က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Appendicitis treatment with Antibiotics အူအတက္ေရာင္တာ မခြဲဘဲရသလား

သမီးက (႕႕႕႕႕) ျမိဳ႕မွာ ေနပါတယ္။ အသက္က (၂၅) ႏွစ္၊ အိမ္ေထာင္ မရွိပါ။ ဒီရက္ပိုင္း ဗိုက္ေအာင့္ပါတယ္။ ၄ ရက္ ေလာက္ေတာ့ ရွိပါျပီ။ ပထမ စေအာင့္တဲ့ရက္က ရင္ညြန္႔က ေအာင့္တာပါ နီးစပ္ရာ ဆရာဝန္နဲ႔ ျပၾကည့္ပါတယ္။ ေလထိုးလို႔ ေအာင့္တာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္၊ ဒါမွမဟုတ္ သန္ထိုးလို႔ ေအာင့္တာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္ဆိုျပီး ေလေဆး Karamil S နဲ႔ တျခား ေဆးတိုက္ပါတယ္။ ညအိပ္ခါနီးရင္ စားဖို႔ ေျပာပါတာကေတာ့ သန္ခ်ေဆးပါ။ အဲဒီေဆး ေသာက္ျပီး ေနာက္ရက္မွာ ဗိုက္ေအာင့္တာက နဲနဲသက္သာပါတယ္။ ေနာက္ေန႔ က်ေတာ့ ျပန္ေအာင့္ပါတယ္။ ေဆးခန္းျပန္သြားေတာ့ သမီးရဲ႕ဗိုက္ကို ႏွိပ္ျပီး စမ္းသပ္ပါတယ္။ ဗိုက္ ညာဘက္အျခမ္းကို ဖိႏွိပ္လိုက္ရင္ ဝမ္းဗိုက္ရဲ႕ အလယ္က ထိုးျပီးေအာင့္ပါတယ္။ ညာဘက္ အျခမ္းကလဲ ေအာင့္ပါတယ္။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ အလယ္က ေအာင့္ပါတယ္။


အဲဒါနဲ႔ ဆရာဝန္က အူအတက္ေရာင္တဲ့ ပံုစံျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ ခြဲစိတ္ဆရာဝန္နဲ႔ ေျပာင္းျပီးျပဖို႔ ေျပာပါတယ္။ ခြဲစိတ္ဆရာဝန္နဲ႔ ျပၾကည့္ေတာ့ Ultrasound ရိုက္လိုက္ပါတယ္။ အူအတက္ေရာင္ပါတယ္တဲ့။ အေျခအေနဆိုးတဲ့ အဆင့္ေတာ့ မဟုတ္ဘူးလို႔ ေျပာတယ္။ အူအတက္က ျဖတ္ထုတ္လိုက္တာ ပိုေကာင္းပါတယ္ဆိုတဲ့ အေၾကာင္း ရွင္းျပပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခက္အခဲေတြလဲ ရွိေနလို႔ ဆရာ့ကို အကူအညီ ေတာင္းရတာပါ။

အူအတက္ ေရာင္တယ္ဆိုတာ အဆင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။
ပဌမတမ်ိဳး Acute Appendicitis ရုတ္တရက္ ေရာင္ျခင္း
• ခ်က္ခ်င္း ဗိုက္နာမယ္၊ နာတာကလဲ မခံမရပ္ႏိုင္ေအာင္ နာမယ္၊ နာတဲ့ေနရာက ဗိုက္ ေအာက္ပိုင္း၊ ညာဘက္ ေဒါင့္ေနရာမွာ တိတိက်က် နာမယ္။ လမ္းေေလွ်ာက္ရင္ ခါးမတ္ျပီး မေလွ်ာက္ႏိုင္ဘူး။
• ဆရာဝန္က (၁) အူအတက္ရွိတဲ့ သတ္သတ္မွတ္မွတ္ ေနရာကို ဖိရင္ လူနာမွာ ပိုနာလာတယ္။ (၂) အူအတက္ ရွိရာ နာတဲ့ေနရာ ေအာက္တည့္တည့္ကို ဖိထားရင္း ဆတ္ကနည္း ဖိထားတဲ့လက္ကို လႊတ္လိုက္တဲ့အခါ တခ်က္ ထပ္နာလိမ့္မယ္။ (၃) ဗိုက္ေအာက္ပိုင္း ဘယ္ဘက္ (ေျပာင္းျပန္ ေနရာ) ကို ဖိျပီး ညာဘက္ဆီ တြန္းၾကည့္ရင္ အူအတက္ရွိတဲ့ေနရာမွာ နာလာမယ္။
• အဖ်ား နည္းနည္းကေန မ်ားမ်ားအထိ တက္ေနမယ္။ တခ်ိဳ႕ အန္မယ္။
• အထဲမွာ အူအတက္က ေရာင္ေနလိမ့္မယ္။ ေရာင္တယ္ဆိုတာ ေဖါင္းေနမယ္၊ နီေနမယ္။ မန္းရည္ေလးေတြ ထြက္လာေနမယ္။
• ဒီအဆင့္ေတြ႔ရင္ ခ်က္ခ်င္း ေန႔ေန႔ ညည ခြဲစိတ္ကုသရမယ္။

ဒုတိယတမ်ိဳး Appendiceal abscess အူအတက္ ျပည္တည္ျခင္း
• မခြဲဘဲ ေနရင္ ပိုဆိုးလာႏိုင္တယ္။
• အူအတက္က ေရာင္ရာကေန ျပည္တည္လာမယ္။
• အူအတက္ ဗိုက္ထဲမွာ ေပါက္ထြက္လို႔ အေရးေပၚ ခြဲစိတ္ကုသရမယ္။

တတိယတမ်ိဳး Chronic Appendicitis or Appedicular lump ရက္ရွည္ ဒါမွမဟုတ္ အစိုင္အခဲျဖစ္ျခင္း
• တကယ္လို႔ ျပည္မတည္ဘဲ၊ ေဆးေတြဘာေတြ ေသာက္လို႔၊ ပိုးကလဲ အျပင္းစား မဟုတ္လို႔၊ လူနာကလဲ ကိုယ္ခံ က်န္းမာေရး ေကာင္းလို႔ဆိုရင္ သက္သာလာမယ္။ ဒါေပမဲ့ စိတ္မခ်ရေသးဘူး။
• ဆရာဝန္ကေန ေစာစာကအတိုင္း စမ္းသပ္ရင္ သိပ္ၾကီးမနာဘူး။ ဒါေပမဲ့ အူအတက္ရွိရာမွာ အစိုင္အခဲလို စမ္းေတြ႔မယ္။ သူ႔ကို ဖိၾကည့္ရင္ေတာ့ နာေပမဲ့ သိပ္အနာၾကီး မဟုတ္ဘူး။ အဖ်ားလဲ က်ေနႏိုင္တယ္။
• ဒီအဆင့္ေတြ႔ရင္ မခြဲေသးဘဲ ေဆးေပးမယ္။ ၃ လေလာက္ေနရင္ ေအးေအးေဆးေဆး ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္ရမယ္။

ေနာက္ျပီး ေနရာကေတာ့ အူအတက္ျဖစ္ေပမဲ့ တျခားအဂၤါေတြမွာ ေရာဂါရတာလဲ ျဖစ္တယ္။ ဥပမာ အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္ သားအိမ္ ညာဘက္ျပြန္ေရာင္တာ၊ သံေကာင္၊ အူမၾကီးေရာင္တာ၊ အူထဲကို အူတိုးဝင္တာ၊ တျခားရွာပါးတာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Complications of appendicitis အူအတက္ေရာင္တာ ဘာဆက္ျဖစ္ႏိုင္သလဲ -
• အမ်ားဆံုးျဖစ္ႏိုင္တာက Perforation ေပါက္ထြက္တာပါ။ အူအတက္ေရာင္လို႔ စျပီးနာတဲ့ေနာက္ ၃၆ နာရီအၾကာမွာ လူနာ ၁၅% က ေပါက္ထြက္ႏိုင္တယ္။
• Peri-appendiceal abscess ျပည္တည္နာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Diffuse peritonitis ဗိုက္အတြင္းဖံုးအလႊာ ေရာင္ႏိုင္တယ္။
• အျဖစ္နည္းတဲ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါကေတာ့ Obstruction of the intestine အူပိတ္ဆို႔တာ ျဖစ္တယ္။
• ေၾကာက္စရာေကာင္းတာက Sepsis ေရာဂါပိုးေတြ ေသြးထဲေရာက္တာ ျဖစ္တယ္။

ဆြီဒင္ သုေတသနတခုအရ -
• အသက္ ၁၅-၅ဝ ႏွစ္အရြယ္ ေယာက္်ား ၂၅၂ ေယာက္ကို ေလ့လာထားတယ္။ ေရာင္တယ္၊ နာတယ္ဆိုသူေတြကိုသာ ေလ့လာတာ ျဖစ္တယ္။ ေပါက္ထြက္သူမပါဘူး။ ပိုးေသေဆးကို အေၾကာထဲ ၂ ရက္သြင္းေပးျပီး ပါးစပ္ကေန ၁ဝ ရက္ ဆက္ေသာက္ေစတယ္။ ၂၄ နာရီအတြင္း ေဆးကေန မႏိုင္ရင္ ခြဲစိတ္ရတယ္။
• အနည္းငယ္ နဲ႔ အသင့္အတင့္ အူအတက္ေရာင္သူေတြကို ပဋိဇီဝေဆးေပးရင္ ေပါက္ထြက္သြားတာ နည္းတယ္။ ဘယ္ % က မခြဲဘဲေနလို႔ရသလဲ ေျပာဘို႔ခက္တယ္။ ျပန္ျဖစ္-မျဖစ္လဲ ေျပာမရဘူး။
• ၁၅ ေယာက္ (၁၂%) ဟာ ေဆးေပးနည္း တခုထဲနဲ႔မရဘူး။ ခြဲစိတ္ေပးလိုက္ရတယ္။
• ခြဲေတာ့ ၅% က ေပါက္ထြက္တဲ့ အဆင့္ရွိေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ၂၄ နာရီေစာင့္တာ ပိုမဆိုးဘူး။
• ၈၈% က မခြဲရဘဲ သက္သာၾကတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အနည္းငယ္ နဲ႔ အသင့္အတင့္ အူအတက္ေရာင္သူေတြကို ေဆးေပးကုသတာ ထိေရာက္မႈ ေကာင္းတယ္။ ေနာက္ ၅ ႏွစ္ၾကာေတာ့ ၂၄% ဟာ ျပန္ျဖစ္တယ္။ တႏွစ္အတြင္းျဖစ္ၾကသူက ပိုမ်ားတယ္။ ျပန္ျဖစ္သူေတြကို ခြဲစိတ္ကုသရမယ္။
• သုေတသနကို ခ်ဳပ္ၾကည့္ရင္ အနည္းငယ္ နဲ႔ အသင့္အတင့္ အူအတက္ေရာင္သူေတြကို ခြဲစိတ္ဘို႔ မလုပ္ခ်င္သူ၊ အခြဲမခံႏိုင္သူ၊ ခြဲမေပးႏိုင္တဲ့ေနရာ ဆိုရင္ ပိုးေသေဆး ေပးတာဟာ ေက်နပ္စရာနည္း ျဖစ္တယ္။
• World Journal Surgery မွာ ၂၇-၉၂ဝဝ၆ ေန႔က ထုတ္ျပန္ ေရးသားခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။ (ေယာက္်ား-မိန္းမ ဒီေရာဂါမွာ ကြာစရာမရွိပါ။)

ျပင္သစ္သုေတငနတခုအရ -
• ပဋိဇီဝေဆး ၂ မ်ိဳးတြဲ (Amoxicillin + Clavulanic acid) ေပးတာဟာ Uncomplicated acute appendicitis ျပႆနာမၾကီးတဲ့ အူအတက္ေရာင္ ေရာဂါအတြက္ ေကာင္းတယ္။
• ျပင္သစ္ ေဆးတကၠသိုလ္-ေဆးရံု ၆ ခုက အသက္ ၁၈ ႏွစ္အေထက္ လူနာ ၂၄၃ ေယာက္ကို စမ္းသပ္တာျဖစ္တယ္။
• လူနာတဝက္ကို Amoxicillin + Clavulanic acid (3 g/day) ၈ ရက္ေပးတယ္။ က်န္တဲ့ တဝက္ကို Emergency appendicectomy အေရးေပၚ ခြဲစိတ္မႈ လုပ္ေပးတယ္။ ေဆးကုနည္းေတြ လုပ္ျပီးေနာက္ ရက္ ၃ဝ အၾကာမွာ Peritonitis ဗိုက္အတြင္းလႊာေရာင္သလား၊ မေရာင္ဘူးလား၊ ဆန္းစစ္တယ္။
• ေဆးခ်ည္းေပးထားသူထဲက ၈% မွာ ဗိုက္အတြင္းလႊာ ေရာင္ျပီး ခြဲစိတ္ေပးသူထဲက ၂% မွာ ဗိုက္အတြင္းလႊာ ေရာင္တယ္။
• ခြဲစိတ္ေပးသူေတြထဲက ၁၈% မွာ ေစာစာက CT-scan assessment လုပ္ထားေပမဲ့ မထင္မွတ္ဘဲ ရႈတ္ေထြးတဲ့ အူအတက္ေရာင္တာနဲ႔ ဗိုက္အတြင္းလႊာ ေရာင္တာပါ ေတြ႔ရတယ္။
• ေဆးခ်ည္းေပးထားသူေတြထဲက ၁၂% ကို ခြဲစိတ္ေပးလိုက္ရတယ္။
• မခြဲရေသးသူထဲက ၂၆% မွာ တလ နဲ႔ တႏွစ္အတြင္း ျပန္ျဖစ္ၾကတယ္။
• သုေတသနကို ခ်ဳပ္ၾကည့္ရင္ Acute uncomplicated appendicitis ခ်က္ခ်င္းျဖစ္၊ ျပႆနာလဲမပါ၊ အူအတက္ေရာင္တာအတြက္ Emergency appendicectomy အေရးေပၚ ခြဲစိတ္ကုသျခင္းဟာ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါတယ္။
• ၅-၅-၂ဝ၁၁ Lancet မွာ ထုတ္ျပန္ ေရးသားခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမးတဲ့သူဟာ ဆရာေရးျပတဲ့အထဲက ဘာနဲ႔ အနီးစပ္ဆံုးလဲ။ (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္ထားျပီးမို႔ အူအတက္ တခုထဲ ကိုသာ အာရံုစိုက္ေတာ့မယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘယ္အဆင့္လဲ။ အဖ်ားနဲ႔ အနာကိုၾကည့္ရင္ မွန္းလို႔ရတယ္။ ၄ ရက္အထိ ေနႏိုင္ရင္ အူအတက္ ေပါက္ထြက္တာ ျပည္တည္ေနတာ မဟုတ္ႏိုင္ေတာ့ဘူး။ ဆရာေတာ့ လူနာကို မစမ္းရေပမဲ့ ဒုတိယအမ်ိဳး နဲ႔ တတိယအမ်ိဳးကို သံသယရွိတယ္။

အၾကံေပးရရင္ ပဋိဇီဝေဆး ထိုးရမယ္။ ေသာက္ရင္လဲရတယ္။ အစားအေသာက္ လံုးဝဆင္ျခင္ပါ။ အမာမစားရ။ ထမင္း-ေခါက္ဆြဲ မစားရ။ ေရ-အရည္ ကိုသာေသာက္ျပီး D/W + D/S (ဒရစ္) သြင္းရမယ္။ တေန႔ ၃-၄ လံုးသြင္းရမယ္။ ေဆးမဟုတ္ပါ။ ပါးစပ္က မစားရလို႔ အားနည္းတာ ကာမိဘို႔သာ ျဖစ္တယ္။ သက္သာလာမွ ဆန္ျပဳတ္ စတာမ်ိဳး ေသာက္ရမယ္။
ဝမ္းႏုတ္ေဆး မေသာက္ရ။ မသက္သာရင္ ခြဲသာခြဲပါ။

• Appendix အူအတက္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/05/appendix.html

Dr. တင့္ေဆြ
၆-၉-၂ဝ၁၁