex, Sleepinal, Compoz) နဲ႔ Doxylamine (Unisom, Nighttime Sleep Aid) ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕ေဆးေတြမွာ အနာသက္သာေဆး ဥပမာ Acetaminophen ေတြနဲ႔ ေရာထားတယ္။ NyQuil ေဆးကေတာ့ Alcohol ေရာထားတယ္။ ေရတို-ရက္တိုအတြက္ သံုးႏိုင္ပါတယ္။ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး မကင္းပါ။ မ်က္စိေရတိမ္ အေရးအၾကီးဆံုး ျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ား အသက္လဲၾကီးရင္ ဆီးက်ိတ္ ၾကီးေနသလား။ နာတာရွည္ အသက္ရွဴလမ္းေရာဂါ Emphysema or Chronic bronchitis တခုခုရွိေနသလား သတိထားရမယ္။

ေဆးေၾကာ္ညာမွာ အေကာင္းဆံုး-အိပ္ေဆး ၃ မ်ိဳး ေတြ႔ရမယ္။ AmbeSleep ရယ္ Lunexor နဲ႔ RestAid ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။ ေယဘုယ် ေျပာရရင္ အိပ္ေဆးေတြဟာ ထိေရာက္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ခရီးေဝးသြား တျခားႏိုင္ငံေရာက္ Time zones အခ်ိန္မတူလို႔ အိပ္မရတာမ်ိဳး၊ ေနာက္ျပီး Insomnia အိပ္မရတာ ဆိုးဝါးသူေတြကို Behavioral treatment အမူအယာေျပာင္း ေဆးကုနည္းသံုးတဲ့ အခါမ်ိဳးေတြ ေကာင္းတယ္။

အိပ္ေဆးေတြဟာ “ေကာင္းေတာ့ ေကာင္းပါတယ္ ဒါေပမဲ့” ဆိုတာမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ဘာလို႔ အိပ္မေပ်ာ္သလဲ ဆိုတာကို ကုတာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ (ဒါေပမဲ့) ထည့္ရတာ ျဖစ္တယ္။ ေဆးမတည့္သူက (အလာဂ်ီ) ရမယ္။ ပိုဆိုးတတ္တာလဲ ရွိေသးတယ္။ စိတ္က်ေရာဂါေဆး Antidepressant (MAOI) ကို ၂ ပါတ္အတြင္း ေသာက္ထားသလား။ Parkinson's disease ေရာဂါေဆးေတြ ေသာက္ေနရသလာ။ ကေလးႏို႔တိုက္ေနသလား သတိထားပါ။

သိပ္မဆိုးတဲ့ ဆိုးက်ိဳးေတြကေတာ့ ေနာက္တရက္မွာ အိပ္ခ်င္စိတ္ အသင့္အတင့္ကေန မ်ားမ်ားအထိ ရွိႏိုင္တယ္။ ေခါင္းမူးေဝျပီး၊ ေမ့တာမ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကုိးရုိးကားရား ႏိုင္ေနမယ္၊ ကိုယ္ထိန္းမရတာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဝမ္းခ်ဳပ္မယ္၊ ဆီးအိမ္ တင္းမယ္။ မ်က္စိ ဝါးမယ္။ အာေခါင္ ေျခာက္မယ္။

ဆိုးတာေတြကေတာ့ -
• Drug tolerance ၾကာေလေလ ေဆးကို ခံႏိုင္လာျပီး ၁ ျပားနဲ႔မတိုး၊ ၂ ျပားနဲ႔မရျဖစ္တတ္ၾကတယ္။
• Drug dependence ေဆးစြဲလာႏိုင္တယ္။
• Withdrawal symptoms ေဆးျဖတ္ရင္ ခံစားရမွာေတြ ရွိလာတတ္တယ္။
• Drug interactions တျခားေသာက္ေနရတဲ့ ေဆးေတြနဲ႔ အခန္႔မသင့္တာ ရွိျခင္ရွိအံုးမယ္။
• Rebound insomnia ေဆးျဖတ္လိုက္ေတာ့ အရင္ကထက္ေတာင္ အိပ္မေပ်ာ္ႏိုင္တာ ျဖစ္လာတတ္တယ္။

Benzodiazepines အိပ္ေဆးေတြက ေပၚတာ-သံုးတာ ၾကာပါျပီ။ Estazolam (ProSom), Flurazepam (Dalmane), Quazepam (Doral), Temazepam (Restoril) နဲ႔ Triazolam (Halcion) နာမည္ေတြနဲ႔ လာတယ္။
• စြဲတတ္တယ္။ စြဲတယ္ဆိုတာ စိတ္ကေရာ ရုပ္ကပါ ျဖစ္တယ္။
• ေန႔တိုင္း ေသာက္တာဆိုရင္ ေဆးထိေရာက္မႈ ထိခိုက္မယ္။
• ၃-၄ ပါတ္ ဆက္ေသာက္ရင္လဲ ဘာမွ သတၲိမျပေတာ့ဘူး။
• အိပ္စက္ျခင္းရဲ႕အရည္အေသြး က်ေစတယ္။
• ေဆးေသာက္ျပီး ေနာက္ေန႔မွာ အသိစိတ္ေႏွးေနျပီး အိပ္ျခင္မူးတူး ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

Non-benzodiazepine ေနာက္ေပၚ အိပ္ေဆးေတြက အရင္ေဆးေတြေလာက္ ေဘးထြက္ မဆိုးဘူး။ ေဆးစြဲတာလဲ နည္းတယ္။ Eszopiclone (Lunesta) ေဆးကို ၆ လအထိ သံုးတာကို စမ္းထားျပီးျပီ။ Zalepon (Sonata) နဲ႔ Zolpidem (Ambien) ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။
• Morning grogginess ေနာက္မနက္မွာ အားယုတ္ေနသလို ခံစားေစမယ္။
• Drug tolerance ေဆးယဥ္တတ္တယ္။
• Rebound insomnia ေဆးျဖတ္လိုက္ေတာ့ အရင္ကထက္ေတာင္ အိပ္မေပ်ာ္ႏိုင္တာ ျဖစ္တတ္တယ္။
• Headaches, Dizziness, Nausea ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ ပ်ိဳ႕ျခင္တယ္။
• Sleep-walking, Sleep-driving, Sleep-eating အိပ္ေနရင္း လမ္းေလွ်ာက္တာ၊ အိပ္ေနရင္း အစာစားတာ၊ အိပ္ေနရင္း ကားေမာင္းတာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္တယ္။

Ramelteon (Rozerem) ကလဲ Melatonin receptor agonist ေဆးသစ္ျဖစ္တယ္။

Antidepressants စိတ္မက်ေဆးလဲ သံုးၾကတယ္။ (FDA) ကေတာ့ အသိအမွတ္ ျပဳမထားပါ။

တခ်ိဳ႕ကလဲ Herbs and natural sleep aids ေဆးဘက္ဝင္ အပင္ထြက္သံုးနည္း၊ သဘာဝနည္းေတြ လုပ္ၾကတယ္။ (FDA) ကေတာ့ အသိအမွတ္ ျပဳမထားပါ။
• Lemon balm သံုပုရာလိမ္းေဆးတို႔ Chamomile tea (ကမ္မိုမိုင္းလ္) လဘက္ရည္တို႔က ထိေရာက္တာ-မထိေရာက္တာ မသိေပမဲ့ အႏၲရာယ္ မရွိပါ။
• Valerian root, Kava Kava, Passionflower, Lavender နဲ႔ St. John’s Wort ဆိုတာေတြလဲ သံုးၾကတယ္။
• အိပ္ေဆးေတြ မသံုးဘဲ အိပ္ေအာင္လုပ္ရာမွာ Sleep environment အိပ္တဲ့ေနရာ-ပတ္ဝန္းက်င္ ေျပာင္းတာ၊ Bedtime behaviors အိပ္ရာဝင္ အမူအက်င့္ ေျပာင္းေပးတာ လုပ္ႏိုင္တယ္။ အိပ္ေဆး အကူယူသူေတြလဲ အဲလို ေျပာင္းတာ ေရရွည္အတြက္ ပိုေကာင္းေစတယ္။
• အိပ္မေပ်ာ္တဲ့အခါ စိတ္ပ်က္စရာ၊ စိတ္ရႈတ္စရာ၊ မေကာင္းတာေတြ တသီၾကီး ျမင္သိ၊ ေတြးထင္တတ္ၾကတယ္။ Cognitive-behavioral therapy (CBT) ဆိုတဲ့ Psychotherapy စိတ္ကုသနည္းနဲ႔ ေကာင္းေအာင္လုပ္ႏိုင္တယ္။ မအိပ္ခင္ ေတြးေခၚမႈ ပံုစံကိုပါ ေျပာင္းေစတယ္။
• Harvard Medical School ကေန မၾကာေသးခင္က ေတြ႔ရွိခ်က္အရ (CBT) နဲ႔အတူ Relaxation exercises စိတ္ေျဖေလ်ာ့ ေလ့က်င့္ခန္းတြဲျပီး လုပ္ေပးရင္ Chronic insomnia ရက္ရွည္လမ်ား မအိပ္ႏိုင္ျဖစ္ေနတာအတြက္ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္တယ္။
• Relaxation techniques ဆိုတာ ဆိတ္ျငိမ္မႈကို အာရံုစိုက္၊ ညင္သာတဲ့ အလုပ္တခုခု ဥပမာ စာဖတ္တာမ်ိဳး၊ ျခည္ထိုးတာမ်ိဳး၊ သာယာတဲ့ ေတးဂီတကို နားေထာင္တာမ်ိဳး လုပ္သင့္တယ္။
• Abdominal breathing အသက္ရွဴရင္ အမ်ားအားျဖင့္ ခပ္ေပါ့ေပါ့သာ ရွဴၾကတယ္။ နက္နက္နဲနဲ ရွဴတယ္ဆိုတာ ဗိုက္ကို ေလေဖါင္းလာတဲ့အထိ ရွဴပါ။ ေလသြင္းတာေရာ ေလထုတ္တာပါ ျပင္းျပင္နဲ႔ ရွည္ရွည္ လုပ္ပါ။
• Progressive muscle relaxation ၾကြက္သားေတြ ေျပာ့ေအာင္ လုပ္တယ္ဆိုတာ ေျပာသေလာက္ မလြယ္ပါ။ အိပ္ယာေပၚမွာ သက္ေတာင့္သက္သာ လွဲပါ။ ေျခပိုင္းက ၾကြက္သားေတြကေန စပါ။ အရင္ တင္းလိုက္ပါ။ ၁ ကေန ၁ဝ ေရတြက္ပါ။ ေနာက္ ေလ်ာ့ခ်လိုက္ပါ။ ေနာက္ျပီး တျခားေနရာက ၾကြက္သားေတြကိုလဲ အဲလိုလုပ္ပါ။
• Meditation ကမၼ႒ာန္းထိုင္တဲ့အက်င့္၊ Yoga (ေယာဂ) နည္း၊ Tai chi (တုိင္ခ်ီ) နည္းေတြလဲ လုပ္သင့္ပါတယ္။
• Exercise ေန႔ခင္းမွာ ကိုယ္လက္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္ ညအိပ္တာအတြက္ ေကာင္းတယ္။ Stanford University of Medicine ကေျပာတာက တေန႔မွာ မိနစ္ ၃ဝ ကေန ၄ဝ Aerobic exercise (ေအရိုးဘစ္) တပါတ္ကို ၄ ရက္ လုပ္ရင္ ၁ နာရီ ပိုအိပ္ႏိုင္တာ ေတြ႔ရတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၇-၃-၂ဝ၁ဝ