က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Encephalitis ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ

Oct 14, 2011 Encephalitis kills at least 430 in India အိႏၵိယမွာ ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါေၾကာင့္ အနည္းဆံုး ကေလး ၄၃ဝ ေသဆံုး

Encephalitis ဆိုတာ ရုတ္တရက္ ရက္တို ဦးေႏွာက္ကို ထိခိုက္တဲ့ ကေလးကူးစက္ေရာဂါ ျဖစ္တယ္။ ခပ္ဆင္ဆင္တူတဲ့ Meningitis ဆိုတာက ဦးေႏွာက္ကို ဖံုးထားေပးတဲ့ အဖံုးလႊာေရာင္တာ ျဖစ္တယ္။ ျဖစ္ရင္ တုပ္ေကြးနဲ႔ အေတာ္တူတယ္။ ၂-၃ ပါတ္ၾကာႏိုင္တယ္။ ခပ္ေပါ့ေပါ့ကေန ေသတဲ့အထိ ဆိုးႏိုင္တယ္။ မသေပမဲ့ ဦးေႏွာက္ကို ထိခိုက္သြားရင္ ျပန္မေကာင္းေတာ့ဘူး။ ကေလးေတြကို ျဖစ္ေစေပမဲ့ လူၾကီးေတြမွာ ခုခံအားနည္းေနရင္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဥပမာ HIV/AIDS နဲ႔ cancer ကင္ဆာ ရွိေနသူေတြ။

Encephalitis ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါကို ျဖစ္ေစတာ အမ်ားဆံုးက ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ပါ။ ဗိုင္းရပ္စ္ အျပင္ ဗက္တီးရီးယား နဲ႔ ဖန္း၈တ္စ္ (မိႈ) ေတြကေနလဲ ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါရေစေသးပါတယ္။ Herpes simplex ေရယံု၊ Mumps ပသိေရာင္၊ Measles ဝက္သက္ နဲ႔ Chickenpox ေရေၾကာက္ေရာဂါေတြကို ျဖစ္ေစတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေတြကေန ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ ကိုပါ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ Arboviruses အမ်ိဳးအစား ဗိုင္းရပ္စ္ေတြက ျခင္၊ မွက္၊ အင္းဆက္ေကာင္ေတြကေနတဆင့္ ကူးစက္တယ္။

Japanese encephalitis virus ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္က တကမာၻလံုးမွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစတယ္။ သူ႔ေၾကာင့္ တႏွစ္မွာ ကေလးေပါင္း ၅ဝဝဝဝ ျဖစ္ျပီး၊ ၁၅ဝဝဝ ေသေနရတယ္။ Eastern equine encephalitis (EEE), Western equine encephalitis (WEE), West Nile, Japanese encephalitis, La Crosse နဲ႔ St. Louis encephalitis ေတြကေတာ့ ျခင္ကေနကူးစက္တဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြျဖစ္ၾကတယ္။

• Herpes encephalitis လူကေနလူကိုကူးစက္တယ္။ Acyclovir ေဆးနဲ႔ကုရတယ္။
• West Nile encephalitis ျခင္၊ ငွက္ေတြကေန ကူးစက္ေစတယ္။ ေရာဂါသိပ္မျပင္းလွဘူး။
• Eastern equine encephalitis ျခင္၊ ငွက္၊ ျမင္းေတြကေန ကူးစက္ေစတယ္။ ၅ဝ-၇၅% ေသဆံုးႏိုင္တယ္။
• Western equine encephalitis ျခင္၊ ငွက္၊ ျမင္းေတြကေန ကူးစက္ေစတယ္။ ကေလး ငယ္ငယ္ေလးေတြကို ကူးစက္တယ္။ ေသတာနည္းပါတယ္။
• La Crosse encephalitis ျခင္ကေနကူးစက္တယ္။ ၁၆ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ကူးစက္တယ္။
• St. Louis encephalitis ျခင္၊ ငွက္ေတြကေန ကူးစက္ေစတယ္။
• Japanese encephalitis ျခင္၊ ငွက္၊ ဝက္ေတြကေန ကူးစက္ေစတယ္။ ကာကြယ္ေဆးရွိတယ္။ အျဖစ္မ်ားတယ္၊ အေသမနည္းဘူး။

အျဖစ္မ်ား လကၡဏာေတြကေတာ့
• Fever ကိုယ္ပူမယ္၊
• Fatigue အားယုတ္မယ္၊
• Poor appetite အစားပ်က္မယ္၊
• Sore throat လည္ပင္းနာမယ္၊
• Stiff neck and back လည္ပင္းတင္းေတာင့္ေနမယ္၊
• Vomiting အန္မယ္၊
• Headache ေခါင္းကိုက္မယ္၊
• Confusion စိတ္မၾကည္မလင္ျဖစ္မယ္၊
• Irritability စိတ္တိုမယ္၊
• Unsteady gait လမ္းေလွ်ာက္တာ မမွန္ျဖစ္မယ္၊
• Drowsiness အိမ္ခ်င္ေနမယ္၊
• Visual sensitivity to light အလင္းေရာင္စူးတာမၾကည့္ခ်င္ျဖစ္မယ္။

ဆိုးဝါးတဲ့ လကၡဏာေတြကေတာ့
• Muscle weakness ၾကြက္သားေတြ အားနည္းေနမယ္၊
• Paralysis ေလျဖတ္မယ္၊
• Memory loss မွတ္ဥာဏ္ေမ့မယ္၊
• Sudden impaired judgment ဆံုးျဖတ္ခ်က္ မွန္ေအာင္မခ်ႏိုင္ဘူး၊
• Poor responsiveness တံု႔ျပန္မႈေႏွးေကြးမယ္။
• Coma သတိလစ္မယ္၊
• Convulsions (Seizures) တက္မယ္၊

Exams and Tests စစ္ေဆးခ်က္မ်ား
• Brain CT scan or magnetic resonance imagining (MRI) ေတြနဲ႔ ေရာဂါေသျခာေစရတယ္။
• Polymerase chain reaction (PCR) ေခၚတဲ့ DNA study လုပ္ႏိုင္တယ္။
• Brain EEG ရိုက္မယ္။
• Lumbar puncture ခါးဆစ္ရည္ေဖါက္စစ္မယ္။
• Tissue အသားစနဲ႔ Brain biopsy ဦးေႏွာက္စစ္ေဆးတာလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

Self-Care at Home ေတာ္ေတာ္တန္တန္ ျဖစ္တာကို အိမ္မွာတင္ လုပ္ေပးႏိုင္တယ္။ ျခင္မကိုက္ေအာင္ ေနပါ။ လက္ရွည္-ေျခရွည္ ဝတ္ပါ။ Insect repellant အင္းဆက္ကာကြယ္ေဆး လိမ္းပါ။ ကိုယ္ပူတာ၊ ေခါင္းကိုက္တာအတြက္ Acetaminophen/Paracetamol ပါရာစီတေမာေဆး သံုးႏိုင္တယ္။ အိမ္ျပင္မွာ မေနပါနဲ႔။ ပတ္ဝန္းက်င္ကို Aerial spraying ေဆးျဖန္းပါ။

Medical Treatment ေဆးေပးတာမွာ
• ဗိုင္းရပ္စ္ကေနျဖစ္တာမို႔ Antibiotics အင္တီဘိုင္ေအာတစ္ေဆး မလိုဘူး။
• ေရဓါတ္နည္းတတ္လို႔ IV fluids ေပးႏိုင္တယ္။
• Japanese encephalitis တမ်ိဳးအတြက္သာ ကာကြယ္ေဆးရွိတယ္။ ၃ ခါထိုးရမယ္။
• Herpes encephalitis အတြက္သာ ပိုးႏိုင္တဲ့ေဆးရွိတယ္။ Herpes encephalitis ျဖစ္တာက ျမန္ျပီးေသလြယ္တယ္။ ခ်က္ခ်င္းေဆးကုရမယ္။ ေရာဂါနာမည္ တပ္တာကို ေစာင့္မေနဘဲ ေဆးကုတာေကာင္းတယ္။ Acyclovir (Zovirax) IV ကို ၂-၃ ပါတ္ၾကာေပးရတယ္။
• Acyclovir-resistant herpes encephalitis ဒီေဆးမတိုးရင္ Foscarnet (Foscavir) ေဆးေပးတယ္။ အသဲ နဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ကုိသတိထားေနရမယ္။
• Brain swelling ဦးေႏွာက္ေရာင္ရာကေန တက္ရင္ Anticonvulsants အတက္က်ေဆးေပးမယ္။
• Steroids စတီရြိဳက္ေဆးရဲ႕ ထိေရာက္မႈက မေသျခာဘူး။
• La Crosse encephalitis ေရာဂါအတြက္ Ribavirin (Rebetol, Virazole) ေဆးစမ္းသံုးေနတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္က ေရယံုဆိုးဝါးတာ ျဖစ္ေနခ်ိန္မွာ ကေလးဖြါးရရင္ Caesarian section ဗိုက္ခြဲေမြးပါ။ ကေလးတိုင္းကို DPT ဆံု႔ဆို႔-ၾကာက္ညွာ-ေမးခိုင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၆-၁ဝ-၂ဝ၁၁