က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, November 27, 2011

Lung Cancer (1) အဆုပ္ ကင္ဆာ (၁)

Sep 29, 2011 at 6:45 PM
ကြ်န္ေတာ့္ အေဖဟာ အသက္ ၅၅ နွစ္ရွိပါျပီ။ သူ႔မွာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိတာ လြန္ခဲ့တဲ့ ၃ နွစ္ေလာက္က စျပီး သိခဲ့ရပါတယ္။ အခုတခါ ေဆးစစ္ႀကည့္လိုက္ေတာ့ အဆုတ္မွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနေႀကာင္း သိလိုက္ရပါတယ္။ ၁၃-၅-၂၀၁၁ မွာ ရန္ကုန္မွာ မွန္ေျပာင္းႀကည့္ အသားစယူျပီး သိလိုက္ရတာပါ။ အဲတာ ဆရာ၀န္က ခြဲရမယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ အေဖက ဘယ္လိုမွ ခြဲဖို႔ကို ေျပာလို႔ မရေတာ့ပါဘူး။

(စီးပြားေရး အေျခအေနေႀကာင့္လဲ ပါပါတယ္) အခုဆို ၉ လပိုင္းေလာက္ ေရာက္ေရာ ေခ်ာင္းဆိုးရင္ ေသြးပါ ပါလာပါတယ္။ အဆုတ္ကင္ဆာနဲ႔ ပတ္သတ္လို႔က ဘာေဆးမွ မတိုက္ရေသးပါဘူး။ ဘယ္လို ကုသရင္ ေကာင္းမယ္ဆိုတာေလး သိခ်င္ပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔က နယ္ျမိဳ႕ေလးတျမိဳ႕ကပါ ေဆးပညာ ဗဟုသုတလဲ နည္းပါတယ္။ ဘာလုပ္လို႔ လုပ္ရမွန္းလဲ မသိပါဘူး။

• ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးရမႈထဲမွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္။ ေဆးလိပ္ေသာက္တာ၊ ေဆးလိပ္ေငြ႔ရွဴမိတာနဲ႔ ဆက္စပ္မႈ ရွိတယ္။
• အသက္ၾကီးသူေတြမွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ အဆုပ္ကင္ဆာ လူနာေတြရဲ႕ ၇ဝ% ဟာ အသက္ ၆၅ ႏွစ္ေက်ာ္ေတြ ျဖစ္တယ္။ ၄၅ ႏွစ္ေအာက္မွာ ၃% သာျဖစ္တယ္။
• US National Cancer Institute အေမရိကန္ အမ်ိဳးသား ကင္ဆာဌာနရဲ႕ ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ေယာက္်ား-မိန္းမ ၁၄ ေယာက္မွာ ၁ ေယာက္ဟာ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ အဆုပ္ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• အလားအလာ မေကာင္းပါ။ ၅ ႏွစ္အထိ အသက္ရွင္ႏွဳန္း ၁၆% သာရွိတယ္။
• အဆုပ္မွာ ကင္ဆာ စျဖစ္တာနဲ႔ တျခားေနရာမွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနရာကေန အဆုပ္ကိုကူးလာတာလဲရွိတယ္။ ဥပမာ ဆီးက်ိတ္ ကင္ဆာကေန ေသြးကတဆင့္ အဆုပ္ကို ေရာက္လာတယ္။
• အဆုပ္ရဲ႕ ေနရာတကာမွာ ကင္ဆာ ျဖစ္ႏို္င္ေပမဲ့ ၉ဝ-၉၅% ဟာ Bronchi နဲ႔ Bronchioles ဆိုတဲ့ ေလျပြန္ေတြကို ဖုံးေပးထားတဲ့ Epithelial cells ေတြကေနျဖစ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အဆုပ္ကင္ဆာကို Bronchogenic cancers or Bronchogenic carcinomas လို႔ ေခၚတယ္။
• အဆုပ္ကိုဖံုးေပးထားတဲ့ Pleura အလႊာကျဖစ္တာကို Mesotheliomas လို႔ေခၚတယ္။

ဘယ္လိုလူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားသလဲ။
• Smoking ေဆး-ေဆးလိပ္ ေသာက္သူ၊ သံုးသူ၊
• Passive smoking တဆင့္ခံ ေဆးလိပ္ေငြ႔ရွဴမိသူ၊
• Asbestos fibers မီးခံေက်ာက္ျပား၊
• Radon gas (ယူေရနီယမ္) အေဟာင္းအေဆြးကေနျဖစ္လာတဲ့ ဓါတ္ေငြ႔၊
• မ်ိဳးရိုးလိုက္ႏိုင္တယ္။
• COPD နာတာရွည္ ေလဝင္လမ္းေၾကာင္းပိတ္ အဆုပ္ေရာဂါရွိေနသူေတြဟာ ၄-၆ ဆ ပိုတယ္။
• အရင္က အဆုပ္ကင္ဆာျဖစ္ဘူးသူ ၁-၂% ေနာက္ထပ္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Air pollution ေလထုညစ္ျငမ္းမႈ၊

Types of lung cancer အဆုပ္ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစားေတြ
• Small cell lung cancers (SCLC) နဲ႔ Non-small cell lung cancers (NSCLC) (ဆဲလ္) အေသး-အၾကီး ဆိုျပီး ၂ မ်ိဳး ရွိတယ္။
• SCLC ျဖစ္တာ ၂ဝ% ရွိေပမဲ့ ေရာဂါတိုးတာျမန္တယ္။ တျခားေနရာေတြကို ျပန္႔တယ္။ ေဆးလိပ္နဲ႔ဆက္စပ္တယ္။ ၁% သာ ေဆးလိပ္မေသာက္သူမွာ လာျဖစ္တယ္။ (ဆဲလ္) ပံုပန္းၾကည့္ျပီး Oat cell carcinomas လို႔လဲ ေခၚတယ္။
• NSCLC အမ်ိဳးအစားက ၈ဝ% ျဖစ္တယ္။ အမ်ိဳးအစားခြဲေတြလဲ ရွိေသးတယ္။ Adenocarcinomas အမ်ိဳးအစားက ၅ဝ%၊ Squamous cell carcinomas အမ်ိဳးအစားက ၃ဝ%၊ Large cell carcinomas နဲ႔ အမ်ိဳးအစားေတြ ေရာျဖစ္တာလဲ ရွိတယ္။
• NSCLC နဲ႔ SCLC အျပင္ တျခားရွားတဲ့ အမ်ိဳးေတြလဲ ၅-၁ဝ% ရွိေသးတယ္။ ဥပမာ Bronchial carcinoids ၅% ရွိတယ္။
• အဆုပ္ထဲက တျခား (တစ္ရွဴး) ေတြကေနလဲ ကင္ဆာျဖစ္လာတာရွိတယ္။ ဥပမာ ၾကြက္သားႏုနဲ႔ ေသြးေၾကာ စတာေတြ ကေန ျဖစ္တယ္။

Symptoms and Signs ေရာဂါလကဏာေတြဟာ ျဖစ္တဲ့ေနရာအေပၚမူတည္ျဖစ္လာေစတယ္။ ၂၅% ေလာက္ဟာ ေဆးစစ္လို႔ X-ray or CT scan ဓါတ္မွန္၊ (စီ-တီ-စကင္) ရိုက္မွ ကင္ဆာရွိေနမွန္း သိလာရတယ္။ ဘာမွ မခံစားရဘူး။ ခံစားရႏိုင္တာေတြက အသက္ရွဴရ ခက္တယ္။ ေခ်ာင္းဆိုးမယ္။ အသက္ရွဴသံက စီစီနဲ႔ ျဖစ္လာမယ္။ ရင္ပတ္နာမယ္။ ေခ်ာင္းဆိုး ေသြးပါမယ္။ အာရံုေၾကာ ထိခိုက္လာရင္ ပခံုးကေန လက္ေမာင္းအျပင္ဘက္အထိ နာမယ္။ အသံျဖစ္ေစတဲ့ Vocal cords ထိခိုက္လာရင္ အသံဝင္မယ္။ Esophagus အစာမ်ိဳျပြန္ ထိခိုက္လာရင္ အစာျမိဳရ ခက္လာမယ္။

Infections ေရာဂါပိုးဝင္ရင္ Abscesses ျပည္တည္တာတို႔ Pneumonia ႏူမိုးနီးယားတို႔ ဆက္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အဆုပ္က တျခားေနရာအထိ ေရာက္မယ္ဆိုရင္ ေနရာအလိုက္ခံစားရမယ္။ ဥပမာ အရိုး၊ ဦးေႏွာက္၊ Paraneoplastic symptoms ေဘးထြက္ လကၡဏာေတြလဲ ရွိတတ္တယ္။ ဥပမာ ေဟာ္မုန္းနဲ႔တူတာေတြ ထြက္တတ္တယ္။ Nonspecific symptoms ေယဘုယ်ဆန္တဲ့ လကၡဏာေတြလဲ ရွိမယ္။ ဥပမာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်တာ၊ အားယုတ္တာ၊ စိတ္ဓါတ္က်တာနဲ႔ စိတ္မူေျပာင္းတာေတြ ျဖစ္တယ္။

အဆုပ္ကင္ဆာေသျခာေအာင္ စမ္းသပ္နည္းေတြအမ်ားၾကီးလုပ္ႏိုင္တယ္။
• Chest X-ray
• CT (computerized tomography, computerized axial tomography, or CAT) scans
• Magnetic resonance imaging (MRI) scans
• Positron emission tomography (PET) scanning
• Bone scans
• Sputum cytology
• Bronchoscopy
• Needle biopsy
• Thoracentesis
• Blood tests

Staging of lung cancer အဆုပ္ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစားေတြ
ကိုယ္ခႏၶာထဲ ဘယ္ေလာက္အထိ ျပန္႔ေနျပီလဲ ဆိုတာကို ၾကည့္ျပီး အဆင့္သတ္မွတ္တယ္။ NSCLC အမ်ိဳးအစားကို အဆင့္ ၁ ကေန ၄ အထိခြဲထားတယ္။

Treatment for lung cancer ဘယ္လိုကုသသလဲ။
• Surgery ခြဲစိတ္ကုသတာ၊ Chemotherapy ကင္ဆာေဆးေပးတာ နဲ႔ Radiation therapy ဓါတ္ကင္တာေတြ လုပ္တယ္။ Experimental methods စမ္းသပ္ကုသနည္းေတြလဲ လုပ္ပါေသးတယ္။
• ကင္ဆာမွန္သမွ်ကို ကုသနည္းအတိုင္း Curative ပင္ရင္းအေၾကာင္းကို ကုသမႈေပးတာနဲ႔ Palliative ခံစားေနရမႈ ဒုကၡသက္သာေစေအာင္ လုပ္ေပးတာလို႔ ရွိတယ္။
• Surgery ခြဲစိတ္တာကို stage I or II NSCLC အတြက္လုပ္ေပးတယ္။ အဆုပ္ကင္ဆာထဲက ၁ဝ-၃၅% ကို ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္လို႔ရတယ္။ ခြဲလို႔ရေပမဲ့ ေပ်ာက္သြားျပီလို႔ေတာ့ မဆိုလိုပါ။ အျဖစ္ေႏွးတဲ့အမ်ိဳးအစား၊ စေတြတာက ပိုက္ဆံေစ့လို သီးျခားဟာမ်ိဳးေလးသာဆိုရင္ ၂၅-၄ဝ% ဟာ ၅ ႏွစ္ခံျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Radiation therapy ဓါတ္ကင္ကုသတာကို NSCLC နဲ႔ SCLC ႏွစ္မ်ိဳးလံုးအတြက္လုပ္တယ္။
• Curative therapy ကင္ဆာေပ်ာက္ေစဘို႔ေရာ၊ Palliative therapy ခံစားရတာေတြ သက္သာေစဘို႔ေရာ၊ Adjuvant therapy ခြဲစိတ္ကုသမႈနဲ႔ျဖစ္ျဖစ္ ေဆးေပးတာနဲ႔ျဖစ္ျဖစ္ တြဲျပီးေတာ့ေရာ လုပ္ေပးတယ္။ လူနာက ခြဲစိတ္တာမခံခ်င္ဘဲ ျငင္းေနရင္လဲလုပ္တယ္။
• Chemotherapy ကင္ဆာေဆးေပးနည္းကိုလဲ NSCLC နဲ႔ SCLC အတြက္ပါ လုပ္ေပးတယ္။ SCLC လို ျပန္႔ႏွံ႔တာ ျမန္တဲ့ အမ်ိဳးအစား အတြက္ နည္းေကာင္းျဖစ္တယ္။ Pills စားေဆး၊ IV infusion ထိုးေဆးေတြ လုပ္တယ္။
• Prophylactic brain radiation ဆိုတာ SCLC အမ်ိဳးအစားက ဦးေႏွာက္ကိုျပန္႔တာ ျဖစ္မလာေအာင္ ကာကြယ္တဲ့ အေနနဲ႔ ဓါတ္ကင္ေပးတယ္။

• Lung Cancer and Papaya အဆုပ္-ကင္ဆာ နဲ႔ သေဘၤာရြက္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2012/01/lung-cancer.html
• Lung Cancer (2) အဆုပ္ ကင္ဆာ (၂) http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/07/lung-cancer.html

Dr. တင့္ေဆြ
၂၉-၉-၂ဝ၁၁