က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Saturday, December 3, 2011

Stroke ဦးေႏွာက္ေသြးေၾကာေရာဂါ

Thu, Dec 1, 2011 at 7:48 PM
ကြ်န္မ၏ အစ္ကို တစ္ေယာက္မွာ ဦးေႏွာက္ေသြးေၾကာ ေပါက္ကာ သတိေမ့သြားပါသည္။ ဆရာဝန္မွ ေဆးထိုး ေပးအျပီး ျပန္လည္ သတိရကာ ေဆးရံု တင္သင့္သည္ ဆိုေသာေၾကာင့္ ေဆးရံုေရာက္ျပီး CT scan ရိုက္ရာ ေသြးေၾကာမွာ ေပါက္ျပီး ပ်ံ႕ေနေသာေၾကာင့္ ေဆးရံုတက္ခိုင္းပါသည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ မူးျပီး သတိမရလိုက္ ရလိုက္ ျဖစ္ေနပါသည္။ ထိုမွ တေျဖးေျဖး ေကာင္းလာျပီး ၁ လအၾကာ ေဆးရံုမွ ဆင္းျပီး ျဖစ္ပါသည္။

ယခု လူေကာင္း တစ္ေယာက္ ျပန္ျဖစ္ေသာ္လည္း ၃ လ (သို႔) ၆ လအတြင္း ျပန္ေပါက္ ႏိုင္သည္ဟု ေျပာ ပါသည္။ အစ္ကိုမွာ အသက္ ၄ဝ ဝန္းက်င္ ရိွျပီး ကြမ္း၊ ေဆးလိပ္၊ အလြန္ ေသာက္ပါသည္။ အရက္ကို တစ္ခါတရံ ေသာက္ျပီး အေအး အလြန္ၾကိဳက္ပါသည္။ ေသြးတိုးလည္း ရိွပါသည္။ ထို ေရာဂါအေၾကာင္း ရွင္းျပေပးေစလိုပါသည္။ ထိုလပိုင္းအတြင္း မည္သို႔ ေနထိုင္ရမည္ကိုလည္း ရွင္းျပေပးေစလိုပါသည္။

Stroke (စထုပ္ခ္) လို႔ လူသိမ်ားတဲ့ ဦးေႏွာက္-ေသြးေၾကာေရာဂါကို Cerebrovascular accident (CVA); Cerebral infarction; Cerebral hemorrhage; Ischemic stroke စသျဖင့္ ေခၚေသးတယ္။ Brain attack လို႔လဲ ေခၚတယ္။ ျမန္မာေတြက ေလျဖတ္တာလို႔ ေခၚတယ္။ ေရာဂါက ဆိုးလြန္းျပီး၊ အျဖစ္လဲ မနည္းလွပါ။
• လြန္ခဲ့တဲ့ အႏွစ္ ၃ဝ အတြင္း ပိုအျဖစ္မ်ားလာတယ္။
• ၉၅% ဟာ အသက္ ၄၅ ႏွစ္ေက်ာ္သူေတြ ျဖစ္တယ္။
• ၃ ပံု ၂ ပံုက ၆၅ ႏွစ္ေက်ာ္သူေတြ ျဖစ္တယ္။
• မိသားစုထဲမွာ တေယာက္မကျဖစ္တာ ေတြ႔ရတယ္။
• ေယာက္်ားေတြက မိန္းမေတြထက္ ျဖစ္ႏွဳန္းမွာ ၂၅% ပိုပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြက ေသဆံုးတာမွာ ၆ဝ% ရွိတယ္။ ဒါဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြက သက္တမ္းပိုရွည္ၾကတာနဲ႔ ေသြးဆံုးေတာေတြနဲ႔ ဆက္စပ္ႏိုင္တယ္။
• ကင္ဆာ၊ နာတာရွည္ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ-အဆစ္နာေရာဂါ ရွိေနသူေတြ၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္နဲ႔ ကေလး ဖြါးျပီးသူေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္၊

Stroke ေရာဂါဟာ ဦးေႏွာက္ကို ေပးပို႔ေနတဲ့ ေသြးေၾကာလမ္းေၾကာင္းမွာ တခုခုမွားသြားရင္ ျဖစ္လာေစတယ္။ ဦးေႏွာက္က ေသြးမရတာကို စကၠန္႔ပိုင္းထက္ပိုျပီး မခံႏိုင္ဘူး။ ဦးေႏွာက္ (ဆဲလ္) ေတြ ေသကုန္တယ္။ ထိခိုက္မႈဟာ ရာသက္ပန္ ျဖစ္တယ္။ အဓိက ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။
(၁) Blood clot (Thrombosis) ေသြးခဲေလးကေန က်ဥ္းေနတဲ့တဲ့ ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲမွာ ပိတ္ေနတာေၾကာင့္ ျဖစ္တာကို Thrombotic stroke ေခၚတယ္။
(၂) Cerebral embolism ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕တျခားေနရာေတြမွာရွိေနတဲ့ ေသြးခဲက ကြဲထြက္ျပီး ဦးေႏွာက္ဆီကို ေရာက္လာတာေၾကာင့္ ျဖစ္တာကို Embolic stroke လို႔ေခၚတယ္။

ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိသူေတြကေတာ့ -
• High blood pressure ေသြးတိုးေရာဂါ၊
• Atrial fibrillation ႏွလံုးခုန္မမွန္တာ၊
• Diabetes ဆီးခ်ိဳ၊
• မိသားစုထဲမွာ အဲလိုျဖစ္သူရွိတာ၊
• High cholesterol (ကိုလက္စေထာ) မ်ားေနတာ၊
• အသက္ၾကီးလာတာ၊ ၅၅ ႏွစ္ေက်ာ္တာ၊
• Race အသားမဲျဖစ္တာ၊
• ႏွလံုးေရာဂါလဲရွိေနမယ္၊ ေျခေထာက္ပိုင္းကို ေသြးေၾကာေတြက က်ဥ္းလို႔ ေသြးေလွ်ာက္တာလဲ ေႏွးမယ္ဆိုရင္၊
• လူအဝလြန္သူေတြ၊
• အရက္ေသစာ အေသာက္မ်ားသူေတြ၊
• အငန္ နဲ႔ အဆီစား မ်ားသူေတြ၊
• ေဆးလိပ္ ေသာက္သူေတြ၊
• Cocaine (ကိုကိန္း) နဲ႔ တားျမစ္တားတဲ့ေဆးေတြကို သံုးသူေတြ၊
• Birth control pills အသက္ ၃၅ ႏွစ္ေက်ာ္ျပီး ကိုယ္ဝန္တားေဆး သံုးသူအမ်ိဳးသမီးေတြလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေသြးခဲေၾကာင့္ျဖစ္တာမွာ ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ (၁) ေသြးလႊတ္ေၾကာၾကီးေရာဂါ နဲ႔ (၂) Sickle cell anemia ေသြးအားနည္းေရာဂါကေန ျဖစ္ေစတယ္။ ေသြးလႊတ္ေၾကာေတြကို လာပိတ္ေစႏိုင္တာက Fat အဆီခဲ၊ Cholesterol (ကိုလက္စေထာ) နဲ႔ ကင္ဆာ (ဆဲလ္) ေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဗက္တီးရီးယား ဥပမာ Infectious endocarditis ႏွလံုးေရာဂါကေန လာတာမ်ိဳးကေနလဲ ျဖစ္တယ္။ Atrial fibrillation ႏွလံုးေရာဂါကေန ျဖစ္တာမ်ားတယ္။ Atrial or ventricular septal defect ႏွလံုးေရာဂါေတြကေနလဲ လာမယ္။ Deep vein thrombosis အတြင္းထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးျပန္ေၾကာထဲကေနလဲ လာႏိုင္တယ္။ အဆို႔ရွင္ အတုတပ္ထားတဲ့ ႏွလံုးကေသြးခဲဟာ ဦးေႏွာက္ကို လာပိတ္တာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အဲလို တျခားေနရာက လာတာမ်ိဳး အတြက္ လာရင္းေရာဂါကိုပါ ကုသရမယ္။

ေသြးေၾကာက်ဥ္းရာကေနျဖစ္ရင္ Atherosclerotic plaque (ပလိပ္) ေခၚတဲ့ Sticky substance ခပ္ေစးေစးအရာ ျဖစ္လာတယ္။ ဦးေႏွာက္ထဲက ေသြးလႊတ္ေၾကာေလးေတြ အားနည္းလာရင္ ေပါက္ထြက္ႏိုင္တယ္။ ေသြးယိုထြက္ျပီး Hemorrhagic stroke ျဖစ္မယ္။

ဘယ္လိုခံစားရမလဲ။
ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ဘယ္ေနရာမွာ ျဖစ္သလဲအေပၚ မူတည္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ျဖစ္တာမသိဘဲ ေနတတ္တယ္။ ျဖစ္တာက ရုတ္တရက္ဘဲ။ ျဖစ္စ ၁ ရက္ ၂ ရက္မွာ ျဖစ္လိုက္ ေပၚလိုက္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ပဌမဆံုး အၾကိမ္က ခံစားရတာ အျပင္းထံဆံုးဘဲ။ ဒါေပမဲ့ေနာက္ျဖစ္ရင္ ဆိုးဆိုးလာေတာ့မယ္။
• ေခါင္းကိုက္မယ္။ ရုတ္တရက္ျဖစ္မယ္။ ပက္လက္လွဲခ်ိန္ ျဖစ္တယ္။ အိပ္ရာကေန ႏိုးလာမယ္။ အေနအထား ေျပာင္းတာနဲ႔ ပိုဆိုးမယ္။
• ေခါင္းမူးေနမယ္၊ အိပ္ခ်င္ေနမယ္၊ သတိမေကာင္းျဖစ္မယ္၊ သတိလစ္မယ္၊ နားေကာင္းေကာင္း မၾကားျဖစ္မယ္၊ အရသာ မေကာင္း ျဖစ္မယ္၊ စိတ္ရႈတ္ေထြးေနမယ္၊
• နာတာ-ထိတာ-ဖိတာကို ခံစားမႈ၊ အပူ-အေအးသိတာ အရင္လိုမဟုတ္ျဖစ္မယ္၊
• အမ်ိဳရခက္မယ္၊ စာအေရးရ အဖတ္ရခက္မယ္၊ ဆီး-ဝမ္းအသြားရ အထိန္းရခက္မယ္၊ ကိုယ္ကို ထိန္းမတ္လို႔ မရျဖစ္မယ္၊ အျပန္အလွန္ထိန္းညွိ မေကာင္းျဖစ္မယ္၊
• မ်က္ႏွာ-ေျခ-လက္ ၾကြက္သားေတြ အားနည္းမယ္ (တဘက္ထဲျဖစ္တာ မ်ားတယ္)၊ ထံု-က်င္ေနမယ္ (တဘက္ထဲျဖစ္တာ မ်ားတယ္)၊ ကိုယ္ကို မထိန္းႏိုင္တာ၊ လမ္းမေလွ်ာက္ႏိုင္ျဖစ္မယ္။ ကိုယ္တျခမ္း ေလျဖတ္တယ္လို႔ ေခၚတယ္။
• စိတ္လႈတ္ရွားမႈ-စိတ္ပံုစံ ေျပာင္းမယ္၊ စကားေျပာရခက္မယ္၊ သူမ်ားေျပာတာကို နားမလည္ျဖစ္မယ္၊
• မ်က္ခြံေအာက္က်ေနမယ္၊ မ်က္စိကို လႈတ္မရဘူး၊ သူငယ္အိမ္ဟာ အလင္းေရာင္ကို တုန္႔ျပန္တာ ေႏွးမယ္၊ မ်က္စိ အၾကည့္ရခက္မယ္၊
• ႏွလံုးခုန္-အသက္ရွဴ မမွန္တာ၊
• ေခါင္းကို တဖက္ဖက္ကို ေကာင္းေကာင္းလွည့္မရတာ၊
• လွ်ာကိုေကာင္းေကာင္း အသံုးမခ်ႏိုင္ဘူး၊
• မွတ္ဥာဏ္ေလွ်ာ့မယ္။

စစ္ေဆးမႈေတြ
1. Angiogram လုပ္ရင္ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ေသြးေၾကာပိတ္ေနတာ၊ ေသြးယိုေနတာ ျမင္ရမယ္။
2. Carotid duplex (Ultrasound) ရိုက္ရင္ လည္ပင္းက Carotid arteries ေသြးလႊတ္ေၾကာ က်ဥ္းေနတာ ျမင္ရမယ္။
3. CT Scan of the brain နဲ႔ MRI Scan of the brain ေတြလုပ္ႏိုင္တယ္။
4. MRA နဲ႔ CT angiography လုပ္ရင္ ဦးေႏွာက္ထဲက ေသြလႊတ္ေၾကာေတြ ပံုမွန္မဟုတ္တာ ျမင္ရမယ္။
5. Bleeding time, Blood cholesterol and sugar, Blood clotting tests, CBC နဲ႔ ECG ေတြလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

ဘယ္လိုကုသမလဲ။
Medical emergency တကယ့္အေရးေပၚျဖစ္တယ္။ ေဆးရံုတက္ ကုသရမယ္။ အမ်ားဆံုး လူနာေတြဟာ ၃ နာရီအတြင္း ေရာက္ၾကတယ္။ ေသြးခဲေၾကာင့္ ျဖစ္တာဆိုရင္ Thrombolytic therapy ေသြးခဲေက်ေဆး ခ်က္ခ်င္း ေပးရတယ္။ လူတိုင္းကိုေတာ့ မေပးရပါ။ ေရာဂါလကၡဏာစျပီး ၃ နာရီအတြင္းဆို ေပးႏိုင္တယ္။ ေသြးခဲလို႔ မဟုတ္ဘဲ ေသြးယိုလို႔ ျဖစ္ေနခ်ိန္ဆိုရင္ ဒီေဆးေၾကာင့္ ပိုဆိုးေစမယ္။

ေသြးခဲေၾကာင့္ ျဖစ္တာအတြက္ Blood thinners ေသြးက်ဲေဆးျဖစ္တဲ့ Heparin or Warfarin (Coumadin) ေဆးကိုလဲ သံုးတယ္။ Aspirin နဲ႔ Clopidogrel (Plavix) ေတြကိုလဲ ေပးႏိုင္တယ္။ ေသြးခဲပိတ္လို႔ျဖစ္ရင္ အခ်ိန္လဲ မီမယ္ဆိုရင္ Thrombolysis ေသြးခဲကို ေခ်ဖ်က္နည္းနဲ႔ Thrombectomy ခြဲစိတ္နည္းေတြ လုပ္ႏိုင္တယ္။ Medications ေဆးေပးနည္းမွာ Aspirin, Clopidogrel, Dipyridamole ေဆးေတြကို Platelets ေသြးမႈံေတြစုျပီး ေသြးမခဲေအာင္ လုပ္ေပးႏိုင္တယ္။ Thrombolysis ဆိုတာ ေဆးနဲ႔ ေသြးခဲကို ေခ်ဖ်က္နည္း ျဖစ္တယ္။ tissue Plasminogen Activator (tPA) ေဆးမ်ိဳး သုံးတယ္။ ခ်က္ခ်င္းျဖစ္တာအတြက္ သံုးသင့္-မသင့္ အယူအဆ မတူၾကဘူး။

ေသြးယိုတာအတြက္ ခြဲစိတ္နည္း သံုးလို႔ရတာလဲ ရွိတယ္။ Carotid artery လည္ပင္း-ေသြးလႊတ္ေၾကာကို ခြဲစိတ္ရတာလဲ ရွိတယ္။ Mechanical thrombectomy စက္သံုးနည္းလဲ ရွိတယ္။ ခ်က္ခ်င္းျဖစ္တာအတြက္ သံုးတယ္။ ေပါင္ျခံက Femoral artery ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲကို Catheter ပိုက္ငယ္ေလးတခု ဦးေႏွာက္ ေသြးေပးစနစ္ထဲအထိ ထိုးသြင္းရတယ္။ Corkscrew-like device ကရိယာေလးကေန ေသြးခဲကို ဆုပ္ယူေစမယ္။ Angioplasty and stenting နည္းဆိုတာကလဲ ခ်က္ခ်င္း ျဖစ္တာကို သံုးတယ္။

ေခါင္းထဲမွာ ေသြးယိုတာျဖစ္ရင္ Neurosurgical evaluation ေလ့လာမႈေတြ လုပ္ရမယ္။ ေသြးယိုတဲ့ အေၾကာင္းကို ရွာျပီး ကုသရမယ္။ ခြဲစိတ္တာ သိပ္မလိုတတ္ဘူး။ ေသြးတိုး ရွိေနခ်ိန္မွာ ေသြးက်ေဆး ေပးရတယ္။ တခ်ိဳ႕က Nutrients and fluids အစာအာဟာရနဲ႔ အရည္ျဖည့္ေပးဘို႔ လိုမယ္။

ေဆးကုတာအျပင္ Physical therapy (ဖီဇီယိုသာရာပီ)၊ Speech therapy စကားေျပာနည္း၊ Occupational therapy လုပ္ငန္းဆိုင္ရာ ကုသနည္း၊ Swallowing therapy အစာမ်ိဳနည္းေတြလဲ လိုႏိုင္တယ္။ ေရရွည္အတြက္ ဆက္လုပ္ေပးရတယ္။ ျပန္ျပီး နလံထေရးနဲ႔ ေနာင္မျဖစ္ေအာင္အတြက္ လုပ္ရတယ္။

Complications ေနာက္ဆက္တြဲ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြကေတာ့ အစားအေသာက္ေတြ အသက္ရွဴလမ္းထဲေရာက္တာ၊ ဥာဏ္ သံုးရတဲ့အလုပ္ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာ၊ လိမ့္က်တာ၊ မလႈတ္ရွားႏိုင္တာ၊ ကိုယ္တျခမ္း၊ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြ ေလျဖတ္တာ၊ ၾကြက္သားေတြ ေတာင့္တင္းေနတာ၊ အစာအာဟာရ မျပည့္ဝတာ၊ ဖိအားဒဏ္ေၾကာင့္ အနာျဖစ္တာ၊ စကား ေကာင္းေကာင္းမေျပာႏိုင္တာ၊ နားမလည္တာ၊ ေတြးေတာတာ၊ အာရံုစိုက္တာ အားနည္းတာ။

ေရာဂါလကၡဏာေတြ ဆင္တူတိုင္းေတာ့ Stroke မဟုတ္ပါ။ Brain tumor ဦးေႏွာက္ကင္ဆာ၊ Subdural hematoma ဦးေႏွာက္အဖံုးလႊာေအာက္မွာရွိတဲ့ေသြးခဲ၊ Brain abscess ဗက္တီးရီးယား၊ မိႈကေနျဖစ္ေစတဲ့ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ျပည္တည္နာ၊ Viral encephalitis ဗိုင္းရပ္စ္ ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ၊ Overdose of certain medications တခ်ိဳ႕ေဆးေတြ မ်ားသံုး-ေပးတာ၊ Sodium, Calcium, Glucose ဓါတ္ဆားေတြ နည္းသြားတာေတြကေန ခပ္ဆင္ဆင္ ျဖစ္တတ္တယ္။

Silent stroke (ဆိုင္းလင့္-စထုပ္ခ္) လူမသိ-သူမသိျဖစ္ျခင္း၊
ေရာဂါလကၡဏာေတြ မေပၚေပမဲ့ ဦးေႏွာက္ကိုေတာ့ ထိခိုက္ ပ်က္စီးေနတာကိုေခၚတယ္။ ၁၉၉၈ ေလ့လာမႈတခုအရ အေမရိကားမွာ လူေပါင္း ၁၁ သန္း Stroke ျဖစ္တယ္။ ၇၇ဝဝဝဝ ေယာက္ဟာ Silent strokes ျဖစ္ၾကတယ္။ MRI လုပ္မွ အထဲမွာ Infarcts ေသြးခဲ ဒါမွမဟုတ္ Hemorrhages ေသြးယိုေနတာကိ ုသိရတယ္။ ခံစားျပီးျဖစ္တာထက္ ၅ ဆပိုတယ္။ အသက္ၾကီးရင္ ပိုျဖစ္တယ္။ Cryptogenic ဆိုုတာ ဘာလို႔လဲ မသိဘဲ ျဖစ္တာကို ေခၚတယ္။ ၃ဝ-၄ဝ% ရွိတယ္။

Secondary ischemic stroke ဒုတိယအၾကိမ္ ထပ္မျဖစ္ေအာင္ -
1. Anticoagulation ေသြးမခဲေဆးနည္း သံုးတယ္။ Non-valvular atrial fibrillation ျဖစ္ေနသူေတြဆိုရင္ ဒီနည္းေၾကာင့္ ၆ဝ% သက္သာေစႏိုင္တယ္။ Antiplatelet agents ကေန ၂ဝ% ေလွ်ာ့နည္းေစမယ္။ Embolic stroke ျဖစ္တာကို Anti-coagulation ေစာေစာေပးလို႔ ေဘးျဖစ္ေစႏိုင္တာကိုလဲ ေထာက္ျပထားတယ္။
2. Carotid stenosis ျဖစ္ေနရင္ Carotid endarterectomy ခြဲစိတ္ေပးတာကလဲ အက်ိဳးမ်ားေစမယ္။
3. ေဆးလိပ္မေသာက္ပါနဲ႔၊ (ကိုလက္စေထာ) ထိန္းပါ၊ ေသြးတိုးထိန္းပါ၊ ဆီးခ်ိဳထိန္းပါ၊ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္း ပံုမွန္ တေန႔ နာရီဝက္လုပ္ပါ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ထိန္းပါ၊ အရက္ျဖတ္ပါ-ေလွ်ာ့ပါ၊ မူးယစ္ေဆးဝါး ျဖတ္ပါ၊
4. အစာအဟာရ မွ်တျပည့္စံုပါေစ။ အသီး-အရြက္၊ အသီးအႏွံစားပါ၊ အဆီး-အခ်ိဳ-အငန္ ေလွ်ာ့စားပါ၊ အဆီလြတ္အသား စားပါ၊ ႏို႔ထြက္အစာေတြ ေလွ်ာ့ပါ၊ ဆိုင္ဝယ္စား အစာေတြ သတိထားပါ၊ Saturated fat, Partially-hydrogenated နဲ႔ Hydrogenated fats ေတြ သတိထားပါ။
5. ကိုယ္ဝန္-တားေဆးသံုးရင္ ဆရာဝန္ကို တိုင္ပင္ပါ၊

The outlook အလားအလာ
အမ်ိဳးအစား၊ ဘယ္ေလာက္ပ်က္စီးသြားခဲ့သလဲ၊ ဘယ္ေနရာေတြကို ထိခိုက္သြားသလဲ၊ ေဆးကုသမႈကို ဘယ္ေလာက္ျမန္ျမန္ ရခဲ့သလဲ ဆိုတာေတြအေပၚ မူတည္ျပီး -
• လံုးဝေကာင္းတာနဲ႔ တခ်ိဳ႕အလုပ္ေတြ ျပန္မေကာင္းႏိုင္ေတာ့တာ ျဖစ္တယ္။ တဝက္မက လူနာေတြဟာ အိမ္မွာတင္ေနႏိုင္ျပီး အေတာ္ျပန္လုပ္ႏိုင္ၾကတယ္။
• Ischemic stroke ျဖစ္သူေတြက Hemorrhagic stroke ျဖစ္သူေတြထက္ ကံေကာင္းၾကတယ္။
• ဒုတိယအၾကိမ္ ထပ္ျဖစ္တာဟာ ပဌမအၾကိမ္ေနာက္ လနဲနဲအၾကာမွာ ျဖစ္တတ္တယ္။
• Disability မသန္မစြမ္းျဖစ္တာ ၇၅% ရွိတယ္။ ရုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္း၊ ထိခိုက္ေစမယ္။
• Post stroke depression စိတ္ဓါတ္က်တာ ၃ဝ-၅ဝ% မွာ ခံစားရမယ္။
• Emotional lability ခံစားမႈ အားနည္းသြားတာ ၂ဝ% မွာ ျဖစ္ေစတယ္။
• Seizures တက္တတ္တာကို ၁ဝ% မွာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂-၁၂-၂ဝ၁၁