ဝမ္းခ်ဳပ္တယ္ဆရာ။ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္ျပီ။ ဝမ္းေပ်ာ့ေဆးကို ပံုမွန္ေသာက္ေနရတယ္။ အရင္က လိပ္ေခါင္းရွိတာ ခြဲျပီးသြားျပီ။ ဒါေပမဲ့ ဝမ္းခ်ဳပ္ေနတုန္းပါပဲ။ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ဆိုလို႔ တေန႔လံုးေရပဲ ေသာက္ေနမိတယ္။ ဝမ္းကေတာ့ ခ်ဳပ္တာပါပဲ။ အသီးအရြက္ေတြကို မ်ားမ်ားစားပါဆိုလို႔ လံုးဝကို အသားမစားပဲေနပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဝမ္းကခ်ဳပ္ေနတုန္းပါပဲ။ တက္စာေတြကိုလဲ ေရွာင္ပါတယ္ဆရာ။
ဝမ္းခ်ဳပ္တာ အက်င့္ျဖစ္တယ္။ ေရ-အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္တာ၊ အသီးအရြက္ မ်ားမ်ားစားတာကေန ဝမ္းလြယ္ေစတာ မွန္တယ္။ မန္က်ီးမွည့္၊ သေဘာၤသီးမွည့္ေတြက ဝမ္းသက္ေစတာ မွန္တယ္။ Purgatives ဝမ္းႏုတ္ေဆးကို တခါတေလသာ အားကိုးပါ။ ဘယ္ဝမ္းႏုတ္ေဆးမဆို ေသာက္ရင္ အက်င့္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဝမ္းႏုတ္ေဆး တလြဲသံုးတယ္ Abuse of laxatives ဆိုတာ ရွိတယ္။ မလိုဘဲနဲ႔ ဝမ္းႏုတ္ေဆး ေသာက္ေနရာကေန အူမၾကီးက "အပ်င္းေရာဂါ" ရျပီး ေဆးမေသာက္ဘဲ ဝမ္းက မသြားခ်င္ေတာ့ဘူး ျဖစ္မယ္။
ဆရာဝန္ေတြ ညႊန္တတ္တဲ့ Stimulant Laxatives ေတြက Cascara, Buckthorn, Senna extract (ေပြးကိုင္း)၊ Aloe vera, Phenolphthalein, Dulcolax (Bisacodyl) ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။ Dulcolax (Bisacodyl) Suppository ေတြက ဝမ္းျခဴေတာင့္ျဖစ္တယ္။ Liquid Puraffin, Microlax enema နဲ႔ Castor Oil (ၾကက္ဆူဆီ) ေတြကလဲ ဝမ္းျခဴလို႔ ရတယ္။
စားတဲ့ အစားအေသာက္၊ အသက္အရြယ္၊ လႈတ္ရွားမႈေတြကေန ဝမ္းသြားတာကို သက္ေရာက္တယ္။ စိတ္ဖိအား မ်ားေနလို႔ ဝမ္းခ်ဳပ္ႏိုင္တယ္။ "ဝမ္းနည္းရင္ ဝမ္းႏုတ္ေဆး တုိက္မယ္" ဆိုတာ ရီစရာေျပာၾကတာေပမဲ့ စိတ္ညစ္-စိတ္ရႈတ္ရင္ ဝမ္းခ်ဳပ္ႏိုင္တယ္။
Narcotic-type pain killers (ကိုဒင္း) စတဲ့ မူးယစ္ေစတာပါတဲ့ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြ၊ Iron supplements သံဓါတ္ေဆး၊ Blood pressure ေသြးက်ေဆးတခ်ိဳ႕ကေနလဲ ဝမ္းခ်ဳပ္ေစႏိုင္တယ္။
Persistent, chronic constipation ရက္ရွည္ ဝမ္းခ်ဳပ္ေနရင္ ေဆးစစ္ဘို႔ လိုႏိုင္တယ္။ Irritable bowel syndrome အူေရာဂါ၊ Colorectal cancer အူ-ကင္ဆာ၊ Diabetes ဆီးခ်ိဳ၊ Parkinson's disease (ပါကင္ဆန္) ေရာဂါ၊ Multiple sclerosis (စကယ္လ္ရိုးဆစ္) ေရာဂါ၊ Under-active thyroid gland လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ တမ်ိဳး နဲ႔ Depression စိတ္က်ေရာဂါေတြ ျဖစ္မလား သိေအာင္ လုပ္သင့္တယ္။
Chronic constipation ရက္ရွည္ဝမ္းခ်ဳပ္ရင္ အလုပ္ပ်က္၊ စိတ္ပ်က္၊ အစားပ်က္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ကယ္ေနမယ္။ ဝမ္းညွစ္ရလို႔ စအိုကြဲနာ၊ လိပ္ေခါင္း ဆက္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ၇ ရက္တပါတ္မွာ ဝမ္း ၃ ခါမသြားသူ ၃ဝ% ရွိတယ္။ ဗမာျပည္မွာ ဝမ္းႏုတ္ေဆး ေရာင္းေကာင္းသလို အေမရိကန္ေတြလဲ တႏွစ္မွာ ေဒၚလာသန္း ၇ဝဝ ဘိုး မက ေရာင္းရတယ္။
Constipation ဝမ္းခ်ဳပ္တယ္ဆိုတာ အူမၾကီးကေန ေရကို ပိုစုပ္ယူလိုက္လို႔ ဝမ္းက မာသြားရျပီး ေအာက္ဆက္ဆင္းရမွာကို တားသလို ျဖစ္လို႔ ျဖစ္တယ္။ ဝမ္းမသြားတာ ၾကာေလေလ ဝမ္းက ပိုမာေလေလျဖစ္မယ္။ High-fiber foods (ဖိုင္ဘာ) မ်ားတဲ့ အစားအစာေတြ စားခိုင္းတယ္။ Fruit အသီးအႏွံ၊ Vegetables အသီးအရြက္၊ Whole grain bread အခြံမခြ်တ္ဘဲ အႏွံေတြနဲ႔လုပ္တဲ့ ေပါင္မံု႔၊ Meat အသား၊ Cheese ဒိတ္ခဲ၊ Eggs ဥ ေတြျဖစ္တယ္။ တေန႔ကို ဖိုင္ဘာ 30g စားသင့္တယ္။ တေန႔ ေရ ဂ ခြက္ေသာက္ပါ။ Fizzy drinks အခ်ိဳရည္ေတြ၊ (ေကဖင္း) ပါတာေတြ မေသာက္ပါနဲ႔။
နာတာရွည္ ဝမ္းခ်ဳပ္တာကို Functional constipation လို႔ေခၚတယ္။ Biofeedback training နည္းနဲ႔ကုသေပးႏိုင္တယ္။ Sensors ေတြ Electrodes ေတြ တပ္ဆင္ေပးထားမယ္။ ကိုယ္ပူခ်ိန္၊ ဦးေႏွာက္အလုပ္၊ ႏွလံုးခုန္တာ၊ ၾကြက္သားအလုပ္ စတာေတြကို Feedback ေပးေနမယ္။ ဒါေတြကိုၾကည့္ျပီး လူနာဟာ ျပင္စရာေတြ သိလာျပီး Lifestyle လူေနမႈပံုစံကို ျပင္ေပးရမယ္။
Dr. တင့္ေဆြ
၃ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁
