က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Cushing’s disease (ကူရွင္းစ္) ေရာဂါ

Sat, Sep 10, 2011 at 10:30 AM
Dear sayar,
What is Cushing disease? Doctor said that my mother is suffering from Cushing disease.

Cushing’s disease (ကူရွင္းစ္) ေရာဂါ ဆိုတာ ဦးေႏွာက္ထဲက ေဟာ္မုန္းေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳး ထုတ္ေပးေနတဲ့ ေနရာကေန (ACTH) ဆိုတဲ့ ေဟာ္မုန္းကို အမ်ားၾကီး ထုတ္ေပးေနတဲ့ ေရာဂါ ျဖစ္တယ္။ Cushing syndrome လို႔လဲ ေခၚတယ္။ ဆိုလိုတာက ေရာဂါျဖစ္ရင္ ေရာဂါလကၡဏာေတြ အမ်ားၾကီးရွိေနလို႔ပါ။

Pituitary gland (ပစ္က်ဴထရီ-ဂလင္း) ေနရာမွာ Hyperplasia ပြါးမ်ားလာရာက အက်ိတ္ ျဖစ္လာလို႔ ေရာဂါျဖစ္တယ္။ Adrenocorticotropic hormone (ACTH) ေဟာ္မုန္းကေန Cortisol ဆိုတဲ့ Stress hormone ဆိုတာေတြ မ်ားေစတယ္။ လူေတြ ဖိအား သက္ေရာက္ခံလာရတိုင္း ဒီေဟာ္မုန္းက ထြက္ေနက်ပါ။ အခုဟာက လိုတာထက္ အဆမတန္ မ်ားေနတာ။ သူကေန (ကာဗြန္ဟိုကိဒရိတ္)၊ အဆီ နဲ႔ (ပရိုတင္း) ေတြရဲ႕ အလုပ္ေပၚမွာလဲ သက္ေရာက္ေစတယ္။ ေနာက္ျပီး ခုခံအားျဖစ္စဥ္ထဲက Inflammation ေရာင္ရမ္းျခင္းျဖစ္စဥ္ကိုလဲ အားနည္းသြားေစတယ္။

(ေကာ္တီဇုမ္း) ေဆးေတြ ေသာက္ေနရသူေတြမွာ ဆင္တူလကၡဏာေတြျဖစ္တယ္။ ဒါကို Iatrogenic Cushing's syndrome လို႔ သတ္မွတ္တယ္။

Symptoms ေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့ -
• Upper body obesity ကိုယ္အထက္ပိုင္းက ထူးျပီးဝလာမယ္။
• Moon face မ်က္ႏွာက မ်က္ႏွာက လျပည့္ဝန္းၾကီးလို ျဖစ္လာမယ္။
• Slow growth rate ကေလးဆိုရင္ ၾကီးထြားတာ ေႏွးမယ္။
• Acne or skin infections အေရျပားမွာ ဝက္ျခံထြက္မယ္။ အနာအဆာ ေပါက္မယ္။
• Purple marks ဗိုက္၊ ေပါင္၊ ရင္သားေနရာေတြမွာ အစဥ္းေၾကာင္းေတြ ေပၚမယ္။
• Thin skin အေရျပားက ပါးလို႔ နဲနဲထိခိုက္တာနဲ႔ ေသြးျခည္ဥ ျဖစ္လြယ္မယ္။
• Backache, which occurs with routine activities ခါးနာလြယ္မယ္။
• Bone pain အရိုးေတြနာမယ္။
• Buffalo hump ပခံုးေတြၾကား အဆီေတြ မ်ားလာတာကို ကြ်ဲပခံုး ေခၚတယ္။
• Thinning of the bones အရိုးအားနည္းလို႔ က်ိဳးလြယ္မယ္။
• Weak muscles ၾကြက္သားေတြ အားနည္ဒးမယ္။
• အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ လာျဖစ္ရင္ မ်က္ႏွာ-လည္ပင္း-ဗိုက္-ေပါင္ေတြမွာ အေမႊးေတြ ပိုေပါက္ေနမယ္။ ရာသီနည္းမယ္။ ရာသီမလာ ျဖစ္မယ္။
• ေယာက္်ားေတြမွာျဖစ္ရင္ ကေလးမရျဖစ္မယ္။ လိင္စိတ္နည္းမယ္။ ပန္းေသ-ပန္းညွိဳးျဖစ္မယ္။

တျခားလကၡဏာေတြကေတာ့ -
• Depression, Anxiety, Changes in behavior စိတ္ဓါတ္က်၊ စိုးရိမ္စိတ္ကဲလြန္၊ စိတ္မူမမွန္ျဖစ္မယ္။
• Fatigue အားယုတ္မယ္။
• Headache ေခါင္းကိုက္မယ္။
• High blood pressure ေသြးဖိအား တက္မယ္။
• Increased thirst and urination ေရငတ္ျပီး ဆီးခဏခဏသြားမယ္။
• Sleep disturbances အိပ္ေရးပ်က္မယ္။
• Baldness ထိပ္ေျပာင္မယ္၊
• Hypercholesterolemia (ကိုလက္စေထာ) မ်ားေနမယ္။

Exams and Tests ေဆးစစ္ရင္
• urine cortisol ဆီးထဲက ေဟာ္မုန္းစစ္မယ္။
• Dexamethasone suppression test (low dose) နည္း၊
• Blood ACTH level ေသြးစစ္မယ္။
• Brain MRI ရိုက္မယ္။
• Corticotropin-releasing hormone test, which acts on the pituitary gland to cause the release of ACTH
• Dexamethasone suppression test (high dose)
• Petrosal sinus sampling - measures ACTH levels in the veins that drain the pituitary gland

Complications ဒီေရာဂါကေန ဆက္ျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ေရာဂါေတြ ရွိေသးတယ္။
- Compression fractures အရိုးက်ိဳး၊
- Diabetes ဆီးခ်ိဳ၊
- High blood pressure ေသြးတိုး၊
- Infections ေရာဂါပိုးဝင္၊
- Kidney stones ေက်ာက္ကပ္ ေက်ာက္၊
- Psychosis စိတ္ေရာဂါ။

Treatment ဘယ္လိုကုသသလဲ
- ျဖစ္ႏိုင္ရင္ Surgery ဦးေႏွာက္ထဲက အက်ိတ္ကို ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္မယ္။
- လိုအပ္ရင္ ၾကားကာလမွာ Cortisol replacement ေဆးေပးတာ လုပ္ရေသးတယ္။
- တခ်ိဳ႕ကို Radiation ဓါတ္ကင္မယ္။
- ခြဲစိတ္တာနဲ႔ ဓါတ္ကင္တာ အဆင္မေျပသူေတြကို Medications (Ketoconazole, Metyrapone) ေဆးေပးကုသမယ္။
- ဒါနဲ႔မွ မရေသးရင္ ေက်ာက္ကပ္ အထက္မွာရွိတဲ့ တျခား ဒီလိုေဟာ္မုန္း ထုတ္ေပးေနတဲ့ Adrenal glands ေတြကိုပါ ထုတ္ေပးမယ္။

Outlook အလားအလာ
- ေဆးမကုဘဲထားရင္ အၾကီးအက်ယ္ ေနမေကာင္းရာကေန ေသဆံုးႏိုင္တယ္။
- အက်ိတ္ကို ခြဲထုတ္တာနဲ႔ Full recovery လံုးလံုး ေနေကာင္းႏိုင္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁ဝ-၉-၂ဝ၁၁