၂။ Traveller's diarrhea ခရီးသြားစဥ္ ဝမ္းပ်က္လွ်င္
၃။ Salmonellosis (ဆာလ္မိုနယ္လိုဆစ္)
၄။ Foodborne E coli infection အစားအစာကေန (အီး-ကိုလိုင္) ပိုးဝင္ျခင္း
၅။ Non-cholera Vibrio infections ကာလဝမ္း မဟုတ္တဲ့ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ
၆။ Food poisoning အစာဆိပ္သင့္ျခင္း
၇။ Irritable bowel syndrome ဝမ္းမျငိမ္ေရာဂါ
၁။ Viral gastroenteritis (ဗိုင္းရပ္စ္) ေၾကာင့္ အစာလမ္းေရာင္ျခင္း
• ဝမ္းေလွ်ာ-ဝမ္းပ်က္ျဖစ္သမွ်ထဲက ၈ဝ% ဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္။
• ေဆးမစားတာေတာင့္ ၇ ရက္ထက္မၾကာဘဲ၊ သူ႔ဖါသူ ေပ်ာက္ႏိုင္တယ္။
• (ဗိုင္းရပ္စ္) က ပါးစပ္ကေနဝင္လာရင္ ဝမ္းေလွ်ာတာအျပင္ ပ်ိဳ႕ခ်င္၊ အန္ခ်င္ျဖစ္မယ္၊ ကိုယ္နဲနဲ ပူႏိုင္တယ္၊ ဗိုက္နာမယ္၊ အစားပ်က္မယ္။ အစားအေသာက္နဲ႔ ေရကတဆင့္ လူအမ်ားၾကီးကို ကူးစက္ႏိုင္တယ္။
• အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးက Norovirus ျဖစ္တယ္။ Rotavirus ေၾကာင့္ျဖစ္ရင္ ကေလးေတြမွာ ဆိုးဝါးတာျဖစ္မယ္။ ခုခံအားနည္းေနတဲ့ လူၾကီးေတြလဲ အဲလိုဘဲ။
• Polymerase chain reaction (PCR), Antigen-detecting enzyme immunoassays (EIAs), Immunofluorescence assays (IFAs), Microscopy, Serology နဲ႔ Viral culture ဆိုတဲ့ ဓါတ္ခြဲ စမ္းသပ္နည္းေတြနဲ႔ ေရာဂါကို ေသျခာေအာင္ လုပ္ႏိုင္ေပမဲ့ လူတိုင္းကို အဲလိုလုပ္ဘို႔ မလိုပါ။
• ျဖစ္ရင္ ဓါတ္ဆားေရသာ ေသာက္ပါ။ ဆိုးရင္ RL drip IV ေသြးေၾကာထဲေဆးသြင္းပါ။
• ပံုမွန္ဆိုရင္ ဝမ္းပိတ္ေဆး၊ အအန္ေပ်ာက္ေဆး၊ ပဋိဇီဝေဆးေတြေပးဘို႔ မလိုပါ။
• တကိုယ္ေရ-ပတ္ဝန္းက်င္ သန္႔ရွင္းေရးေတြနဲ႔ ကာကြယ္ပါ။
• ကေလး ငယ္ငယ္ေလးေတြအတြက္ Rotavirus vaccines ကာကြယ္ေဆးေပၚေနျပီ။
၂။ Traveller's diarrhea ခရီးသြားစဥ္ ဝမ္းပ်က္လွ်င္
• ေနထိုင္ရာေဒသမတူတဲ့တိုင္းျပည္၊ ေဒသ၊ အထူသျဖင့္ ခ်မ္းသာတဲ့ႏိုင္ငံေတြကေန ဆင္းရဲတဲ႔ႏိုင္ငံေတြကို ခရီးသြားရင္ ၂ဝ-၅ဝ% ဝမ္းပ်က္ႏိုင္တယ္။
• ပိုးဝင္ျပီးေနာက္ ၂ ပါတ္ေနရင္ ေရာဂါရႏိုင္တယ္။
• Loperamide ေဆးေသာက္ႏိုင္တယ္။ ဒါ့အျပင္ Quinolone antibiotics, Azithromycin, Rifaximin ေတြ ေသာက္ရတယ္။
• Campylobacter infections ျဖစ္တာကိုေတာ့ Quinolone နဲ႔မရလို႔ Azithromycin ေပးရတယ္။
၃။ Salmonellosis (ဆာလ္မိုနယ္လိုဆစ္)
• မခ်မ္းသာေသးတဲ့တိုင္းျပည္ေတြမွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ တခါတေလ လူအမ်ားၾကီးျဖစ္တယ္။ ေရာဂါရွာဘို႔ ဝမ္းကိုစစ္ရင္ ပိုးေတြ႔မယ္။ သူ႔ဖါသူေပ်ာက္တာမ်ားတယ္။ လိုအပ္မွသာ ပဋိဇီဝေဆးေပးဘို႔ လိုပါတယ္။
၄။ Foodborne E coli infection အစားအစာကေန (အီး-ကိုလိုင္) ပိုးဝင္ျခင္း
• Enterotoxigenic E coli (ETEC) ပိုးအမ်ိဳးအစားဟာ ခရီးသြားဝမ္းပ်က္ေရာဂါကို အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစတယ္။
• သူ႔ဖါသူေပ်ာက္တာမ်ားတယ္။ လိုအပ္ရင္ ပဋိဇီဝေဆးေပးပါ။ E coli O157 infection ထဲက ၁ဝ%ေလာက္မွာ haemolytic uraemic syndrome ဆိုတဲ့ေရာဂါ ဆက္ျဖစ္တယ္။
၅။ Non-cholera Vibrio infections ကာလဝမ္း မဟုတ္တဲ့ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ
• V cholera ကေန ကာလဝမ္းေရာဂါရေစျပီး၊ Vibrio species ကေန ကာလဝမ္းမဟုတ္တဲ့ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါရေစတယ္။
• ဝမ္းေလွ်ာတာ၊ အန္တာ၊ sepsis ဖ်ားနာတာ နဲ႔ skin/soft-tissue infection အေရျပားနာေတာေတြပါျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ V vulnificus ပိုးက ပိုဆိုးဆိုးဝါးဝါးျဖစ္ေစတယ္။ ခုခံအားနည္းေနသူေတြကို Septic shock ဆိုတာျဖစ္ေစျပီး ေသဆံုးေစႏိုင္တယ္။ အသဲမေကာင္းသေတြလဲ အဲလိုျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• ဆိုးရင္ Ceftazidime + Doxycycline ေဆးကို ေသြးေၾကာထဲထိုးေပးရတယ္။ အနာအဆာျဖစ္တာကို ေဆးထည့္တာနဲ႔ တျခား ပဋိဇီဝေဆးေပးပါေပးရမယ္။
၆။ Food poisoning အစာဆိပ္သင့္ျခင္း
• အမ်ားအားျဖင့္သိပ္မဆိုးပါ။ သူ႔ဖါသူေပ်ာက္တယ္။ ဆိုးရင္ ဗိုက္နာမယ္၊ ပ်ိဳ႕-အန္မယ္၊ ဝမ္းေလွ်ာမယ္။
၇။ Irritable bowel syndrome ဝမ္းမျငိမ္ေရာဂါ
• ဗိုက္နာလိုက္၊ ဝမ္းမေကာင္းလိုက္နဲ႔ နာတာရွည္ျဖစ္တယ္။
• စားတဲ့အစာက Lactose-containing foods ေၾကာင့္ျဖစ္တာလား၊ Fructose-containing foods ေၾကာင့္ျဖစ္တာလား ခြဲျခားရမယ္။
၈။ Constipation ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း
• Lifestyle modification အေန-အစားျပဳျပင္တာ နဲ႔ Laxatives ဝမ္းႏုပ္ေဆးေသာက္ရတယ္။
သၾကားဓါတ္အမ်ိဳးမ်ိဳး
• Lactose သၾကားဓါတ္ပါတဲ့ အစားအစာေတြဆိုတာ ႏို႔ကေနလုပ္တာေတြ ျဖစ္တယ္။ Milk, Yogurt, Cheese, Ice Cream, Cream, Instant Mash Potato, Salad Cream, Mayonnaise, Biscuits, Chocolate, Boiled Sweets, Sponge Cake, Peanut Butter
• Fructose ေတြဆိုတာ အသီးအႏွံေတြကေနလုပ္တာ ျဖစ္တယ္။ Apple, Apricot, Banana, Fig, Grapes, Peach, Pear, Pineapple, Plum, Carrot, Sweet Corn, Sweet Red Pepper, Sweet Onion, Sweet Potato, Yam, Sugar Cane, Sugar Beet
Quinolones Antibiotics (ကြီႏိုလံုး) ပဋိဇီဝေဆးမ်ား
• 1st generation Quinolones = Cinoxacin, Nalidixic acid (NegGam, Wintomylon), Pipemidic acid (Dolcol)
• 2nd generation Quinolones = Ciprofloxacin (Ciprobay, Cipro, Ciproxin), Norfloxacin (Lexinor, Noroxin, Quinabic, Janacin), Ofloxacin (Floxin, Oxaldin, Tarivid)
• 3rd generation Quinolones = Levofloxacin (Cravit, Levaquin), Sparfloxacin (Zagam), Tosufloxacin
• 4th generation Quinolones = Clinafloxacin, Gemifloxacin (Factive), Moxifloxacin (Avelox,Vigamox), Gatifloxacin (Zymar)
Stimulant Laxatives ဝမ္းႏုပ္ေဆးမ်ား = Cascara, Buckthorn, Senna extract, Aloe vera, Phenolphthalein, Dulcolax, Bisacodyl, Microlax, Castor Oil
Dr. တင့္ေဆြ
၁၉-၁ဝ-၂ဝ၁၁
