က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Tuesday, April 12, 2011

Fainting ေသြးျမင္ရင္ မူးေမ့တတ္သူ

11 Apr 11, 22:22
က်ေတာ့္ အမ်ိဳးသမီး အသက္က (၂၄) ႏွစ္ပါ၊ (၂၂) ႏွစ္တုန္းက ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်လို႔ သားအိမ္ၿခစ္ဘူးပါတယ္။ သားအိမ္ ၿခစ္ၿပီး ေနာက္ပိုင္းမွာ ထိခိုက္ရွနာ တစ္ခုခုၿဖစ္လို႔ ေသြးထြက္လာတာၿမင္ရင္ ေခါင္းမူး ေခါင္းကိုက္ ခ်င္သလို ၿဖစ္ေနၿပီး ပ်ိဳ႕ၿပီး အန္ခ်င္လာသလို ၿဖစ္ေနပါတယ္။ အဲဒါ ဘယ္လိုေၾကာင့္ၿဖစ္တာပါလည္း၊ ဘယ္လိုၿပဳမူေနထိုင္ရမယ္ ဆိုတာကိုလည္း ညႊန္ၾကားေပးပါဦး။

တိုင္းရင္းသားစကားအျပင္ ဗမာစကားလဲတတ္တဲ့ ပညာအေျခခံလဲ အေတာ္အတန္ ရွိတဲ့ ဒုကၡသည္ မိန္းကေလးေတြကို စည္းရံုးရတယ္။ "ေထာက္ပံ့ေၾကးေတာ့ မေပးႏိုင္ပါ၊ ေဆးခန္းမွာ ဆရာမလာလုပ္ပါလား။" အခ်ိန္လဲေပးႏိုင္၊ ဝါသနာလဲပါ၊ ဒါနဲ႔မရေသးတာက ေသြးျမင္ရင္ မမူးခ်င္မွ ဆရာမ လုပ္လို႔ ရတယ္။

လူေကာင္း ပကတိကေန ရုတ္တရက္ မူးျပီး သတိေမ့တာဟာ Shock ပါဘဲ။ (ေရွာ့ခ္) ေတြက အမ်ိဳးအစား မ်ားတယ္။ ႏွလံုးနဲ႔ ေသြးေၾကာေတြ လိုသေလာက္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္တာကေန ျဖစ္တယ္။ လူ႔ကိုယ္က အေရးပါတဲ့ အဂၤါေတြတြက္ မရွိမျဖစ္တဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ မလံုေလာက္လို႔ ျဖစ္လာေစတယ္။ အသက္ဆံုးပါးတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

1. Anxiety, restlessness and fainting စိုးရိမ္စိတ္ေတြျဖစ္လာ၊ ဂနာမျငိမ္ျဖစ္လာ၊ မူးလဲမယ္။
2. Nausea and vomiting ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္လာမယ္။
3. Excessive thirst ေရငတ္လာမယ္။
4. Eyes are vacant, dull, dilated pupils မ်က္စိကေဝဝါး၊ သူငယ္အိမ္ က်ယ္လာမယ္။
5. Shallow, rapid, and irregular breathing အသက္ရွဴတာ တိမ္-ျမန္-မမွန္ျဖစ္မယ္၊
6. Pale, cold, moist skin အေရျပား ေအးလာ၊ ျဖဴေရာ္လာ၊ စိုထိုင္းလာမယ္၊
7. Weak, rapid, or absent pulse လက္ေကာက္ဝတ္ ေသြးခုန္တာ ျမန္မယ္၊ စမ္းမရျဖစ္မယ္။

တေလာက ေမြးလူနာ လာေစာင့္တဲ့ ကေလးအေမတေယာက္ လူနာကို အားေပးေနရင္း အသံတိတ္သြားတာကို သတိထားမိတယ္။ ခဏအၾကာ ကိုယ္ဝန္ဗိုက္ေပၚမွာ ေမွာက္လ်က္သား ျဖစ္ေနတာ လွမ္းျမင္ရေတာ့ ေအာ္ ခရစ္ယာန္လို ဆုေတာင္းေပးေနသလားေပါ့။ ဘယ္ဟုတ္မလဲ မူးျပီး သတိလက္လြတ္ ျဖစ္ေနရွာတယ္။ ေသြးေတာင္ ျမင္ရတာ မဟုတ္ေသးဘူး။

• Hypovolemic Shock ေသြးထုထည္ နည္းလို႔ျဖစ္တဲ့ (ေရွာ့ခ္)၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရလို႔ အတြင္းထဲျဖစ္ျဖစ္ အျပင္ကို ျဖစ္ျဖစ္ ေသြးယိုထြက္တာ၊ မီးေလာင္လို႔ အရည္ေတြ ခမ္းေျခာက္တာ၊ အန္လို႔-ဝမ္းေလွ်ာလို႔ ေရနဲ႔ ဓါတ္ဆားေတြ နည္းတာေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။
• Neurogenic Shock အာရံုေၾကာေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ (ေရွာ့ခ္)၊ ေသြးေၾကာေတြ ပံုမွန္မဟုတ္ ေဖါင္းလာလို႔ ေသြးေတြ လိုရာမေရာက္ ျဖစ္လာမယ္။ (ေအာ္တိုေနာမစ္) အာရံုေၾကာစနစ္ကို သက္ေရာက္လို႔ ျဖစ္တယ္။ ေသြးဖိအား က်မယ္၊ တခါတေလ ႏွလံုးခုန္ ေႏွးတတ္တယ္။ ဦးေႏွာက္ကို ေသြးျပန္ေရာက္ရင္ ျပန္ေကာင္းမယ္။ ဦးေႏွာက္ ထိခိုက္တာ၊ ခါးဆစ္ရိုးထဲက အာရံုေၾကာစနစ္ ထိခိုက္တာေတြ ေၾကာင့္လဲ ျဖစ္တယ္။ အတြင္း အဂၤါေတြကို ထိခိုက္လာမယ္။
• Psychogenic Shock စိတ္ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ (ေရွာ့ခ္)၊ ေၾကာက္စိတ္မ်ား၊ အေပ်ာ္လြန္၊ ေဒါသၾကီး၊ ပူပန္မႈ လြန္ကဲရာကေန ျဖစ္တယ္။ ေသြးေၾကာေတြ က်ယ္လာတယ္။ ဦးေႏွာက္ကို ေသြးအေရာက္နည္းတယ္။ ေသြးဖိအား က်မယ္၊ အေရျပား ေအးစက္ေနမယ္။ ေခြ်းျပန္မယ္။ ႏွလံုးခုန္ ျမန္မယ္။ သတိ တဝက္တပ်က္ မရတာနဲ႔ လံုးဝသတိမရတာ ျဖစ္မယ္။
• Anaphylactic Shock (အနာဖလက္တစ္-ေရွာ့ခ္)၊ မတည့္တာနဲ႔ ထိေတြ႔ရာကေနျဖစ္တယ္။ ယားယံလာမယ္၊ အနီပိန္႔ေတြထြက္မယ္၊ အသက္ရွဴခက္လာမယ္၊ ဆီးသြားခ်င္-ဝမ္းသြားခ်င္ျဖစ္လာမယ္။ ပူေလာင္လာသလို ခံစားရမယ္၊ အသံေပ်ာက္မယ္။ ေဆး၊ အဆိပ္၊ အင္းဆက္၊ အမံႈအမႊား၊ အစားအေသာက္၊ စတာေတြကေန ျဖစ္ေစတယ္။

Shock ျဖစ္ျပီဆိုရင္ ဘာလုပ္မလဲ -
ရုတ္တရက္ ခ်က္ခ်င္းျဖစ္တာမို႔ ေရွးဦးသူနာျပဳ လုပ္ဘို႔ အလြန္႔အလြန္ အေရးၾကီးပါတယ္။ အသက္ကို ကယ္ႏိုင္တယ္။ ဆရာဝန္ေတြ၊ ေဆးရံုေတြဆီ ေရာက္မွဆိုရင္ ေနာက္က်တတ္တယ္။ ျပဳစုမဲ့သူက တည္ျငိမ္ရမယ္။ တတ္ထားရမယ္။
1. Maintain open airway အသက္ရွဴလမ္း စစ္ရ၊ ျပင္ရမယ္။ ပိတ္ဆို႔ေနတာ မရွိေစနဲ႔။ လည္ပင္းဆန္႔၊ ေမးကိုပင့္ပါ။
2. Control bleeding ေသြးယိုတဲ့ေနရာကို ေသြးမထြက္ေအာင္လုပ္ပါ။ ဖိထားေပးပါ။ ျမွင့္ထားေပးပါ။ ပတၲီး-ၾကိဳးနဲ႔ စည္းထားေပးပါ။ Artery forceps ေသြးေၾကာညွပ္ ရွိရင္-လိုရင္ သံုးပါ။
3. Position ေျခေထာက္ပိုင္းကို ေခါင္းအထက္မွာ ျမွင့္ထားပါ။ အန္ေနရင္ ေခါင္းတဖက္ ေစာင္းထားပါ။ ေခါင္း-လည္ပင္း က်ိဳးရင္-က်ိဳးတယ္ ထင္ရင္ ပက္လက္အေနအထားမွာသာ ထားပါ။
4. Splint အရိုးက်ိဳးရင္ အမာတခုခုနဲ႔ ၾကပ္စည္းပါ။ ဆြဲမဆန္႔ပါနဲ႔။
5. သက္ေတာင့္သက္သာ ေနပါေစ။ ေအးေနရင္ ေစာင္စတာနဲ႔ ေႏြးေအာင္ ျခံဳေပးပါ။ စို-ေအး ေနတာေတြ ဖယ္ရွားပါ။ သဘာဝမဟုတ္တဲ့ အေႏြးေပးတာမ်ိဳး မသံုးပါနဲ႔။
6. လူနာကို စိတ္ျငိမ္ေအာင္ အားေပးႏွစ္သိမ့္ပါ။ သူ႔အနာဒဏ္ရာကို မျမင္ေစပါနဲ႔။
7. Give nothing by mouth အန္ေနလွ်င္၊ အဆိပ္စတာ မေသျခာလွ်င္ ပါးစပ္က ဘာမွ မတိုက္ပါနဲ႔။ အာေခါင္ေျခာက္-ေရဆာရင္ ႏွဳတ္ခမ္းကိုသာ ေရဆြတ္ေပးပါ။
8. Request medical assistance ေဆးပညာ တတ္ကြ်မ္းသူ အကူအညီေခၚပါ။

အဂၤလန္မွာ (ဗီတိုရိယား) ေခတ္တံုးက အမ်ိဳးသမီးေတြ၊ မိန္းကေလးေတြ ဒါမ်ိဳးသိပ္ျဖစ္ၾကတယ္။ ကိုယ္ၾကပ္ Corsets အဝတ္အစားေတြေၾကာင့္ အသက္ရွဴၾကပ္တာလဲ ပါႏိုင္တယ္။ တျခား မူယာ-မာယာလဲပါမယ္။ ခဏခဏ မူးလဲၾကလို႔ Fainting game လို႔ ေခၚရေလာက္ေအာင္ လူစည္စည္မွာ လွလွပပေလး လဲၾကတာမ်ားတယ္။ အေမရိကားမွာ ျဖစ္ရင္ Choking game လို႔ ေခၚတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၂-၄-၂ဝ၁၁

ေနာက္ဆက္တြဲ
3 Bs for First Aid ေရွးဦးသူနာျပဳ အဓိကႂကြမ္းက်င္မႈ (ဘီ ၃ ခု)
• Breathing အသက္႐ွဴျခင္း
• Bleeding ေသြးထြက္ျခင္း
• Bones အ႐ိုးထိခိုက္ျခင္း

ABC of First Aid ေရွးဦးသူနာျပဳျခင္း (ေအ၊ ဘီ၊ စီ)
• Airway အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္း၊
• Breathing အသက္ရွဴႏိုင္ျခင္း၊
• Circulation ေသြးလွည့္ပတ္ေနျခင္း

A for Airway အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္း စစ္ေဆးျခင္း
• အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္း ပိတ္ေန-မေနကို စစ္ေဆးပါ။ လူနာကို မာတဲ့ၾကမ္းျပင္ေပၚထားပါ။
• လည္ပင္းက်ဳိးျခင္း ရွိ-မရွိၾကည့္ပါ။ လည္ပင္းကို ဆန္႔ထုတ္ပါ၊ ေမးေစ့ကို မတင္ထားပါ။
• လွ်ာက အသက္ရွဴလမ္းကို ပိတ္မေနေအာင္ လုပ္ပါ။

B for Breathing အသက္ရွဴ၊ မရွဴ စစ္ေဆးျခင္း
လူနာက အသက္ရွဴေနျခင္း ရွိ-မရွိကို ပါးစပ္၊ ရင္ဘတ္ႏွင့္ ဝမ္းဗိုက္ လႈပ္ရွားမႈကို ၾကည့္ျပီး စစ္ေဆးပါ။ မရွိရင္ ခ်က္ခ်င္း Mouth-to-mouth ပါးစပ္ေတ့ ေလမႈတ္သြင္းနည္း လုပ္ေပးပါ။

C for Circulation ေသြးလွည့္ပတ္မႈစစ္ျခင္း
လည္ပင္း (ကေရာတစ္) ေသြးလႊတ္ေၾကာကို စမ္းပါ။ ေသြးခုန္တာ မေတြ႔ရရင္ (စီ-ပီ-အာရ္) လုပ္ပါ။

D for Defibrillation ႏွလံုးခုန္ေစတဲ့စက္ကို အသံုးခ်ျခင္း

Mouth-to-Mouth ပါးစပ္မွပါးစပ္ ေလမႈတ္သြင္းနည္း
• ပါးစပ္၊ အာေခါင္၊ လည္ေခ်ာင္းထဲ ပစၥည္းေတြ (အမိႈက္၊ အန္ဖတ္၊ အဝတ္စ) ဆို႔ပိတ္ေနရင္ ဖယ္ရွားပါ။
• လူနာကို ပက္လက္လွန္ထားပါ။ မာတဲ့ ၾကမ္းျပင္က ပိုေကာင္းတယ္။
• လူနာရဲ႕ လည္ပင္းကို ဆန္႔ျပီး ေမးေစ့ကို အထက္ (ေရွ ့) ကို မ-တင္ေပးပါ။
• လူနာရဲ႕ပါးစပ္ကို ဖြင့္ထားပါ၊ ကိုယ္ ေလတဝၾကီး ရွဴလိုက္ျပီး၊ လူနာရဲ႕ ပါးစပ္ကို မိမိပါးစပ္နဲ႔ ေတ့ပိတ္ျပီး ေလသြင္းေပးပါ။
• ပါးစပ္ ဖြင့္ရရင္ ႏွာေခါင္းကို မိမိလက္ႏွင့္ပိတ္ျပီး၊ ပါးစပ္ကေန ေလသြင္းပါ၊ ပဌမ (၂)ၾကိမ္လုပ္ပါ။ အခ်ိန္တစ္စကၠန္ ့သာၾကာမယ္။
• လူနာရဲ႕ အဆုပ္ကို ေလဘူေဘာင္းလို အတင္းေဖါင္းသြားေအာင္ လုပ္ရန္မလိုပါ။
• ႏွစ္ၾကိမ္လုပ္ျပီး ျပန္လည္ရွဴလာမယ္။ မရွဴေသးရင္ (စီ-ပီ-အာရ္) လုပ္ပါ။

Cardio-Pulmonary Resuscitation (CPR) ႏွလံုး-အဆုပ္ျပန္လည္အလုပ္လုပ္ေစရန္ အေရးေပၚျပဳစုေပးျခင္း
ႏွလံုး-အဆုပ္ရုတ္တရက္ ရပ္သြားေစတတ္သည့္ အေၾကာင္းေတြကေတာ့ -
၁) Cardiac Arrest ႏွလံုးခုန္ရပ္သြားျခင္း၊
၂) Cardiac Attack ႏွလံုးေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း၊
၃) Drowning ေရနစ္ျခင္း၊
၄) Drug Overdose ေဆးအလြန္မ်ားသြားျခင္း၊
၅) Poisoning အဆိပ္သင့္ျခင္း၊
၆) Electrocution လွ်ပ္စစ္ဓါတ္လိုက္ျခင္း၊

• လူနာကို မာတဲ့ၾကမ္းျပင္ေပၚမွာ ထားပါ၊
• မိမိက လူနာရဲ႕ ေဘးမွာ ဒူးႏွစ္ဖက္ ေထာက္ျပီး ထိုင္ပါ။
• လူနာမွ တင္းၾကပ္ေနတဲ့ အဝတ္အစားေတြ ေလ်ာ့ပါ-ဖယ္ပါ။
• မိမိ၏ လက္ဝါး ႏွစ္ဖက္ကို ထပ္ျပီး၊ လူနာရဲ႕ ရင္ပတ္ အလယ္တည့္တည့္ ႏို ့အံုႏွစ္ဖက္ရဲ႕ အလယ္၊ ရင္ညြန္ ့ရိုး အေပၚမွာ တင္ပါ၊
• မိမိ၏ လက္ႏွစ္ဖက္ကို ဆန္ ့တန္းထားျပီး၊ မိမိ၏ ကုိယ္အေလးခ်ိန္ကို မိမိလက္ႏွစ္ဖက္အေပၚ ေျပာင္းေရႊ ့ျပီး၊ မိမိရဲ႕ လက္ပါးႏွစ္က လူနာရဲ႕ရင္ပတ္ကို ဖိခ်ေပးရမယ္။
• ႏွစ္လက္မခန္ ့က်သြားေအာင္ ဖိလိုက္ျပီးေနာက္ လံုးဝၾကြလိုက္ရမယ္။
• တမိနစ္လ်င္ အၾကိမ္ ၁ဝဝ ႏွဳန္းျဖင့္ ထိုအတိုင္း ဖိလိုက္-ၾကြလိုက္ လုပ္ရမယ္။
• အၾကိမ္ ၃ဝ လုပ္ျပီးတိုင္း၊ ပါးစပ္က ေလသြင္းတာ (၂)ခါ လုပ္ရမယ္။
• ရင္ပတ္ ဖိ-ၾကြျခင္းနဲ႔ ပါးစပ္က ေလသြင္းတာ စုစုေပါင္း (၂)မိနစ္ ဒါမွမဟုတ္ (၅) ပါတ္ လုပ္ရမယ္။

တႏွစ္ေအာက္ကေလးအား (စီ-ပီ-အာရ္) လုပ္နည္း
• အသက္ရွဴလမ္း စစ္ေဆးပါ။ ပိတ္ေနလွ်င္ ဖြင့္ပါ။
• ေလႏွစ္ၾကိမ္ ညင္သာစြာ သြင္းေပးပါ။ ကေလးရဲ႕ ပါးစပ္ေရာ ႏွာေခါင္းပါ မိမိ၏ ပါးစပ္က ငံုပိတ္လွ်က္ ေလသြင္းပါ။
• ကေလးရဲ႕ ရင္ပတ္ေပၚ မိမိလက္ဝါးႏွစ္ဖက္ ထပ္တင္ျပီး ကေလးရင္ပတ္၏ သံုးပံုတပံု ျပားသြားေအာင္ ဖိေပးပါ။
• တမိနစ္မွာ အၾကိမ္ ၁ဝဝ ႏွဳန္း၊ အခါ ၃ဝ လုပ္ျပီးတိုင္း ပါးစပ္က ေလသြင္းရမယ္။
• လူၾကီးေတြလို အၾကိမ္ ၃ဝ ဖိျပီးတိုင္း၊ ေလႏွစ္ခါမွဳတ္သြင္းေပးရမယ္။
• စုစုေပါင္း (၂) မိနစ္ ဒါမွမဟုတ္ (၅) ပါတ္ လုပ္ရမယ္။