က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, November 27, 2011

Iron supplement and Liver diseases သံဓါတ္နဲ႔ အသဲေရာဂါ

Oct 9, 2011 at 5:31 PM
ကၽြန္ေတာ့္ အမ်ိဳးသမီးက အသက္ ၃၇၊ ကိုယ္ဝန္ ၉ ပတ္ထဲမွာပါ။ အမ်ိဳးသမီးက Hepatitis B carrier patient ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဆရာဝန္က သံဓာတ္နဲ႔ မတည့္ဘူးလို႔ ေျပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ သံဓာတ္ပါေသာ Obimin ေဆး ေသာက္သင့္/မသင့္ သိခ်င္ပါတယ္။ ဆရာဝန္ကေတာ့ Folic Acid ပဲေပးလိုက္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔က အျပင္ေဆးဆိုင္က Obmin- AZ ဆိုတာ ဝယ္လာခဲ့မိပါတယ္။ သူ႔မွာပါတဲ့ ေဆးအမယ္ေတြကေတာ့ ဗီတာမင္ေတြအျပင္ Ferrous Fumarate – 200 mg ပါတာ ဖတ္ရပါတယ္။

ဆရာ့စာထဲမွာ သေႏၶသားဟာ သံဓာတ္လိုတယ္လို႔ ေရးထားတာ ဖတ္ဖူးပါတယ္။ သံဓာတ္ဟာ ကေလးအတြက္ မျဖစ္မေန ေသာက္သင့္တယ္ဆိုရင္ အမ်ိဳးသမီးကေတာ့ သူ ထိခိုက္ေပမယ့္လည္း ေသာက္ခ်င္တယ္ လို႔ေျပာပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ Obimin ကို ဆက္ေသာက္သင့္၊ မသင့္ ညႊန္ၾကားေပးပါဦး။ ဒါမွမဟုတ္ မိခင္ေရာ ကေလးပါ အဆင္ေျပမယ့္ နည္းလမ္းရွိရင္လည္း ညႊန္ၾကားေပးပါဦး ဆရာ။

နာတာရွည္ အသဲေရာဂါ Chronic liver disease ဟာ ေသဆံုးေစတဲ့ေရာဂါေတြထဲမွာ နံပါတ္ ၁ဝ ခ်ိတ္တယ္။ Hepatitis C virus infection စီပိုးကေန ၇၅-၈ဝ% နာတာရွည္-အသဲေရာဂါ ျဖစ္ေစတယ္။ အသဲအစားထိုးရကလဲ သူ႔ေၾကာင့္မ်ားတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ၾကိဳတင္ကာကြယ္ေရးဟာ အလြန္႔အလြန္ အေရးပါတယ္။ အရက္ေရွာင္တာကေန စရမယ္။ စီပိုး ရွိေနသူမွာ Hepatitis A ေအ ေရာ Hepatitis B ဘီပါ ထပ္ဝင္လာတတ္လို႔ ကာကြယ္ေဆးေတြ ထိုးရပါမယ္။ Weight reduction ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ခ်ပါ။ Exercise ကိုယ္လက္-ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။ မတည့္တဲ့ေဆးေတြေရွာင္ပါ။

Potentially hepatotoxic medications အသဲကို ဒုကၡေပးႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြကေတာ့ -
• Nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAID) အမ်ားသံုး (စတီရြိဳက္) မပါတဲ့ အနာသက္သာေဆးေတြ။ Paracetamol ပါရာစီတေမာလို႔ လူသိမ်ားျပီး အေမရိကားမွာ Acetaminophen (အစီတာမိုင္ႏိုင္ဖင္) ေခၚတာကို တေန႔မွာ 2 g per day ထက္မပိုရင္ေတာ့ ကိစၥမရွိပါ။
• Antidepressants စိတ္မက်ေဆးေတြ၊
• Muscle relaxants ၾကြက္သားေပ်ာ့ေဆးေတြ၊
• Bupropion (Wellbutrin), Chlorpromazine (Thorazine), Tricyclic antidepressants စိတ္ေရာဂါေဆးေတြ၊
• Phenytoin (Dilantin), Valproic acid (Depakene) အတက္က်ေဆးေတြ၊
• Statins, Nicotinic acid (Niacin; Nicolar) အဆီေလွ်ာ့ေဆးေတြ၊
• Estrogens (အီစထိုဂ်င္) ေဆး၊ Anabolic steroids ကိုယ္ခႏၶာ သန္စြမ္းေစဘို႔သံုးတဲ့ စတီရြိဳက္ေဆးေတြ၊
• Acarbose (Precose), Pioglitazone (Actos), Sulfonylureas ဆီးခ်ိဳေဆးေတြ၊
• Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးစာရင္းထဲမွာ Amoxicillin–clavulanate potassium (Augmentin), Erythromycin, Isoniazid (INH), Nitrofurantoin (Furadantin), Tetracycline ေဆးေတြပါတယ္။
• Antifungal agents မိႈေဆးေတြထဲမွာ Fluconazole (Diflucan), Itraconazole (Sporanox), Ketoconazole (Nizoral) ေတြပါတယ္။
• တျခားေဆးေတြကေတာ့ Etretinate (Tegison), Tamoxifen (Nolvadex), Testosterone, Halothane (Fluothane), Methotrexate (Rheumatrex), Selected Potentially Hepatotoxic Supplements, Amanita species, Asafetida, “Bush” herbal teas, Chaparral, Comfrey, Echinacea, Gentian, Germander, Jin bu huan, Kalms tablets, Mistletoe, Nicotinic acid, Pennyroyal oil, Valerian, Senna fruit extracts ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ Herbal remedies အသီး-အရြက္ စတာေတြကေနထုတ္တဲ့ (ဟာဗယ္) ေခၚတာေတြလဲ စိတ္မခ်ရတာေတြ ရွိတယ္။ Milk thistle ဆိုတာေတာ့ သံုးႏိုင္တယ္။

ထူးျခားတာကေတာ့ အသဲနာတာရွည္ျဖစ္ေနသူေတြနဲ႔ မတည့္တာေတြထဲမွာ Iron သံဓါတ္၊ Vitamin A ဗီတာမင္ ေအ၊ တျခားဗီတာမင္ေတြ ပါေနတာျဖစ္တယ္။ သံဓါတ္ေတြ ပိုမ်ားလာေစတာမို႔ ဆင္ျခင္ရတာျဖစ္တယ္။ နဂိုကတည္းက ၃ဝ% မွာ ေသြးထဲမယ္ သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနျပီျဖစ္တယ္။ HBV carriers ဘီပိုး သယ္ေပးေနသူမွာ Down's syndrome ဦးေႏွာက္-ေရာဂါပါ ရွိေနရင္ Hemoglobin (ဟီမိုဂလိုဘင္) မ်ားမယ္၊ Hematocrit (ဟီမတိုခရစ္) လဲမ်ားေနတယ္၊ Serum iron levels ေသြးထဲ သံဓါတ္ပါ မ်ားေနတယ္။

• Iron overload သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနရင္ Hepatitis C စီပိုးကိုေဆးကုရာမွာ Ribavirin နဲ႔ Interferon (IFN) ေဆးေတြကို ခံႏိုင္ရည္ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
• Hepatitis B infection ဘီပိုးရွိေနသူမွာ ေသြးထဲက သံဓါတ္ဟာ > 300 ng/mL ထက္မ်ားေနရင္ ၉၃% မယ္ IFN ေဆးမတိုးတာကို ေတြ႔ရွိရတယ္။
• Hepatitis C virus ေၾကာင့္ အသဲထိခိုက္တာျဖစ္လာရင္ Iron storage သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနတယ္။ အေကာင္ေတြမွာ စမ္းတဲ့အခါ သံဓါတ္ေဆးေပးရင္ ေရာဂါပိုဆိုးေစတာ ေတြ႔ရေပမဲ့ လူေတြမွာ အဲလိုျဖစ္တယ္လို႔ အတိအက် မေျပာႏိုင္ဘူး။
• Hemodialysis ေသြးလဲေပးရတဲ့လူနာေတြကို သံဓါတ္ေပးတာ မထူးျခားဘူး။ Active hepatitis အသဲေရာင္ေရာဂါ ထေနခ်ိန္ဆိုရင္ေတာ့ မေကာင္းဘူး။ သံဓါတ္ကို ေသြးေၾကာထဲ ထိုးေပးရင္ အသဲကို မေကာင္းျဖစ္လာေစဘို႔ အခြင့္အလမ္း နဲနဲေလးပိုရွိတယ္။ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ေဆးကုေနသူေတြကို ေသြးထဲက သံဓါတ္အေျခအေနကို စစ္ေနသင့္တယ္။
• Carriers of the hepatitis B virus ဘီပိုးသယ္ေဆာင္ေပးေနသူေတြမွာ တျခားသူေတြထက္ သံဓါတ္ကဲေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ လူတိုင္းလဲ မဟုတ္ျပန္ဘူး။ ကင္ဆာ-အက်ိတ္ ၾကီးေစဘို႔ သံဓါတ္ လိုတယ္လို႔ ယူဆတယ္။
• နာတာရွည္ အသဲေဝဒနာသယ္ေတြမွာ အသဲထဲမွာေရာ ေသြးထဲမွာပါ သံဓါတ္ ကဲေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ Hepatitis B virus (HBV) infection ဘီပိုးသယ္ေပးေနသူေတြ ျဖစ္တာေတာ့ ရွားပါးတယ္။
• Hepatitis B and C အသဲေရာင္ ဘီပိုး နဲ႔ စီပိုး ရွိသူေတြမွာ ေသြးအားနည္းေရာဂါ ရလာတတ္တယ္။ ဒါမ်ိဳးကို Autoimmune hemolytic anemia လို႔ေခၚတယ္။ Aplastic anemia/pancytopenia ဆိုတာကေတာ့ ျဖစ္ခဲတယ္။

စားတဲ့ အစားအေသာက္ထဲမွာပါတဲ့ သံဓါတ္ေၾကာင့္ ေရာဂါဆိုးတယ္ဆိုတဲ့ အေထာက္အထားေတာ့ မေတြ႔ေသးပါ။ ေမးတဲ့သူကို သံဓါတ္ေဆးတိုက္ဘို႔ မသင့္ပါ။ စိတ္ခ်ရေအာင္ အစားအစာကိုသာ ဂရုစိုက္စားရင္ ကေလးအတြက္ နည္းမွာလဲ မပူရပါ။ အမွန္က ကေလးအတြက္ကို သိပ္မပူရပါ။ ကေလးကိုလိုတာေတြ ေပးရလို႔ မိခင္မွာ နည္းသြားတတ္တာသာ ရွိပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္ ေနေကာင္းေအာင္လုပ္ပါမွ ကေလးအတြက္ပါ ေကာင္းေစတယ္လို႔ သေဘာထားသင့္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁