က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Monday, April 11, 2011

DNA testing မ်ိဳးဗီဇစမ္းျခင္း

Mar 24, 2011 at 3:58 PM
DNA စစ္ခ်က္ဆိုတာ ဘာကို ေခၚပါသလဲခင္ဗ်ာ။
2011/4/11
အေဖအေမ စစ္-မစစ္ ဘယ္လို စမ္းသပ္လို႔ ရနိုင္သလဲခင္ဗ်ာ။

• DNA testing မ်ိဳးဗီဇစမ္းတာကို ေဆးစာမွာ DNA profiling လဲေခၚတယ္၊ DNA typing လဲေခၚတယ္၊ Genetic Fingerprinting လဲေခၚတယ္။
• Forensic Science မႈခင္း-ေဆးပညာရဲ႕အစိတ္အပိုင္းမွာ ပါတယ္။
• လူတေယာက္ရဲ႕ DNA Makeup ကို ၾကည့္ျပီး သူဘယ္သူဆိုတာ သိႏိုင္လို႔ Identifier ေခၚတယ္။

• ေနာက္ေဆးစစ္နည္းတခု ျဖစ္တဲ့ Full Genome Sequencing ဆိုတာနဲ႔ မတူပါ။
• လူတဦးနဲ႔တဦး DNA sequences ေတြဟာ ၉၉႕၉% တူၾကေပမဲ့ Monozygotic twins အသြင္တူ-အမႊာကလြဲရင္ ကြဲျပားတာကို ခြဲျခားလို႔ရတယ္။
• DNA profiling technique နည္းကို ၁၉၈၄ ခုမွာ အဂၤလန္ ပညာရွင္ကေန စေတြ႔ခဲ့တယ္။
• DNA profiling process ကို အမ်ားဆံုးသံုးတာက Buccal swab ပါးေစာင္က သြားရည္ကို ဂြမ္းစနဲ႔ သုတ္ယူျပီး စမ္းပါတယ္။ ႏိုင္ငံတကာ TV channels တီဗြီၾကည့္ခြင့္ရတဲ့သူေတြ အီရတ္ ေခါင္းေဆာင္ ဆဒမ္-ဟူစိန္ကို ဖမ္းမိတဲ့အခ်ိန္မွာ မီးထိုးထားျပီး ပါးစပ္ ဟေပးေနရတဲ့ပံုကို ျမင္ဘူးၾကပါလိမ့္မယ္။
• Blood ေသြး၊ Saliva သြားရည္၊ Semen သုတ္ရည္၊ ဒါမွမဟုတ္ တျခား (သြားပြတ္တံ၊ မုတ္ဆိတ္ရိပ္ဒါး) တေနရာရာကေန ရႏိုင္တဲ့ Fluid အရည္၊ Tissue (တစ္ရွဴး) ကိုလဲ စစ္ေဆးႏိုင္တယ္။
• RFLP analysis, PCR analysis, STR analysis နဲ႔ AmpFLP နည္းေတြ ရွိတယ္။
• အေမ-အေဖ စစ္မစစ္ စမ္းတာကို DNA family relationship analysis ေခၚတယ္။

အေမ-အေဖ၊ ေဆြမ်ိဳး စစ္-မစစ္ စမ္းတာကို DNA Family Relationship Testing ေခၚတယ္။ ေဆးစာနဲ႔ေျပာရရင္ Polymerase Chain Reaction (PCR) နည္းပညာလို႔ ေခၚတယ္။ Paternity ဖခင္၊ Maternity မိခင္၊ Siblingship အမ်ိဳး ေတာ္တာကုိ အတိအက် စစ္နည္း ျဖစ္တယ္။

လူေတြမွာ သေႏၶတည္ကတည္းက သီးသန္႔ DNA molecules (ဒီအင္န္ေအ-ေမာ္လီၾကဴး) ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အေဖအစစ္ရဲ႕ Sperm cell (သုတ္ပို)း နဲ႔ အေမအစစ္ရဲ႕ Egg cell (မ်ိဳးဥဆဲလ္) ေတြကေန တူညီတဲ့ အေရအတြက္ရွိတဲ့ DNA ေပါင္းစပ္ျပီး Zygote (ဇိုင္ဂုတ္) ေခၚတဲ့ သေႏၶတည္ေစတယ္။ ရတာမ်ိဳးက တသက္လံုး ပါေနမယ္။ ဘယ္ေတာ့မွလဲ မေျပာင္းေတာ့ဘူး။ စစ္မစစ္ စစ္ရင္ Buccal swabs ပါးေစာင္က သြားရည္ကို ဂြမ္းစနဲ႔သုတ္ယူတာ၊ Blood ေသြး၊ Body liquid အရည္ေတြနဲ႔ Tissue samples (တစ္ရွဴး) အမူနာေတြကိုရယူ စမ္းသပ္ႏိုင္တယ္။

DNA တိုင္းမွာ Coding information (ကုတ္) ပါတာနဲ႔ Non-coding genetic material (ကုတ္) မပါတာ ၂ မ်ိဳး ရွိတယ္။ မပါတာကို Junk DNA ေခၚေလ့ရွိျပီး Individual identification ဘယ္သူ-ဘယ္ဝါ ခြဲျခားရာမွာ သံုးရတယ္။ လူတိုင္းမွာ မတူထူးျခားတဲ့ Unique genetic profile ရွိတာမို႔ ခြဲလို႔ရတယ္။ သတ္မွတ္ေပးႏိုင္တဲ့ DNA Marker (မတ္ကာ) ၅ မ်ိဳး သံုးတယ္။ D21S11, D7S820, TH01, D13S317 နဲ႔ D19S433 ေတြျဖစ္တယ္။ အေမ၊ အေဖ နဲ႔ ကေလးတို႔ရဲ႕ အဲဒီ ၅ မ်ိဳးကို စစ္လိုက္ရင္ အေဖဟုတ္-မဟုတ္၊ အေမဟုတ္-မဟုတ္ သိလာေတာ့တယ္။ စံုေစ့ေအာင္စစ္ရင္ ၁၃ မ်ိဳးအထိရွိတယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာ အဆံုးသတ္ အေျဖထုတ္တယ္။ Biological father ဟုတ္တယ္၊ မဟုတ္ဘူး သိလာမယ္။

DNA Test Applications စမ္းနည္းကို
1. Relationship DNA Testing ေဆြမ်ိဳးစစ္တာ၊
2. Genetic Disease Testing ေရာဂါစစ္တာ၊
3. Genealogy DNA Testing ဗီဇသမိုင္းေၾကာင္းစစ္တာ၊
4. Family Tree DNA ေဆြမ်ိဳးစဥ္ဆက္ လိုက္ရွာတာေတြအတြက္ သံုးတယ္။

Rates of non-paternity အေဖ-မစစ္ႏွဳန္းဟာ ဝ႕၈% ကေန ၃ဝ% အထိ ရွိတယ္လို႔ ၂ဝဝ၅ စစ္တမ္းတခုက ဆိုပါတယ္။
• အဂၤလန္မွာ ေယာက္်ား ၁၆၇၈ ေယာက္ကို စစ္ရတာမွာ ၁-၂% ရွိတယ္။
• မက္စီကိုမွာ ကေလး ၃၉၆ ေယာက္ကို စစ္တာမွာ ၉႕၈% ကေန ၁၃႕၈% ရွိတယ္။
• ဆြစ္ဇလန္မွာ ဝ႕၃% ကေန ၁႕၃% ရွိတယ္။
• အေမရိကားမွာ (မစ္ခ်ိဂန္) မယ္ အျဖဴကေလး ၁၄၁၇ ေယာက္နဲ႔ အမဲကေလး ၅၂၃ ေယာက္ကေန ၁႕၄% ကေန ၁ဝ႕၁% ရွိတယ္။ (ဟာဝိုင္ယီ) မွာ မိသားစုေပါင္း ၁၇၄၈ ထဲက ကေလးေပါင္း ၂၈၃၉ ေယာက္ကေန ၂-၃% ရွိတာ ေတြ႔ခဲ့ရတယ္။

Non-paternity အေဖ-မစစ္တာကို စစ္လို႔ သိလာ၊ ေတြ႔လာရင္ လူမႈေရး-အရႈတ္အရွင္းသာမက က်န္းမာေရး ျပႆနာပါ တက္ပါမယ္။ မ်ိဳးရိုးလိုက္တဲ့ Cystic fibrosis ေရာဂါအတြက္ Genetic screening မ်ိဳးဗီဇ စစ္ေဆးတဲ့အခါ သိလာေစတယ္။

1. Non-paternity အေဖ စစ္-မစစ္၊
2. Brother/sister sibling test ေမာင္ႏွမ စစ္-မစစ္၊
3. Half-brother/half-sister sibling test အေမတူ-အေဖကြဲ ေမာင္-ႏွမ ဟုတ္-မဟုတ္၊
4. Grandparentage test အဖိုး-အဖြါးမွန္-မမွန္၊
5. Uncle (aunt)/nephew (niece) test အေဒၚ-ဦးေလး ေတာ္-မေတာ္ေတြကိုလည္း စစ္လို႔ရပါတယ္။

ဒီစစ္ေဆးမႈေတြကို တရားဝင္မႈရွိေအာင္လဲ လုပ္ေပးဘို႔ အလုပ္ရက္ ၁၅ ရက္ဘဲ ၾကာမယ္။ အပိုေဆာင္းေပးရင္ ၅ ရက္နဲ႔ ဝန္ေဆာင္ေပးႏိုင္ပါသတဲ့။ PRO-DNA Family Relationship Test စမ္းသပ္နည္းအတြက္ $725 ကုန္က်မယ္။ Legal admissibility ဥပေဒေဘာင္ ဝင္ခ်င္ရင္ ေနာက္ထပ္ $170 ေဒၚလာ၊ ၅ ရက္နဲ႔ ရခ်င္ရင္ $275 ေဒၚလာ အပိုေပးရမယ္လို႔ ေၾကာညာထားတာ ေတြ႔ရပါတယ္။

- Blood Grouping (A, B, AB, O) ေအ၊ ဘီ၊ ေအဘီ၊ အို ေသြးအုပ္စု ဇယား http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2011/11/b-ab-o.html ကိုလည္း ဖတ္ပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၁-၄-၂ဝ၁၁