က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, November 27, 2011

UTI ဆီးလမ္းေရာဂါ ပိုျဖစ္ေနၾကတယ္

Urinary tract infection (UTI) ဆီးေအာင့္ေရာဂါ ၁၈% တိုးလာေနတယ္။ ၂ဝ၁၈ ခုႏွစ္ေရာက္ရင္ သန္းေပါင္း ၂၃ဝဝ ဒီေရာဂါ ခံစားၾကရႏိုင္တယ္" လို႔ ေျမာက္-ကရိုလိုင္းနား၊ ေဆးတကၠသိုလ္ သုေတသနတခုက ဆိုလိုက္ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကားမွာ ၃ဝ%၊ အာဖရိကမွာ ၂ဝ႕၅%၊ အာရွမွာ ၂ဝ%၊ ေျမာက္အေမရိက ၁၆% နဲ႔ ဥေရာပမွာ ၂႕၅% ဒီေရာဂါျဖစ္တာ တိုးလာေနတယ္။

Urinary tract ဆီးလမ္းေၾကာင္းဆိုတာ Kidneys ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခု၊ ေက်ာက္ကပ္ကေန ဆီးအိမ္ထဲဝင္တဲ့ Ureters ဆီးျပြန္၊ ဆီးအိမ္နဲ႔ Urethra ဆီးထြက္ျပြန္ေတြ အားလံုးကို စုေပါင္းေခၚတာ ျဖစ္တယ္။

(UTI) ျဖစ္ေစတဲ့ပိုးေတြဟာ Bacteria ဗက္တီးရီးယား၊ Fungi ဖန္းဂတ္စ္ နဲ႔ Parasites (ပါရာဆိုက္) ေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္ ဆီးထြက္ျပြန္ ေရာင္တာကို Urethritis ေခၚတယ္၊ ဆီးအိမ္ေရာင္တာကို Cystitis ေခၚျပီး၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာင္တာကို Pyelonephritis လို႔ ေခၚတယ္။ Prostate ေယာက္်ား-ဆီးက်ိတ္၊ Epididymis ေယာက္်ားအစိ၊ Vagina မိန္းမေမြးလမ္းေတြေရာင္တာမ်ိဳးနဲ႔ ဆက္စပ္ေနေသးတယ္။

ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာဟာ လိင္ဆက္ဆံလို႔ မကူးစက္ႏုိင္ဘူးလို႔ ယူဆသူမ်ားေပမဲ့ ေလ့လာခ်က္တခ်ိဳ႕ကေတာ့ ဆက္ဆံတာ ေရွာင္ေနဘို႔ အၾကံေပးထားတယ္။ အမွန္က ဆီးေအာင့္ေနတာမို႔ တျခားစိတ္လဲ လာဘို႔ နည္းပါတယ္။ Sexually transmitted disease (STD) လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးေတြေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာဂါ ရတယ္ဆိုတာ မဟုတ္ဘူးလို႔ အျငင္းပြါးသူ မရွိပါ။ Gonorrhea (ဂႏိုးရီးယား) နဲ႔ Chlamydia (ကလာမိုင္ဒီးယား) ပိုးေတြက လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးစက္တယ္။

UTI infections ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာကို ၈ဝ% ျဖစ္ေစတဲ့ ဗက္တီးရီးယားကေတာ့ Escherichia coli (အီး-ကိုလိုင္) ဆိုတာ ျဖစ္တယ္။ Colon (ကိုလံု) ေခၚတဲ့ အူထဲမွာ ေနတဲ့အေကာင္ျဖစ္ပါတယ္။ Klebsiella, Pseudomonas, Enterobacter, Proteus, Staphylococcus, Mycoplasma, Chlamydia, Serratia နဲ႔ Neisseria ဆိုတာေတြကလဲ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

Fungi မိႈေတြရဲ႔နာမည္ေတြက Candida နဲ႔ Cryptococcus ေတြျဖစ္ျပီး Parasites ပါရာဆိုက္ကေတာ့ Trichomonas, Schistosoma ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

Risk factors ဘယ္လိုလူေတြမွာ ပိုျဖစ္သလဲ။
• ဆီး အသြားနည္းရင္၊ ဆီးလမ္းမွာ တျခားေရာဂါတခုခုရွိေနရင္၊ ဥပမာ Kidney stones ေက်ာက္ကပ္ေက်ာက္၊ Urethral strictures ဆီးထြက္လမ္းက်ဥ္းတာ၊ Enlarged prostate ဆီးအက်ိတ္ၾကီးတာ နဲ႔ ဆီးလမ္း ပံုမွန္မျဖစ္တာေတြကို ဆိုလိုတယ္။
• အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာ ပိုျဖစ္တယ္။ ဆီးသြားလမ္းေၾကာင္း တိုလို႔ အျပင္ကေန ပိုးဝင္လြယ္တာမို႔လို႔ ယူဆတယ္။ ဆီးထြက္ေပါက္ အဝဟာ စအို နဲ႔ ေမြးလမ္းအဝေတြနဲ႔ သိပ္နီးကပ္တယ္။
• ဆီးပိုက္ထည့္ရသူ၊ ထည့္ထားရသူ၊
• ကိုယ္ဝန္ မရေစေအာင္ သံုးတဲ့ Diaphragm (ဒိုင္ယာဖရမ္) ထည့့္သူ၊
• အေဖၚေယာက္်ားကသံုးတဲ့ (ကြန္ဒြမ္) မွာ သုက္ပိုးေသေဆး Spermicidal foam ပါရင္၊
• အိမ္ေထာင္က်ကာစ အခ်ိန္မွာ ဆီးေအာင့္တာကို Honeymoon cystitis (ဟန္းနီးမြန္း) ဆီးေအာင့္တာ ေခၚတယ္။
• Bacteremia ေသြးထဲ ပိုးေရာက္ေနသူေတြမွာ ေက်ာက္ကပ္ကို ပိုးေရာက္လာႏိုင္တယ္။
• Prostate ဆီးက်ိတ္ေရာင္၊ Epididymis က်ားအစိေရာင္နဲ႔ Fistulas ဂရင္ဂ်ီနာေတြက ပိုးလဲ ေရာက္လာႏိုင္တယ္။

Treatment ဘယ္လို ကုသမလဲ
နာမည္ေတြ အမ်ားၾကီးရွိတဲ့ေဆးက ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိုးဝင္တာအတြက္ အသံုးမ်ားတယ္။ Septrin, Co-trimoxazole, Trimethoprim/sulfamethoxazole, Septra (GSK), Bactrim (Roche) လို႔ ေခၚတယ္။

Uncomplicated cystitis ရိုးရိုးဆီးအိမ္ေရာင္တာအတြက္
• Septrin တခါေသာက္ ၂ ျပား၊ တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Ciprofloxacin 250mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Norfloxacin 400mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Ofloxacin 200mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Levofloxacin 250mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Augmentin 875mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Augmentin 500mg တေန႔ ၃ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္

Recurrent cystitis ဆီးအိမ္ေရာင္တာ ျပန္ျပန္ျဖစ္သူ
- Septrin တခါေသာက္ ၂ ျပား၊ တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္ေသာက္ျပီး တေန႔ ၁ ျပားနဲ႔ၾကာၾကာ ဆက္ေသာက္ရမယ္။

- ဆိုးဝါးသူေတြကို
- Ampicillin 1 gram IV ၆ နာရီျခား + Gentamicin IV ဒါမွမဟုတ္
- Ciprofloxacin 200-400mg IV every 12 hours or Levofloxacin 250 to 500mg IV ၆ နာရီျခား ဒါမွမဟုတ္
- Piperacillin-tazobactam 3.375 grams IV ၆ နာရီျခားထိုး၊ ဒါမွမဟုတ္
- Imipenem 500mg IV ၆ နာရီျခား ထိုးေဆးေတြေပးမယ္။

Gonococcal urethritis (ဂႏိုရီးယား) ပိုးေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေရာင္သူေတြကို
- Cefixime 400 mg PO x 1 PLUS [Azithromycin 1 g ေသာက္ ၁ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္ Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၇ ရက္ (Cchlamydia infection မဟုတ္တာ မေသျခာရင္)
- Ceftriaxone 125 mg IM x 1 + [Azithromycin 1 g ၁ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္ Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္ x ၇ ရက္

Chlamydia trachomatis ပိုးေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေရာင္သူေတြကို
- Azithromycin 1 g x ၁ ရက္၊
- Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ x ၇ ရက္

Recurrent or persistent urethritis ဆီးထြက္ျပြန္ ခဏခဏေရာင္သူေတြကို
- Metronidazole 2 grams po once + Erythromycin base 500 mg ၆ နာရီျခား x ၇ ရက္၊
- Metronidazole 2 grams PO once + erythromycin ethylsuccinate 800 mg ၆ နာရီျခား x ၇ ရက္၊

- သိပ္ဆိုးသူေတြကို ေဆးရံုတင္ကုရတတ္တယ္။ ဥပမာ Pyelonephritis ေက်ာက္ကပ္ေရာင္တာ။ ေဆးကို ေသြးေၾကာထဲကေန ေပးရတတ္တယ္။
- Cystitis ဆီးအိမ္ေရာင္တာမ်ိဳးက အမ်ားဆံုး ပဋိဇီဝေဆးကို ေသာက္တာနဲ႔ ေပ်ာက္တယ္။
- STDs လိင္လမ္းကကူးစက္တာမ်ိဳးဆိုရင္ ပဋိဇီဝ ပိုးေသေဆး တမ်ိဳးမက လိုမယ္။
- ေဆးကို လကၡဏာသက္သာေသမဲ့ ေဆးပါတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ရမယ္။
- လက္မွတ္မလိုဘဲ ဝယ္လို႔ရတဲ့ ေဆးေတြက ပိုးကိုေတာ့ ေသေစမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဥပမာ Uristat, Phenazopyridine, Pyridium, Urogesic နာတာကို သက္သာေစတယ္။

- ေရ-အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္ပါ။
- ဆီးသြားခ်င္တာကို ထိန္းမထားပါနဲ႔။
- Cranberries or Blueberries juice သစ္သီးရည္အစစ္ ေသာက္ပါ။ သၾကား မမ်ားေစနဲ႔။
- Pineapple နာနတ္သီး စားပါ။
- Vitamin C ဗီတာမင္ စီ ေသာက္ပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၉-၉-၂ဝ၁၁