က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Respiratory tract infections (3) အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ျခင္း (၃)

Pneumonia ႏူမိုးနီးယား

အဆုပ္ပိုးဝင္ေရာဂါပါ။ Bacteria ဗက္တီးရီးယား၊ Viruses ဗိုင္းရပ္စ္ နဲ႔ Fungus ဖန္းဂတ္စ္ ေတြကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ျဖစ္ရင္ ေခ်ာင္းဆိုး၊ သလိပ္ထြက္၊ ကိုယ္ပူ၊ အသက္ရွဴသြင္းခ်ိန္မွာ စူးျပီး ရင္ပတ္နာတာေတြ ခံစားရမယ္။ နားၾကပ္နဲ႔ နားေထာင္ရင္ မူမွန္မဟုတ္တဲ့ Crackling sounds အသံၾကားရမယ္။ Wheezing ရင္ၾကပ္သံလဲ ၾကားရႏိုင္တယ္။ ေလဝင္သံ တိုးေနႏိုင္တယ္။

ပဋိဇီဝေဆးေတြ မေပၚခင္က ႏူမိုးနီးယား ျဖစ္တဲ့သူ ၃ ေယာက္မွာ ၁ ေယာက္ ေသခဲ့ရတယ္။ အခုထိ အေမရိကားမယ္ တႏွစ္မွာ လူ ၃ သန္း ႏူမိုးနီးယား ျဖစ္ေနတယ္။ ၅% ေသဆံုးေနတံုးဘဲ။ သူတို႔ဆီမယ္ လူေသစာရင္းမွာ နံပါတ္ ၆ လိုက္တယ္။

အသက္ရွဴရာကေန ပိုးဝင္တာ ျဖစ္တယ္။ ပိုးတမ်ိဳးမ်ိဳးပါေနတဲ့ Droplets အမံႈေလးေတြကို ေရာဂါရွိေနသူက ေခ်ာင္းဆိုး၊ ႏွာေခ်ရင္း ထုတ္ေနတာကို ရွဴသြင္းမိသူ ကူးမယ္။ တခ်ိဳ႕ၾက သူ႔ကိုယ္ပိုင္ ပါးစပ္ထဲ၊ ႏွာေခါင္းထဲ၊ လည္ေခ်ာင္းထဲ ေနတဲ့ ပိုးက အဆုပ္ထဲ ဝင္လာရာကေန ျဖစ္တယ္။ အိပ္ေနရင္း အဲလို ဝင္တတ္တယ္။ လူရဲ႕ Reflex response တံု႔ျပန္မႈ သေဘာ ျဖစ္တဲ့ ေခ်ာင္းဆိုး၊ ႏွာေခ်ျပီး မၾကိဳက္တာကို ထုတ္ျပစ္ႏိုင္တာ ေကာင္းတယ္။ ပိုးဝင္သူတိုင္းေတာ့ ေရာဂါမရပါ။ အားနည္းေနခ်ိန္၊ တျခားေရာဂါတခုခု ခံစားေနခ်ိန္မွာ ရႏိုင္တယ္။ ကေလးငယ္၊ အသက္ၾကီးလြန္းသူ၊ ခြဲစိတ္ခံထားရသူ၊ အရက္ေသစာ-မူးယစ္ေဆးဝါး ေသာက္စားထားသူ၊ ေဆးလိပ္ ေသာက္သူေတြမွာ ျဖစ္တတ္တယ္။

မ်ားေသာအားျဖင့္ တုပ္ေကြးလိုနဲ႔ စတယ္။ ဖ်ားလာမယ္။ ခ်မ္းႏိုင္တယ္။ ေခ်ာင္းဆိုးမယ္။ သလိပ္ထြက္မယ္။ သလိပ္က အေရာင္ရွိႏိုင္တယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာအလိုက္ လကၡဏာ မတူတတ္ဘူး။ တခ်ိဳ႕က ေခ်ာင္းပိုဆိုးမယ္။ တခ်ိဳ႕က အသက္ရွဴမဝ ျဖစ္မယ္။ ျပာႏွမ္းေနမယ္။

အဆုပ္ကို ဖံုးထားတဲ့အလႊာ Pleura မွာသာ နာတာကို ခံႏိုင္တဲ့ အာရံုေၾကာရွိလို႔ အဲဒီေနရာ ေရာဂါလာျဖစ္ရင္ နာမယ္။ နာရင္ စူးရွျပီးနာတာ။ Pleurisy ေခၚတယ္။ အဆုပ္ဆိုတာ Lobes အစိတ္အပိုင္းေတြ ရွိတယ္။ ဘယ္မွာ ၂ ခု၊ ညာမွာ ၃ ခု။ တခုမွာသာ ျဖစ္တာကို Lobar pneumonia ေခၚတယ္။ အဆုပ္ ႏွစ္ဘက္လံုးမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Double pneumonia လို႔ ေခၚခဲ့ၾကတယ္။

ထြက္တဲ့ သလိပ္ကို စစ္ေဆးရင္ ျဖစ္တဲ့ပိုးသိမယ္။ ပိုးကိုႏိုင္တဲ့ေဆးကိုလဲ ရွာႏိုင္တယ္။ Blood cell count (WBC) ေသြးျဖဴဥေတြ မ်ားေနမယ္။ Neutrophils မ်ားေနရင္ ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္၊ Lymphocytes မ်ားေနရင္ ဗိုင္းရပ္စ္၊ ဖန္းဂတ္စ္၊ တီဘီပိုး ေၾကာင့္ ျဖစ္ဘို႔မ်ားတယ္။

ဓါတ္မွန္ ရိုက္ၾကည့္ရင္ သိမယ္။ Bronchoscopy ကရိယာထည့္ စစ္ေဆးတာလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။ အဆုပ္အိတ္ထဲ အရည္ ေအာင္း-မ်ားေနတာကို Pleural effusion ေခၚတယ္။ မ်ားရင္ Thoracentesis လုပ္ စုပ္ထုတ္ရမယ္။ Empyema ဆိုတာ ျဖစ္ရင္ ခြဲစိတ္တန္ ခြဲစိတ္ရတယ္။ Thoracoscope ကရိယာသံုးျပီး Video-assisted thoracoscopic surgery or VATS ဆိုတာ လုပ္လာႏိုင္ေနျပီ။

အမ်ားဆံုးတရားခံက Streptococcus pneumoniae ဗက္တီးရီးယားဘဲ။ အခု Pneumococcal conjugate vaccine (PCV13) နဲ႔ Pneumococcal polysaccharide vaccine (PPV23; Pneumovax) ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳး ေပၚေနျပီ။
Pneumococcal conjugate vaccine ကာကြယ္ေဆးကို အေမရိကားမွာ ပံုမွန္ကာကြယ္ေဆး စာရင္းထဲ ထည့္တယ္။ ၂ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြကို ထိုးေပးတယ္။ ႏူမိုးနီးယား ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိတဲ့ လူၾကီး (ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳ၊ အရက္သမား၊ စီးကရက္ေသာက္သူ၊ ေဘလံုးထုတ္ထားသူ၊ အသက္အိုသူ) ေတြကို Pneumococcal polysaccharide vaccine ထိုးေပးတယ္။ ၅-၇ ႏွစ္ၾကာတခါ ထပ္ထိုးတယ္။

ပဋိဇီဝေဆးေတြနဲ႔ ကုသမယ္။ Penicillin, Amoxicillin and Clavulanic acid, Erythromycin, Azithromycin နဲ႔ Clarithromycin ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

နာတာရွည္ အသက္ရွဴလမ္းဆို႔ေရာဂါ Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) နဲ႔ Alcoholism အရက္သမားေတြမွာ Klebsiella pneumoniae နဲ႔ Hemophilus influenzae ပိုးေတြေၾကာင့္ ႏူမိုးနီးယား ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Third-generation Cephalosporins, Amoxicillin, Vlavulanic acid, Fluoroquinolones နဲ႔ Sulfamethoxazole + Trimethoprim ေဆးေတြ ေပးမွရမယ္။

ေျဖးေျဖးခ်င္းျဖစ္တဲ့ Mycoplasma pneumoniae ႏူမိုးနီးယားကို Erythromycin, Clarithromycin, Azithromycin နဲ႔ Fluoroquinolones ေဆးေတြ ေပးရတယ္။ သုေတသန တခုအရ ပဋိဇီဝေဆးနဲ႔အတူ Dexamethasone စတီရြိဳက္ပါ ေပးတာ ရက္တိုေစတယ္။

Legionnaire's disease ဆိုတာ Legionella pneumoniae ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ အဆိပ္ျဖစ္ေစတဲ့ ဓါတ္ရွဴမိရင္ Chemical pneumonitis ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Viral pneumonias ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ႏူမိုးနီးယားဆိုရင္ ေျပာခဲ့တဲ့ေဆးေတြ မတိုးပါ။ Adenoviruses, Rhinovirus, Influenza virus (flu), Respiratory syncytial virus (RSV) နဲ႔ Parainfluenza virus ေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္။ ကိုယ္ခံအား ေကာင္းရင္ ေပ်ာက္လိမ့္မယ္။ ဗက္တီးရီးယားလဲ တြဲေနတတ္ေသးတယ္။ H1N1 Swine influenza A ဝက္တုပ္ေကြးနဲ႔ ႏူမိုးနီးယား တြဲျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Fungal pneumonia ဖန္းဂတ္စ္ ႏူမိုးနီးယားဟာ Histoplasmosis, Coccidiomycosis, Blastomycosis, Aspergillosis, နဲ႔ Cryptococcosis ေတြကေနျဖစ္တယ္။ Amphotericin B, Fluconazole, Penicillin နဲ႔ Sulfonamides ေဆးေတြ ေပးရမယ္။

လည္ေခ်ာင္းနာ အသက္ရွဴလမ္း အထက္ပိုင္းေရာင္တာေတြဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ျဖစ္တာ မ်ားတယ္။ မလိုအပ္ဘဲ Antibiotics သံုးရင္ ေဆးယဥ္တာေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ေဆးရံုေတြကေန ဆိုးတဲ့ ပိုးေတြဝင္လို႔ Nosocomial pneumonia ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ လူစုလူေဝးေတြကေနလဲ ဝင္ေစႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ အစုအေဝးေတြမွာ ျဖစ္တဲ့ Staph aureus infections က ၅ဝ% Methicillin ေဆးမတိုးဘူး။ MRSA (Methicillin-resistant Staph aureus) ေခၚတယ္။ ဆိုးတဲ့ Pneumonia ကေန ေသေစႏိုင္တယ္။

Legionnaires disease (လီဂြ်န္နဲရိစ္) ေရာဂါ
ဗက္တီးရီးယား ကေနျဖစ္တဲ့ အဆုပ္ေရာဂါ ႏူမိုးနီးယားတမ်ိဳးျဖစ္တယ္။ ေသႏိုင္တယ္။ ေခ်ာင္းေဘး၊ ေျမာင္းေဘး ေရအိုင္ေဘးေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ Legionella pneumophila, Legionella longbeachae အမ်ိဳးကြဲေတြ ရွိတယ္။

Pneumonia ႏူမိုးနီးယား၊ Bronchiolitis (ဘေရာင္ခီယိုလိုက္စစ္) စတဲ့ Acute lower respiratory tract infections (LRTIs) အသက္ရွဴလမ္းောအာက္ပိုင္း ရက္တို ပိုးဝင္ေရာဂါေတြဟာ ၅ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြ ေသဆံုးေစတဲ့ အေၾကာင္းေတြမွာ ထိပ္က ပါတယ္။ Global Burden of Disease 2000 project အဆိုအရ Measles ဝက္သက္၊ Whooping cough ၾကက္ညွာေခ်ာင္းဆိုး နဲ႔ Neonatal deaths ေမြးကင္းစေသဆံုးမႈ ေတြမပါဘဲ တြက္ခ်က္ရင္ Acute respiratory tract infection (ARTI) ရက္တို အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ ေေရာဂါေတြေၾကာင့္ ၅ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေပါင္း ၂႕၁ သန္း ေသဆံုးရတယ္လို႔ သိရတယ္။ ေနာက္ စစ္တမ္းတခု အလိုအရ ၁႕၉ သန္း ရွိတာ ေတြ႔ရတယ္။ ဒီအထဲက ၇ဝ% ဟာ အာဖရိကနဲ႔ အေရွ႔ေတာင္အာရွႏိုင္ငံေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ ဒီေဒသေတြ ဒီအရြယ္ ကေလးေတြဟာ အစာအာဟာရခ်ိဳ႕တဲ့ၾကတယ္။ အစားအစာထဲက Vitamin A deficiency နည္းတာလဲပါလို႔ ဗီတာမင္ ေအ ေပးတာ အစက္ရွဴလမ္း ေရာဂါေတြအတြက္ ပိုေကာင္းမလား ၇ ႏွစ္ေအာက္ေကလးေတြကို စမ္းသပ္ေတာ့ မထူးျခားတာ ေတြ႔ရတယ္။ ေကာက္ခ်က္တြဲတဲ့အခါ Vitamin A ကို သတိထားေပးပါလို႔ ထြက္လာတယ္။

Acute cough ရက္တိုေခ်ာင္းဆိုးတာနဲ႔ Over-the-counter (OTC) medications အလြယ္ဝယ္ရ ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆးမ်ား
ဆန္းစp္မႈလုပ္ေတာ့ မေကာင္းတာ သိလာရတယ္။

Diffuse panbronchiolitis (DPB) ေလျပြန္ငယ္ေလူေတြ အမ်ားၾကီးေရာင္ရာကေန ပ်က္စီးတာကိုေခၚတယ္။ Recurrent respiratory tract infection (RTI) အသက္ရွဴလမ္းမ်ာ ခဏခဏပိုးဝင္ရာကေန ဆက္ျဖစ္တာပါ။ ဂ်ပန္မွာေတာင္ လူ တသိန္းမွာ ၁၁ ေယာက္ ျဖစ္တယ္။ Macrolides အုပ္စုဝင္ Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးေတြ ၁၉၈ဝ ေက်ာ္ကတည္းက သံုးတယ္။

Throat infection လည္ေခ်ာင္းနာတာကေနဆက္ျပီး Rheumatic fever (ရူမက္တစ္) အဖ်ားေရာဂါ ျဖစ္တာ နည္းပါတယ္။ သူကေန ဆိုးလွတဲ့ ႏွလံုးေရာဂါဆက္မျဖစ္ရေလေအာင္ ကာကြယ္တဲ့အေနနဲ႔ Penicillin ပနယ္စလင္ကုိ ထိုးေဆး၊ စားေဆး ေပးတယ္။ ထိုးေဆးက ပိုေကာင္းပါတယ္။ ၄ ပါတ္တခါ ထိုးတာထက္ ၂-၃ ပါတ္တခါထိုးရင္ ပိုေကာင္းတယ္လို႔ ဆိုတာလဲရွိတယ္။ တလ တခါထိုးပါကို အျပင္မခိုင္းေသးပါ။

Acetylcysteine နဲ႔ Carbocysteine ေဆးေတြဟာ mucolytic drugs အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ ခြ်ဲေပ်ာ္ေဆးေတြျဖစ္တယ္။
Anticholinergic drugs ေဆးေတြက ကေလးငယ္ေတြမ်ာ ရင္ၾကပ္လို႔ Wheeze အသံထြက္တာအတြက္ေပးတယ္။

• Respiratory tract infections (1) အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ျခင္း (၁) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/respiratory-tract-infections-1.html
• Respiratory tract infections (2) အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ျခင္း (၂) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/respiratory-tract-infections-2-pleurisy.html
• Respiratory tract infections (3) အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ျခင္း (၃) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/respiratory-tract-infections-3.html
• Respiratory tract infections (4) အသက္ရွဴလမ္း ပိုးဝင္ျခင္း (၄) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/respiratory-tract-infections-4.html

Dr. တင့္ေဆြ
၂၈-၇-၂ဝ၁၁