က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Saturday, April 2, 2011

Nuclear Medicine အႏုျမဴ ေဆးပညာ

2011/3/15
က်မ သိြဳင္းရြိဳက္ ေဟာ္မုန္းအထြက္ လြန္ကဲတဲ့ ေရာဂါကို Radioactive iodine နဲ႔ကုတာနဲ႔ပတ္သက္ျပီး သိခ်င္တာေလးရွိလို႔ ေမးပါရေစရွင့္။ ဆရာ့ရဲ့ စာမွာ ဒီေရာဂါကို Radioactive iodine နဲ႔ကုသတာဟာ ခြဲစိတ္စရာမလိုတဲ့ အဆင့္ျဖစ္တယ္လို႔ ဖတ္ရပါတယ္။ ခုက်မက Refugee အေနနဲ႔ (႕႕႕႕႕) မွာပါ။ က်မ မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္လည္း ဒီေရာဂါျဖစ္ေနတာကို ဒီမွာ Radioactive iodine နဲ႔ ကုသေပးမယ္ ဆိုျပီး အဆင့္ဆင့္ လုပ္လာတာ မတ္လ ၂၉ ရက္မွာ Radioactive လုပ္ေတာ့မွာပါ။ အသက္က ၃၈ ႏွစ္ရွိျပီျဖစ္တဲ့ အမ်ဳိးသား လူနာပါ။ အဲ့ဒီမွာ သူတို႔က ေဆာင္ရန္ေရွာင္ရန္မ်ားကို A4 စာရြက္နဲ႔ ၄-၅ ရြက္ ေပးလိုက္ပါတယ္။ တတ္သေလာက္ မွတ္သေလာက္ ဖတ္ၾကည့္ေတာ့ ကုသမႈ မတိုင္ခင္ ၂ ပါတ္ ကတည္းက ေဆာင္ရ-ေရွာင္ရမဲ့ အစားစာေတြ ေရးထားပါတယ္။ ကုသမႈျပီး ၄ ရက္တြင္းမွာ အေနအထိုင္ အစားအေသာက္ သီးသန္႔ ေနထိုင္ဖို႔ စားေသာက္ဖို႔ နဲ႔ အသံုးအေဆာင္မ်ားကိုပါ သီးသန္႔ ထားဖို႔ေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။

ကုသမႈျပီး ေဆးရံုမွ အျပန္ ဒရုိင္ဘာနဲ႔ ထိုင္ရမဲ့ အေနအထား၊ အဲ့ဒီ ၄ ရက္တြင္းမွာ ဘယ္သူနဲ႔မွ မေတြ႔ရန္၊ တစ္အိမ္ထဲ ေနထိုင္သူမွာ တစ္ခုခုျဖစ္ရင္ ခ်က္ခ်င္း အေၾကာင္းၾကားရန္ တို႔ကို ေရးထားပါတယ္။ ဖတ္ၾကည့္ျပီး သိရသေလာက္ဆို ေတာ္ေတာ္ အႏၱရယ္မ်ားတာကိုု ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒီေလာက္ အေရးၾကီးတဲ့အရာကို ဒီလို က်န္းမာေရးနဲ႔ပတ္သက္ျပီး အေလးထားပါတယ္ ဆိုတဲ့ ႏို္င္ငံၾကီး တစ္ႏိုင္ငံမွာ ဘာသာျပန္ျပီး မေရးေပးတာကို က်မစဥ္းစားလို႔မရပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေက်းဇူးျပဳျပီး ဒီ Radioactive ကုသတာနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး သက္ေရာက္မႈမ်ားကို ေျဖၾကားေပးေစခ်င္ပါတယ္ရွင့္။ ေရွာင္ရန္ အစားအစာမ်ားကို မနက္ျဖန္ ၁၅ ရက္ေန႔က စေရွာင္ရျပီျဖစ္လို႔ပါ။

ေဆးရံုကေပးတဲ့စာကို Scan လုပ္ပို႔ႏိုင္မလား။ ဓါတ္ပံုရိုက္ပို႔လဲ ရပါတယ္။ ေဆာင္ရန္-ေရွာင္ရန္ေတြက တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ မတူတတ္ဘူး။ အေျခခံကေတာ့ လူနာမွာ ေရဒီယိုဓါတ္ ရွိေနလိမ့္မယ္။ သူနဲ႔ အတူေနသူေတြအတြက္ သတိထားရမွာသာ ျဖစ္တယ္။ သူ႔ဆီက ထြက္တာေတြထဲမွာပါ ပါေနမယ္။ အိမ္သာ၊ ေရခ်ိဳးခန္း အဓိကပါဘဲ။ ကေလးအေမ မဟုတ္တာ ေတာ္ေသးတယ္။

ျပန္စာကို ရလို႔ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင့္။ ေဆာင္ရန္-ေရွာင္ရန္ေတြအတြက္ကေတာ့ တစ္ေယာက္က ကူညီ ဘာသာျပန္ ေပးတဲ့အတြက္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားသိရပါျပီ။ အႏုျမဴေရာင္ျခည္ ကုသမႈနဲ႔ပတ္သက္ျပီး အတူေနသူေတြမွာ သတိထားရမွာေတာ့ သိရပါျပီ။ အဓိက သိခ်င္တဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ကုသမႈစတဲ့ အခ်ိန္ကေနစျပီး လူနာမွာ ဘာေတြ သတိထားသင့္သလဲ ဘာေတြ ျဖစ္လာႏိုင္လဲ။ ဒီကုသမႈနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး လူနာအေပၚမွာ ဘယ္လို ဆိုးဆိုးရြားရြား သက္ေရာက္မႈေတြ ၾကံဳလာႏိုင္ပါသလဲရွင့္။

Nuclear medicine (ႏူကလီယာ-မယ္ဒီဆင္) အႏုျမဴသံုး ေဆးပညာမွာ -
(၁) Diagnostic use ေရာဂါရွာေဖြတာ၊ ဥပမာ X-ray ဓါတ္မွန္ရိုက္တာ၊ Computed X-ray tomography (CT) ဆိုတဲ့ Medical imaging ပံုေဖၚျပီး ေရာဂါရွာေဖြတာ၊ ေရာဂါအေျခအေနကို စစ္ေဆးတာမွာ သံုးတယ္။ Thyroid (သိုင္းရြိဳက္)၊ အရိုး၊ ႏွလံုး၊ အသဲနဲ႔ တျခား အဂၤါအစိတ္အပိုင္းေတြကို စမ္းသပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ျမန္တယ္၊ တိက်တယ္။
(၂) Therapeutic use အႏုျမဴေဆးသံုး ေဆးကုတာမွာလဲ သံုးတယ္။ ဥပမာ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ား ေရာဂါ၊ ကင္ဆာ ျဖစ္လို႔ ဓါတ္ကင္တာ။

ကမာၻမွာ အဲလို ေဆးရံုေပါင္း တေသာင္းေက်ာ္ရွိတယ္။ ၉ဝ% က ေရာဂါရွာေဖြတာအတြက္ ျဖစ္တယ္။ သံုးတဲ့ အႏုျမဴ-ပစၥည္းကို Radioisotope (ေရဒီယို-အိုင္ဆိုတုပ္) ေခၚတယ္။ ေရဒီယို-သတၲိၾကြ ေရာင္ျခည္ ထုတ္ေပးတယ္။ အမ်ားဆံုး သံုးတာက Technetium-99 ျဖစ္တယ္။

Hyperthyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ား ေရာဂါကို Graves' disease ေရာဂါလို႔လဲ ေခၚတယ္။ ဒီေရာဂါအတြက္ သံုးတဲ့ Radioisotope of iodine ကို Iodine-131, I-131 နဲ႔ Radioiodine ေခၚတယ္။

I-131 ေဆးကုသူတိုင္း ေရွာင္စရာေတြ ရွိတယ္။ ေဆးရံု တခုနဲ႔တခုေတာ့ မတူတတ္ဘူး။
• I-131 ပါတဲ့ေဆးကို မ်ိဳခ်လိုက္ရင္ အစာလမ္းေၾကာင္းကေန ေသြးထဲ ေရာက္လာမယ္။ လည္ပင္းၾကီးေနရာမွာ လာစုေနျပီး (ဆဲလ္) ေတြကို ပ်က္စီးေစမယ္။
• ေဆးမေသာက္မီ ကိုယ္ဝန္ မရွိေစပါနဲ႔။ ၂၄ နာရီအတြင္း ကိုယ္ဝန္ ရွိေန-မေန စစ္ပါ။
• ေဆးမေသာက္ခင္ အရင္ရက္မွာ ညသန္းေခါင္ေက်ာ္ရင္ မစား၊ မေသာက္ဘဲ ေနရတယ္။
• တျခား Anti-thyroid medications လည္ပင္းၾကီးနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ေဆးေတြလဲ ၃ ရက္အတြင္း မေသာက္ခဲ့ရဘူး။
• ေဆးေသာက္ထားသူထဲကေန ေခြ်း၊ ဆီးစတာေတြထဲကေန စြန္႔ထုတ္ေနမယ္။ သြားရည္၊ ေမြးလမ္းအရည္ နဲ႔ ဝမ္းထဲကေနလဲ နည္းနည္းပါးပါး ပါသြားမယ္။
• ေဆးကုေနသူသံုးေနတဲ့ ေရခ်ိဳးခန္း၊ အိမ္သာ၊ အိပ္ယာခင္း၊ အသံုးအေဆာင္ေတြ သန္႔ရွင္းေရး ပိုလုပ္ရမယ္။
• ေရအိမ္သာ သီးသန္႔ ျဖစ္သင့္တယ္။ အညစ္အေၾကး စြန္႔ျပီးရင္ ေရ ၂ ခါဆြဲပါ။
• သန္႔ေစဘို႔ Bind-It Decontaminant နဲ႔ I-Bind ေဆး ၂ မ်ိဳးသံုးႏိုင္တယ္။
• ပဌမ ၂ ရက္ကေန ၄ ရက္က အေရးအၾကီးဆံုး ျဖစ္တယ္။
• တျခားလူေတြနဲ႔ ရက္ၾကာၾကာ ကင္းကင္း ေဝးေဝးေနသင့္တယ္။ ဖက္လွဲတကင္း မေနသင့္ဘူး။ အထူးသျဖင့္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြနဲ႔ ကေလးေတြ။
• လက္ကို ေရနဲ႔ မၾကာခဏေဆးပါ။
• ေရ-အရည္ ေသာက္တာ မနည္းေစပါနဲ႔။
• ပန္းကန္ခြက္ေယာက္ တခါသံုး သံုးတာ ေကာင္းတယ္။ မဟုတ္ရင္ ေဆးေၾကာရာမွာ သီးသန္႔ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ပါ။
• အိပ္ရင္ တေယာက္ထဲအိပ္ပါ။
• အဝတ္အစားေတြ အိမ္မွာတင္ သီးသန္႔ဖြတ္ေလွ်ာ္ပါ။
• ကိုယ္တိုင္ ထမင္းမခ်က္ပါနဲ႔။
• ဘာကိုမွာ လက္နဲ႔ၾကာၾကာ ထိကိုင္-ေပြ႔ဖက္တာ မလုပ္ပါနဲ႔။
• ကေလးငယ္ ေမြးထားရင္ ကေလးကို သူမ်ား အထိန္းခိုင္းရမယ္။ ကေလးကို ႏို႔မတိုက္ပါနဲ႔။
• သူမ်ားကေလးေတြကို ေပြ႔ဖက္တာလဲ ေရွာင္သင့္တယ္။
• ေကာင္းတာက ၁ မီတာ ၂ မီတာ အကြာမွာသာ ေနသင့္တယ္။
• လိင္ဆက္ဆံတာ ၁ လတာ ေရွာင္ရမယ္။ နည္းနည္းသာေပးရသူဆိုရင္ ဒိထက္ ရက္တိုႏိုင္တယ္။
• အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္ ေနာက္ထပ္ ၆ လ၊ ၁ ႏွစ္ ကိုယ္ဝန္ မယူပါနဲ႔။
• Radioiodine I-131 ေဆးက Capsule ေဆးေတာင့္ နဲ႔ Liquid အရည္ ရွိတယ္။
• ေဆးေသာက္တာ ၁ ခါ နဲ႔ရတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို ၂ ခါေပးတယ္။
• ေဆးေသာက္ျပီး ၁ လ ကေန ၃ လအထိေနမွ အက်ိဳးသက္ေရာက္တာ သိသာတယ္။ အမ်ားဆံုး ၆ လ။
• ေဆးေသာက္လိုက္ရင္ လည္ပင္းေနရာက နဲနဲနာႏိုင္တယ္။ လည္ေခ်ာင္းနာသလိုမ်ိဳး။ အနာသက္သာေဆး ဆရာဝန္က ေပးခ်င္ေပးမယ္။
• တခ်ိဳ႕လူနာေတြမွာ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္း အစားထိုးေဆး ေသာက္ေနဘို႔ တသက္တာ လိုႏိုင္တယ္။
• ေလဆိပ္ေတြမွာ Radiation detectors ေတြနဲ႔ စစ္ေဆးတယ္။ အႏုျမဴေဆးနဲ႔ ေဆးကုထားသူေတြ ၉၅ ရက္ အတြင္း ေလယာဥ္ မစီးသင့္ဘူး။ ခရီးသြားစရာရွိရင္ ဆရာဝန္ေဆးလက္မွတ္ ယူသြားပါ။
• တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံေတြမယ္ ရံုးအဝင္မွာ စစ္ေဆးတတ္တယ္။
• I-131 ကို Thyroid cancer လည္ပင္းၾကီး ကင္ဆာကို ကုရာမွာလဲ သံုးႏိုင္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂-၄-၂ဝ၁၁