က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Cervical intraepithelial neoplasia (CIN) သားအိမ္ဝ ေရာဂါတမ်ိဳး

Oct 20, 2011 at 5:48 AM
ကြ်န္ေတာ္၏ အမ်ိဳးသမီး (၃၉ ႏွစ္) သည္ ျပီးခဲ့ေသာ September လဆန္းပိုင္းက၊ ျမန္မာျပည္တြင္ Ultrasound, Biopsy, CT scan, Pep smear Test ျပဳလုပ္ခဲ့ရာ သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာ (CIN 1, HPV Infection) ဟု အေျဖထြက္ခဲ့ပါသည္။ ဘန္ေကာက္ျမိဳ ့ N-Health ဓါတ္ခြဲခန္းသို႔ ေပးပို ့ၿပီး Thin Prep Test စစ္ေဆးရာတြင္လည္း Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy. Mild inflammation. Reactive epithelial cellular changes. Partially obscuring blood. ဟု အေျဖထြက္ခဲ့ပါသည္။

ျမန္မာျပည္တြင္ ျပသလွ်က္ရွိေသာ OG မွ ျမန္မာအေခၚ မီးရိႈ႕လွ်င္ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ေၾကာင္း ေျပာပါသည္။ အေျဖကို ပိုမိုေသခ်ာေစရန္ September 23 ရက္တြင္ Bangkok Hospital ရွိ OG ႏွင့္ ထပ္မံသြားေရာက္ ျပသရာတြင္ စိုးရိမ္စရာ မလိုေၾကာင္း ေနာက္ ေလးလ ၾကာမွ ေနာက္ထပ္ စစ္ေဆးမွဳမ်ားျပဳလုပ္ရန္ လိုေၾကာင္းသာ ေျပာပါသည္။ မီးရွဳိ ့ကုသျခင္း၏ ေနာက္ဆက္တြဲ အက်ိဴးအျပစ္မ်ားကို ရွင္းလင္းစြာ သိရွိလိုပါသည္။ ျမန္မာျပည္မွ OG အမ်ားစုသည္ ယခုအေျခအေန (CIN 1) သည္ မီးရွိဳ႕့ကုသျခင္းျဖင့္ ေပ်ာက္ကင္း ႏိုင္သည္ ဟု ေျပာဆိုၾကပါသည္။ Bangkok Hospital ရွိ OG အား သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ ကာကြယ္ေဆးထိုးရန္ ေျပာၾကည့္ရာ တစ္လင္ တစ္မယား ေနပါက ထိုးရန္မလိုဟုသာ တြင္တြင္ေျပာပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္ႏွင့္ ကြာျခားေသာအခ်က္ကို ေတြ ့ရွိရပါသည္။ ျမန္မာျပည္တြင္ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ ကာကြယ္ေဆးထိုးရန္ မည္သူ႔ကိုမဆို တိုက္တြန္းပါသည္။ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ ကာကြယ္ေဆး ထိုးျခင္း၏ အက်ိဴးအျပစ္မ်ားကို ရွင္းလင္းစြာ သိလိုပါသည္။ ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္ေသာ အေၾကာင္းအရင္းမ်ား အားလံုးကိုလည္း သိလိုပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔သည္ တစ္ေယာက္ႏွင့္တစ္ေယာက္ သစၥာရွိေသာ အိမ္ေထာင္သည္မ်ားျဖစ္ၾကပါသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ CIN 1, HPV Infection ျဖစ္ရပါသလဲ။ တစ္ခုေျပာစရာရွိသည္မွာ ကြ်န္ေတာ္၏ အမ်ိဳးသမီးသည္ ၃ ႀကိမ္ သားေလွ်ာခဲ့သျဖင့္ အျပင္ေဆးခန္းတြင္ ၂ ႀကိမ္ ႏွင့္ ဗဟိုအမ်ိဳးသမီး ေဆးရုံႀကီးတြင္ ၁ ႀကိမ္ D&C လုပ္ခဲ့ဖူးပါသည္။

Cervical intraepithelial neoplasia (CIN) mosaic pattern of cervix with Lugol iodine
Cervical interstitial neoplasia (CIN) ေရာဂါကို Cervical dysplasia လို႔လဲ ေခၚတယ္။ ဒါေပမဲ့ Potentially premalignant transformation ကင္ဆာ မတိုင္မီအဆင့္ကို ေျပာင္းသြားႏိုင္ေခ် ရွိတယ္။ ေဆးမကုဘဲလဲ ကိုယ္ခံစြမ္းအားနဲ႔ ေပ်ာက္သြားႏိုင္တယ္။ ရာခိုင္ႏွဳန္း နဲနဲေလးဟာ Cervical cancer သားအိမ္ဝ-ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Cervical squamous cell carcinoma (SCC) လို႔ ေခၚမယ္။ ဒါကလဲ ကိုယ္ခံအားနဲ႔ မေပ်ာက္၊ ေဆးလဲ မကုမွသာ ျဖစ္တယ္။ အေမရိကားမွာ အမ်ိဳးသမီး ၂ သိန္းခြဲကေန ၁ သန္းမွာ ၁ ေယာက္ CIN ျဖစ္ေနတာ ႏွစ္တိုင္းေတြ႔ရတယ္။ အသက္ ၂၅ ကေန ၃၅ ၾကားမွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။

CIN ဘာလို႔ျဖစ္သလဲဆိုရင္ Human papillomavirus (HPV) (ပပယ္လိုမား-ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးဟာ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ျပီး Chronic infection of the cervix သားအိမ္ဝမွာ နာတာရွည္ ေရာင္တာကေန ျဖစ္တယ္။ HPV types အမ်ိဳးအစား ရာေက်ာ္ထဲက တဒါဇင္ကေန၊ အဲဒီထဲက HPV 16, 18, 31, or 45 ကေန အျဖစ္မ်ားတယ္။ က်န္တဲ့ အမ်ိဳးအစားေတြက Warts ၾကြက္ႏို႔ ျဖစ္ေစတယ္။

အိမ္ေထာင္ဘက္ ဒါမွမဟုတ္ ေယာက္်ားေဖၚ မ်ားသူေတြ၊ ေဆးလိပ္ေသာက္သူေတြ၊ ကိုယ္ခံအား နည္းသူေတြ၊ ငယ္ငယ္နဲ႔ ကေလး ေမြးသူေတြဟာ ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

ျဖစ္ကာစမွာ ဘာမွ မခံစားရဘူး။ Pap smear စမ္းသပ္နည္းနဲ႔ သိလာရတယ္။ Papanicolaou test, Pap test, Cervical smear, Smear test လို႔ အမ်ိဳးမ်ိဳး ေခၚတယ္။ Vagina ေမြးလမ္းေၾကာင္း ထဲကို ၾကည့္လို႔ရတဲ့ Speculum ကရိယာထည့္မယ္။ Endocervical brush ကို အဝထဲထည့္ျပီးလွည့္၊ သားအိမ္ဝ အျပင္ေပါက္အနားက (ဆဲလ္) ေတြကို Aylesbury spatula ဆိုတာေလးနဲ႔ယူ၊ မွန္ျပားေလးေပၚ တင္ျပီး၊ ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ မွန္ဘီလူးနဲ႔ စစ္ေဆးမယ္။

Cervical dysplasia ကို Pap smear လုပ္ေတာ့ Squamous intraepithelial lesion (SIL) ဆိုတာနဲ႔ အဆင့္ခြဲတယ္။
- Low-grade (LSIL) အဆင့္နိမ့္၊
- High-grade (HSIL) အဆင့္တက္ နဲ႔
- Possibly cancerous (Malignant) ကင္ဆာျဖစ္လုနီးလို႔ သတ္မွတ္တယ္။

Pap smear မွာ အဲလို မူမွန္မဟုတ္တာ ျပေနရင္ ဆက္လုပ္စရာေတြ လိုမယ္။
၁။ Follow-up Pap smears သာမန္အဆင့္ကို ေနာက္တခါ ေခၚစစ္မယ္။
၂။ Colposcopy-directed biopsy နည္းနဲ႔ အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးမယ္။
၃။ Cone biopsy may be done after colposcopy နည္းနဲ႔ လိုအပ္ရင္ အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးမယ္။

Biopsy အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးလို႔ Dysplasia ေတြ႔ရရင္ Cervical intraepithelial neoplasia (CIN) ေခၚတယ္။ အဆင့္ခြဲရင္ -
CIN I = Mild dysplasia အဆင့္ (၁)၊
CIN II = Moderate to marked dysplasia အဆင့္ (၂) နဲ႔
CIN III = Severe dysplasia to carcinoma in situ အဆင့္ (၃) ရွိတယ္။

Mild dysplasia (LSIL or CIN I) သာမန္အဆင့္ေတြကို ၃-၆ လၾကာရင္ ထပ္စစ္ဘို႔ သင့္တယ္။ မေပ်ာက္ေသးတာ ေတြ႔လာရင္ ေဆးကုဘို႔ လိုမယ္။ Higher grade CIN အဆင့္ကို Removal or destruction of the neoplastic cervical cells ကင္ဆာ (ကလပ္စည္း) ေတြကို ဖ်က္ဆီး ထုတ္ျပစ္နည္းေတြ လုပ္ရမယ္။
၁။ Cryocautery ေအးခဲနည္းသံုးျခင္း၊
၂။ Electrocautery လွ်ပ္စစ္မီးရွိဳ႕ျခင္း၊
၃။ Laser cautery ေလဆာနည္း၊
၄။ Loop electrical excision procedure (LEEP) လွ်ပ္စစ္သံုး ျဖတ္ထုတ္ျခင္း နဲ႔
၅။ Cervical conization နည္းေတြ ရွိတယ္။
၆။ Therapeutic vaccines ကာကြယ္ေဆးသံုး ကုသနည္းလဲ ရွိေနျပီ။

Prognosis အလားအလာ
အမ်ားစုက သူ႔ဖါသူေပ်ာက္တယ္။ ေဆးမကုသဘဲ CIN-1 ထဲက ၇ဝ-၉ဝ% ဟာ ၂ ႏွစ္အတြင္း ေပ်ာက္သြားမယ္။ CIN 2 ထဲက ၅ဝ% ဟာ ၂ ႏွစ္အတြင္း ေပ်ာက္သြားမယ္။ ေပ်ာက္သြားသူလဲ ထပ္ျဖစ္တတ္တယ္။ ကင္ဆာ ေျပာင္းဘို႔ ဆိုတာ ၃-၄ဝ ႏွစ္၊ ပ်မ္းမွ် ၁၅ ႏွစ္ ၾကာတယ္။ ၂ဝ% ျဖစ္မယ္လို႔ ယူဆခ်က္တခု ရွိတယ္။ ေစာေစာသိလို႔ ေဆးကုတာ အေကာင္းဆံုးျဖစ္တယ္။ အားလံုးေလာက္နီးနီး ေကာင္းတယ္။

Prevention ကာကြယ္နည္း
- Poor personal hygiene တကိုယ္ေရသန္႔ရွင္းေရးနည္းတာ၊
- Poor diet အစာအာဟာရမျပည့္စံုတာ၊
- Multiple sexual partners ေယာက္်ားေဖၚ မ်ားမ်ားထားတာ၊
- Lack of condom use ဆက္ဆံရာမွာ (ကြန္ဒြမ္) မသံုးတာ၊
- Cigarette smoking စီးကရက္ ေသာက္တာေတြေၾကာင့္ ကင္ဆာအဆင့္ကို ပိုေရာက္ေစႏိုင္တယ္။

မိန္းကေလးတိုင္း ၉-၂၆ ႏွစ္ သမီး၊ တနည္းအားျဖင့္ လိင္မႈဆိုတာ မျဖစ္ေသးခ်ိန္ကတည္းက ကာကြယ္ေဆးထိုးပါ။ သားအိမ္ကင္ဆာကို ၇ဝ% ကာကြယ္ႏိုင္တယ္။ လိင္ဆက္ဆံတာ ေစာေလေလ ျဖစ္ႏိုင္ေလဆိုတာ သတိထားပါ။ Safe sex စိတ္ခ်ရတဲ့ လိင္ဆက္ဆံမႈသာ ျပဳပါ။ Condom (ကြန္ဒြမ္) သံုးပါ။

ေမးတဲ့သူ ေျပာသလို သားအိမ္ျခစ္တာကေန မျဖစ္ဘူး-ျဖစ္တယ္ဆိုတာ ေဆးစာထဲမွာ မေတြ႔ေသးပါ။ ေဆးကုနည္းေတြက စိတ္ခ်ရပါတယ္။ မကုတာနဲ႔ ကုသတာ အက်ိဳး-အျပစ္ေတြ ခ်င့္ခ်ိန္ရင္ လုပ္ကိုလုပ္ရမဲ့ နည္းေတြလို႔ လက္ခံသင့္ပါတယ္။

ေဆးမွတ္တမ္းေတြဖတ္ေတာ့-
11-9-2011 CT Abdomen & Pelvis = Enlarged cervix suggestive of carcinoma. Cervicitis is less likely.
13-9-2011 Pathology report = Atypical cells present, suggestive of CIN I.
18-9-2011 Pathology Laboratory = Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy
19-9-2011 Histopathology/Cytopathology Report = Severe chronic cervisitis with squamous metapalsia. CIN I and HPV infection.
အေျဖေတြ မတူတာေတြ႔ရတယ္။ CT မွာ ကင္ဆာထင္တယ္လို႔ ပါတယ္။ CT ထက္ ေသျခာတာက Pathology နဲ႔ Cytology report ျဖစ္တယ္။ ၁၈-၉-၁၁ မွာ ကင္ဆာမဟုတ္လို႔ ေရးတယ္။ ၁၉-၉-၁၁ မွာ CIN I လို႔ ေတြ႔ရတယ္။ ဒီႏွစ္ခုက အတူတူပါဘဲ။

ေဆးစစ္တာေတြ တဦးနဲ႔တဦး၊ တေနရာနဲ႔ တေနရာ မတူတတ္ပါ။ (ေဆာရီး) ဗ်ာ။ ေဆးကုသင့္တယ္ ဆိုတာေတာ့ ေထာက္ခံပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္က OG ေတာ့ မဟုတ္ပါ။

ကာကြယ္ေဆးအေၾကာင္း သိခ်င္ရင္ -
၁။ (HPV) သားအိမ္အဝ ကင္ဆာ ကာကြယ္ေဆး၊
၂။ Pregnancy and HPV Vaccination သားအိမ္-ကင္ဆာ ကာကြယ္ေဆး နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ နဲ႔
၃။ Genital Warts လိင္အဂၤါၾကြက္ႏို႔ ေတြကိုလဲ ဖတ္ႏိုင္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁