က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Wednesday, December 21, 2011

Anal and perianal disorders စအိုေနရာ ေရာဂါမ်ား

2011/12/19 ကြ်န္ေတာ့္ အသက္က ၂၆ နွစ္ပါ၊ (႕႕႕႕႕) မွာ အလုပ္လုပ္ေနပါတယ္။ စအိုအဝမွာ အဖုေသးေသးေလးေတြ ျဖစ္ေနပါတယ္။ အဲဒါ ကင္ဆာလား ဘာလားလဲ မသိပါဘူး။ ဘယ္လိုလုပ္ရမလဲ ဆိုတာလဲ မသိပါဘူး။ အဲလိုအဖုေလးေတြက အရင္က သြားနွတ္တုန္းက antibiotic ေသာက္ရင္ အာေခါင္တို ့ဘာတို ့မွာ အဖုေလးေတြေပါက္တတ္ပါတယ္။ အခု စအိုအဝမွာ အဖုေလးျဖစ္ေနပါတယ္။ ရုတ္တရတ္ မသိသာပါဘူး၊ ဆရာဝန္ကို ဘယ္လိုျပသင့္လဲ ေျပာျပပါအံုး။

အရင္က ဝမ္းခ်ဳပ္လုိ႔ ဝမ္းေပ်ာ့ေဆး ခဏခဏ ေသာက္ရပါတယ္၊ ဝမ္းမသြားတာ ၾကာရင္လဲ စအိုခဏခဏ ကြဲပါတယ္၊ ဒီတေခါက္ျဖစ္တာ အဝမွာ စပ္ဖ်င္းဖ်င္းျဖစ္တာနဲ႔ မွန္နဲ႔ ေသခ်ာၾကည့္ေတာ့ အဖုေလးေတြ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့ လက္နဲ႔ ဖဲ့ၾကည့္ပါေသးတယ္၊ မပဲ့ပဲ ေသြးပဲထြက္ပါတယ္။ မရိုမေသ ဆရာ့ဆီကို ပံုပါပို႔ ေပးလုိက္ပါတယ္။ ေရွ႕လေလာက္တုန္းကမွ ျဖစ္တာပါဆရာ။

Anal and perianal disorders စအိုေနရာ ေရာဂါေတြဟာ အျပင္လူနာေတြထဲမွာ အေတာ္မ်ားတယ္။ ၂ဝ% ေလာက္ ရွိတတ္တယ္။ အမ်ားစုကိုလဲ အျပင္လူနာအေနနဲ႔ ကုသလို႔ ရတယ္။ Abscesses ျပည္တည္နာ၊ Thrombosed piles ေသြးေၾကာပိတ္တဲ့ လိပ္ေခါင္းေရာဂါမ်ိဳးက အေရးေပၚ ျဖစ္တတ္တယ္။

စအိုတဝိႈက္မွာ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ေရာဂါေတြ -
1. Anal carcinoma စအို ကင္ဆာ၊
2. Anal fissure စအိုကြဲနာ၊
3. Anal fistula ဂရင္ဂ်ီနာ၊
4. Anal warts ၾကြက္ႏို႔
5. Haemorrhoids လိပ္ေခါင္း၊
6. Hidradenitis suppurativa နာတာရွည္ျပည္တည္နာေလးမ်ား၊
7. Imperforate anus ေမြးရာပါ စအိုေပါက္မပါျခင္း၊
8. Perianal abscess စအိုေဘးအနာ၊
9. Perianal haematoma စအိုေဘး အထဲမွာ ေသြးယိုထားျခင္း၊
10. Pilonidal cyst and sinus အိတ္ နဲ႔ (ဆိုင္းနပ္စ္) တဖက္ေပါက္ျပြန္နာျဖစ္ျခင္း၊
11. Pruritus ani စအိုေဘးယားယံျခင္း၊
12. Rectal prolapse စအိုကြ်ံက်ေနျခင္း၊

• Fissure-in-Ano (FIA) စအိုကြဲနာ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/10/fia.html
• Fistula-in-Ano (FIA) ဂရင္ဂ်ီနာ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/09/fistula-in-ano-fia.html
• Anorectal diseases စအို-အစာေဟာင္းအိမ္ ေရာဂါမ်ား http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/12/anorectal-diseases_17.html
• Piles လိပ္ေခါင္းေရာဂါ အေမး-အေျဖမ်ား http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/07/q-and-on-piles.html
• Piles (Hemorrhoids) Treatment လိပ္ေခါင္းကုနည္းမ်ား http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2012/01/hemorrhoids-treatment.html
• Proctitis စအို ေရာင္ျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2011/12/proctitis.html

ေရးျပီးသားေတြ႕ စအိုနဲ႔ တဆက္ထဲရွိတဲ့ အစာေဟာင္းအိမ္မွာ ျဖစ္တာေတြပါ။ အခုေရးမွာေတြက စအိုအနီးအနားမွာ ျဖစ္တာေတြပါ။ Perianal haematoma ထိခိုက္မိလို႔ အထဲမွာ ေသြးယိုရာကေန စအိုေဘးမွာ ေသြးခဲေဖါင္းေနတာျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သူ႔အလိုလို ေပ်ာက္သြားမယ္။

Anal warts စအိုေဘး ၾကြက္ႏို႔၊
ကင္ဆာမဟုတ္ပါ။ Papilloma viruses ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္တယ္။ STDs လိင္တဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။ တခ်ဳ႕မွာ အေနရခက္ရံုသာ ခံစားရေပမဲ့ တခ်ိဳ႕က် အနာျဖစ္လာတတ္တယ္။ ေသြးထြက္ႏိုင္တယ္။ ခုခံအားက်ေနရင္ ဆိုးမယ္။ Surgical excision ထံုေဆးနဲ႔ ခြဲစိတ္ႏိုင္တယ္။ အေရျပားအေကာင္းကို တတ္ႏိုင္သမွ် ခ်န္သင့္တယ္။ စအိုက်ဥ္းသြားမွာကို သတိထားရမယ္။ HIV နဲ႔ Hepatitis B ဘီပိုးရွိေနသူေတြဆိုရင္ သူတို႔ရဲ႕ လိင္ဆက္ဆံဘက္ေတြကိုပါ စစ္ေဆးကုသေပးရမယ္။

Perianal abscesses စအိုေဘး ျပည္တည္နာ၊
ျဖစ္တာ မနည္းလွဘူး။ နာမယ္၊ တင္းေနမယ္။ ေကာင္းေကာင္း ဖိထိုင္လို႔ မရဘူး။ ေရာင္ေဖါင္းေနမယ္။ ေယာက္်းေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ စအိုထိန္းၾကြက္သားကြင္းေအာက္က တက္ေစ့ေတြ ေရာင္ေနမယ္။ ဒီေရာဂါနဲ႔အတူ Tuberculosis တီဘီ၊ Actinomycosis, Crohn's disease နဲ႔ Mucinous carcinoma ကင္ဆာေတြပါ ရွိေနမလား စစ္ေဆးရမယ္။

Anal abscess စအိုျပည္တည္နာ၊
နာမယ္၊ ေရာင္မယ္၊ ျပည္ထြက္မယ္၊ တျခားေရာဂါခံမရွိဘဲ ရုတ္တရက္ ျဖစ္တတ္တယ္။ အသက္အရြယ္ အလတ္ပိုင္းမွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ပူႏိုင္တယ္။ ခ်မ္းႏိုင္တယ္။

External hemorrhoid thrombosis အျပင္လိပ္ေခါင္း ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း၊
နဂိုကတည္းက လိပ္ေခါင္းရွိေနသူေတြမွာ ရုတ္တရက္ အတင္းနာလာမယ္။ ဖိမခိုင္ႏိုင္ဘူး။ တခ်ိဳ႕မွာ ေသြးထြက္ႏိုင္တယ္။ အျပင္လူနာအေနနဲ႔ ထံုေဆးေပးျပီး ခြဲေပးရင္ တခါတည္းသက္သာသြားတယ္။

Pruritus Ani စအိုေနရာ ယားျခင္း၊
Excessive moisture စိုထိုင္းမႈမ်ားရာကေနျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သန္႔ရ်င္းမႈ လိုသြားခဲ့တာကေနလဲျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ေခြ်းထြက္မ်ားရာကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Hemorrhoids လိပ္ေခါင္း၊ Anal fissures စအိုကြဲနာရွိေနသူေတြမွာ တြဲျဖစ္တတ္တယ္။ Overuse of topical treatments လိမ္းေဆးအသံုးမ်ားလို႔လဲျဖစ္ႏိုင္တယ္။ (ေကာ္တြန္) အဝတ္အစားသာ သံုးသင့္တယ္။ ေပါင္ဒါ-ဆပ္ျပာ မတည့္တာ သတိထားပါ။ မကုပ္မိေအာင္ သတိထားပါ။ Pinworms တုပ္ေကာင္ (သန္ေကာင္) ရွိေနသူေတြ ညအခ်ိန္မွာ စအိုကယားတယ္။ Albendazole (Albenza) Mebendazole (Vermox) နဲ႔ ေဆးေတြကို အမ်ားဆံုးသံုးတယ္။ တၾကိမ္ထဲေပးတယ္။ ၂ ပါတ္ေနရင္ ေနာက္တခါ ေဆးထပ္ေသာက္ရမယ္။

Hidradenitis suppurativa (ဧိုက္ဒရာဒင္ႏိုက္တစ္-ဆက္ျပဴတီဘာ) ေရာဂါ၊
နာတာရွည္ ေခြ်းထြက္အိပ္ေလးေတြမွာ ေရာဂါ ျဖစ္တာ။ ေပါင္ျခံ၊ ခ်ိဳင္းစတဲ့ ကိုယ္ရဲ႕တျခားေနရာေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာမွာ ေခါင္းမဲ ဝက္ျခံလိုထြက္မယ္။ နီႏိုင္တယ္။ နာမယ္။ ျပည္တည္နာေလးေတြလိုျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ျပည္ခြဲထုတ္ရႏိုင္တယ္။ ျပည္ေပါက္လို႔ ေပ်ာက္သြားႏိုင္တယ္။ အမာရြတ္ က်န္ေနမယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ အျဖစ္ပိုတယ္။ ပိုးေသေဆး၊ အနာ-အေရာင္ သက္သာေဆးေတြေပးရမယ္။

Pilonidal cyst (ဆစ္စ္) အိတ္ျဖစ္ေရာဂါ၊
အကာပါတဲ့အိတ္ကေလးမ်ိဳးျဖစ္ေနတာ။ စအိုေပါက္နဲ႔ ၅ စင္တီမီတာ အကြာေလာက္မွာျဖစ္တယ္။ အထဲမွာ အေမႊး၊ အေရျပားတစ္ရွဴး စတာေတြရွိေနမယ္။ ေရာဂါပိုးမဝင္ရင္ ဘယ္လိမွ မခံစားရဘူး။ ေပ်ာက္ျပီး ျပန္ျဖစ္တတ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ လူ တသိန္းမွာ အစိတ္ေလာက္ျဖစ္တယ္။ လူငယ္ပိုင္းပိုျဖစ္တယ္။ စအိုအနားသာမက လက္မွာလဲ လာျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ခြဲစိတ္ကုသရတယ္။ Abscess ျပည္တည္နာျဖစ္သြားႏိုင္တယ္။ Rectal prolapse စအိုကြ်ံက်ေနျခင္း၊

Pilonidal sinus (ဆိုင္းနပ္စ္)
တဖက္ေပါက္ျပြန္နာျဖစ္ျခင္း၊ စအိုအထက္က ၾကားေနရာမွာျဖစ္တယ္။ အေနရခက္တယ္။ အလုပ္ပ်က္တယ္။ ေယာက္်ားေတြ ပိုျဖစ္တယ္။ ဒုတိယ-ကမာၻစစ္အတြင္း စစ္-ဂ်စ္ကား ေမာင္းသူေတြမွာ သိပ္ျဖစ္ၾကလို႔ Jeep disease လို႔ေခၚတယ္။ ငယ္ရယ္သူနဲ႔ ၾကီးရင့္သူေတြမွာ အျဖစ္နည္းတယ္။ လူဝရင္ ပိုျဖစ္တယ္။ Anaerobic bacteria ဗက္တီးရီးယားေတြက Staphylococci နဲ႔ Haemolytic Streptococci ေတြထက္ ပိုမ်ားတယ္။ broad spectrum antibiotics ေပးရတယ္။ နာမယ္၊ အရည္ထြက္မယ္။ Acute pilonidal abscess အနာေပါက္တာကေနစျဖစ္တယ္။ Chronic pilonidal disease နာတာရွည္အနာျဖစ္လာမယ္။ ခြဲစိတ္ကုသရတယ္။ ျပန္ျဖစ္တတ္တယ္။

- တကိုယ္ေရသန္႔ရွင္းေရး အေရးၾကီးတယ္။
- Phenol injection ထိုးေဆးနည္းသံုးၾကတယ္။
- Incision and drainage ခြဲျပီး အရည္-ျပည္ ထုတ္ေပးနည္း။ ဘဲဥပံုလွီးျဖတ္၊ အထဲကထုတ္စရာေတြအကုန္ ျခစ္ထုတ္၊ တလေနရင္ ၉ဝ% ေကာင္းတယ္။ ျခစ္မျပစ္ရင္ ၅၈% ေကာင္းတယ္။
- Excision and healing by secondary intention ခြဲထုတ္ျပီး အတိုင္းထားျခင္း၊ ျပန္ခြဲေပးရတာမ်ားတယ္။ ဘဲဥပံုခြဲေပးတယ္။ ေနာက္တနည္းျဖစ္တဲ့ Marsupialisation နည္းဆိုတာ အနာႏႈတ္ခမ္းသားေတြကို ေဘးကအေရျပားမွာ လွန္ျပီး ခ်ဳပ္ေးနည္းျဖစ္တယ္။
- Excision and primary closure ခြဲထုတ္ျပီး တခါတည္း ပိတ္ေပးျခင္း၊ ရက္တိုတိုနဲ႔ အနာက်က္မယ္။
- Excision with reconstructive flap techniques ခြဲထုတ္ျပီး အသားစဖံုးေပးနည္း၊ နည္းေကာင္းလို႔ ယူဆတယ္။ ပလပ္စ္တစ္နည္းနဲ႔ လုပ္ရမယ္။

Rectal prolapse စအိုကြ်ံက်ေနျခင္း၊
၆ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြမွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ Diarrhea ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ၊ Constipation ဝမ္းခ်ဳပ္တာ၊ Cystic fibrosis (ဆစ္စတစ္-ဖိုက္ဘရိုးဆစ္) ေရာဂါ၊ Malnutrition and malabsorption အစာအာဟာရခ်ိဳ႕တဲ့တာ၊ Pinworms (enterobiasis) သန္းေကာင္၊ Prior injury to the anus or pelvic area ထိခိုက္မိတာ၊ Whipworm infection (trichuriasis) တုပ္ေကာင္ သန္ေကာင္၊ ေတြနဲ႔ ဆက္တြဲျဖစ္တတ္တယ္။ လိင္ဆက္ဆံရာမွာ စအိုကိုသံုးရာကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္မွာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ အစာေဟာင္းအိမ္မွာရွိတဲ့ Ligaments အရြတ္ေတြနဲ႔ Muscles ၾကြက္သားေတြ အားနည္းရာကေနျဖစ္လာတယ္။ ျဖစ္လာရင္ တခ်ိဳ႕မွာ Anal sphincter စအိုထိန္းၾကြက္သားကြင္း အားနည္ေနမယ္။

ဝမ္းသြားျပီးရင္ နီရဲေနတဲ့ အစာေဟာင္းအိမ္အတြင္နဲရံကို စအိုအျပင္မွာ ထြက္က်ေနမယ္။ ေသြးလဲ ထြက္ေနႏိုင္တယ္။ ျဖစ္ေစတဲ့ ေရာဂါခံကို ကုသေပးရတယ္။ ထြက္ေနတာကို ဆရာဝန္ကေန ျပန္သြင္းေပးမယ္။ ဒူးေထာက္၊ လက္ေထာက္၊ ရင္ပတ္ေအာက္ကပ္ အေနအထားနဲ႔က ပုိလြယ္မယ္။ တခ်ိဳ႕ကို ခြဲစိတ္ကုသေပးရတယ္။

- Abdominal surgery ဗိုက္ကေနခြဲစိတ္နည္းေတြကို လူရြယ္ပိုင္းေတြကို လုပ္ေပးႏိုင္တယ္။ Anterior resection နည္း၊ Marlex rectopexy နည္း၊ Suture rectopexy နည္း နဲ႔ Resection rectopexy နည္းေတြျဖစ္တယ္။
- Perineal surgery အသက္ၾကီးသူေတြကိုလုပ္ေပးတယ္။ Anal encirclement နည္း၊ Delorme mucosal sleeve resection နည္း၊ Altemeier perineal rectosigmoidectomy နည္း နဲ႔ Hemorrhoidectomy နည္းေတြ ျဖစ္တယ္။
- Linear cauterization ေလတာနည္းကို ကေလးေတြကိုလုပ္ေပးတယ္။
- Manchester operation နည္းဆိုတာ Pelvic prolapse သားအိမ္က်တာမ်ိဳးနဲ႔ တြဲေနသူေတြကို လုပ္ေပးတယ္။
- Robotic-assisted surgery စက္ရုပ္နည္းနဲ႔ ခြဲတာလဲ ေပၚေနျပီ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၁-၁၂-၂ဝ၁၁