က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Monday, November 28, 2011

SSRIs စိတ္မက်ေဆးမ်ား

Depression စိတ္က်ေရာဂါအတြက္ အမ်ားဆံုး သံုးေနတဲ့ ေဆးအုပ္စုဟာ Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) ျဖစ္တယ္။ စိတ္က်ေရာဂါ ခံစားေနရသူေတြအတြက္ ဆရာဝန္ေတြကေန ေဆးစာေရးေပးရတာထဲမွာ ဒီေဆးမ်ိဳးက ၅၅% ရွိတယ္။ SSRIs ေတြကို Depressive illness စိတ္က်ေရာဂါအျပင္ Anxiety disorders စိုးရိမ္စိတ္ကဲတာ၊ Obsessive–compulsive disorder စြဲလမ္းမႈမ်ားလြန္းတာ၊ Bulimia nervosa အစားအေသာက္ၾကဴးတာေတြ အတြက္လဲ သံုးၾကေသးတယ္။

SSRIs ေဆးကို တေန႔ ၁ ၾကိမ္သာေသာက္ရတယ္။ ေဆးနဲနဲ နဲ႔ ထိေရာက္တဲ့ေဆးအဆ တြက္ေပးသင့္တယ္။ ေဆးအစြမ္းက ၂ ပါတ္ေနရင္ ျပတယ္။ ၄-၆ ပါတ္မွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္။
- Citalopram = 20–40 mg daily
- Escitalopram = 10–20 mg daily
- Fluoxetine = 20–60 mg daily
- Fluvoxamine = 50–300 mg daily
- Paroxetine = 20–50 mg daily
- Sertraline = 50–200 mg daily

ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြက ေဆးေပးစမွာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေဆးျဖတ္ခ်ိန္မွာ နဲနဲရွိႏိုင္တယ္။

Principal risks အဓိက သတိထားရမဲ့ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ
- Dry mouth အာေခါင္ေျခာက္၊ Nausea, vomiting ပ်ိဳ႕-အန္၊ Diarrhoea ဝမ္းပ်က္၊ Constipation ဝမ္းခ်ဳပ္၊
- Headache ေခါင္းကိုက္၊ Sleep disturbances အအိပ္ပ်က္၊ Tremor ေျခ-လက္တံု၊ Sedation အိပ္ခ်င္၊ Lethargy မလႈတ္ခ်င္၊
- Insomnia အအိပ္ပ်က္၊ Grinding of teeth သြားၾကိတ္၊ Uncomfortable mental sensation of tension စိတ္ဖိအားရွိတာကို မေနတတ္ျဖစ္၊ Restlessness or anxiety ဂနာမျငိမ္၊ စိုးရိမ္၊ Severe agitation ေဒါသၾကီး၊
- Reduce libido လိင္စိတ္နည္း၊ Difficulty achieving orgasm in men and women ေယာက္်ား-မိန္းမ၊ (ေအာ္ဂဇင္) ေႏွး၊ ရာသီမမွန္၊ ရင္သား အရြယ္အစား ေျပာင္း၊ ရင္သားနာ၊
- Sweating ေခြ်းထြက္၊ Parastesia ထံုက်င္၊ Joint and muscle pain အဆစ္-ၾကြက္သားနာ၊
- Withdrawal effects ေဆးျဖတ္လို႔ျဖစ္ရတာေတြ။

ဆိုးဝါးေပမဲ့ ရွာပါးတဲ့ ဆိုးက်ိဳးလဲ ရွိႏိုင္တယ္။
- Serotonin syndrome (ဆီရိုတိုနင္-ဆင္ဒရုမ္း)၊
- Hypomania/mania or psychosis တျခားစိတ္ေရာဂါေတြ၊
- Suicide risk and severe agitation ကိုယ့္ကိုယ္ကို သတ္ေသခ်င္စိတ္ျဖစ္ျခင္း၊
- Hyponatraemia ဓါတ္ဆား အခ်ိဳးေျပာင္းလဲ၊
- Haemorrhage အစာလမ္းကေန ေသြးယိုျခင္း၊
- Convulsions တက္ျခင္း၊
- Bone fractures အရိုးက်ိဳးျခင္း၊
- Anticholinergic effects မ်က္စိၾကည့္မေကာင္း၊ ႏွလံုးတုန္၊ ဆီးအသြားရခက္၊

Important drug interactions တျခားေဆးေတြနဲ႔ တြဲေပးတာကို သတိထားေပးရမယ္။
- Antidepressants (MAOIs), Lithium တျခားစိတ္ေဆးေတြ၊
- 5HT1 agonists (မိုင္ဂရင္း) ေဆး၊
- Antiepileptics အတက္သက္သာေဆး၊
- Aspirin, Clopidogrel ေသြးက်ဲေဆးေတြ၊
- Linezolid ဗက္တီးရီးယားအတြက္ေဆး၊
- Rasagiline, Selegiline တျခားစိတ္မက်ေစတဲ့ေဆး၊
- Non-steroidal anti-inflammatory drugs (စတီရြိဳက္) မပါတဲ့ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြ၊
- Warfarin ေသြးမခဲေဆးေတြ၊
- Pimozide စိတ္ေဆး၊
- Tamoxifen မ်ိဳးဥထြက္ေဆး၊
- Tramadol ဘိန္းပါတဲ့ အနာသက္သာေဆး၊

Pregnancy and breast-feeding ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္ နဲ႔ ႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ SSRIs ေဆးေတြကို သတိထားေပးရတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၅-၁၁-၂ဝ၁၁