က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Thursday, December 29, 2011

Tension headache ကြ်န္မ ျဖစ္ေနတာ ေခါင္းအရမ္းကိုက္ျခင္းပါ

Thu, Dec 29, 2011 at 12:05 PM
ကြ်န္မ နာမည္ (႕႕႕႕႕) ပါ။ အသက္က ၃ဝ ျပည့္ပါျပီ။ (႕႕႕႕႕) တကၠသိုလ္က ဆရာမတစ္ေယာက္ပါရွင့္။ အခုကြ်န္မ ျဖစ္ေနတာ ေခါင္း အရမ္းကိုက္ျခင္းပါ။ နားရြက္အေၾကာေတြလည္း ကိုက္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ေခါင္းတစ္ျခမ္းကိုက္ရင္ ညာဘက္မ်က္လံုးထဲက အေၾကာေတြပါ လုိက္ကိုက္ေနပါတယ္။ မ်က္ခံုးရုိးလည္း တင္းေနပါတယ္ရွင့္။ ဇက္ေၾကာလည္း အရမ္းတက္တယ္။ ရန္ကုန္ ခဏသြားတုန္းက မ်က္မွန္လုပ္ခဲ့လုိက္ပါတယ္။ ပါဝါက ၂၅ ပဲရွိပါတယ္။

ကြန္ပ်ဴတာကို အရမ္းအာရုံစိုက္အလုပ္လုပ္ရင္းနဲ႔က ေခါင္း မေနႏိုင္ေအာင္အထိ မူးပါတယ္။ အရင္က မ်က္မွန္မတပ္ပါဘူး။ အခုမ်က္မွန္တပ္ထားလည္း မသက္သာပါဘူးရွင္။ အာရုံေၾကာေဆး Btex ေသာက္ပါတယ္။ ေခါင္းေလွ်ာ္ ျပီးရင္ ေနလုိ႔မရေအာင္ ေခါင္းကိုက္ျပီး ဇက္ေၾကာေတြပါတက္၊ ဖ်ားခ်င္သလုိလုိ ျဖစ္သြားတတ္ပါတယ္။ ဘယ္လုိလုပ္ရမလဲဆုိတာ ညႊန္ၾကားေပးပါအုန္းရွင္။ ေခါင္းကိုက္ေနတာေတာ့ ၂ လနီးပါးေလာက္ ရွိပါျပီ။ စာေတြနဲ႔ စိတ္ဖိစီးမွုလည္း အရမ္းမ်ားေနရတာပါ။ ပါရဂူသင္တန္းတက္ေနတဲ့အခ်ိန္ဆုိေတာ့ ေက်ာင္းျပီးဖုိ႔ ၂ လပဲ လုိေတာ့လုိ႔ပါ။

Headache ေခါင္းကိုက္တဲ့ေရာဂါက အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ Cephalalgia လို႔လဲ ေဆးစာနဲ႔ ေခၚတယ္။
(က) မူလေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Tension headache တင္းအားမ်ား-ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Cluster headache (ကလပ္စတာ) ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Migraine headache (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ (ေရးထားပါတယ္။)

(ခ) တေနရာမွာ အေၾကာင္းခံတခုခုရွိေနလို႔ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
မ်က္စိ ေရတိမ္၊ သူငယ္အိမ္ၾကြက္သာ ေရာင္ျခင္း၊ မ်က္စိအာရံုေၾကာေရာင္ျခင္း၊ Nitrates and Nitrites ႏွလံုးေဆးေတြ၊ Analgesics အနာ-အကိုက္ေပ်ာက္ေဆး တာရွည္သံုးျခင္း၊ အျမင့္ထက္ရျခင္း၊ ဦးေႏွာက္-ဦးေခါင္းထဲ ေသြးယိုျခင္းမ်ား၊ ဦးေႏွာက္၊ ဦးေႏွာက္ေမွး ေရာင္ျခင္း၊ ျပည္တည္ျခင္း၊ ေသြးတိုးေရာဂါ၊ အရက္၊ (ေကဖင္း) မ်ားတဲ့ေကာ္ဖီေသာက္တာနဲ႔ ျဖတ္တာ၊ အေအးမိတာ၊ သြားၾကိတ္တာ၊ မ်က္မွန္တပ္ဘို႔လိုတာ၊ ေဆးလိပ္အေသာက္မ်ားတာ၊ အားကုန္ေနခ်ိန္၊ အားစိုက္ထုတ္တာမ်ားသြားတာ၊ (ဆိုင္းနပ္စ္) ေရာဂါ။

Tension headache တင္းအားမ်ား-ေခါင္းကိုက္ျခင္းအေၾကာင္းေလး ေရးပါမယ္။ အရြယ္မေရြးဘူး။ Tension headache က အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ၉ဝ% ရွိမယ္။ လူဦးေရရဲ႕ ၃% မွာ ခံစားေနၾကရတယ္။ Migraine headache (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ေရာဂါရွိေနသူေတြမွာလဲ ဒီကိုက္နည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေခါင္း၊ ဦးေရခြံက ၾကြက္သားေတြ တင္းအားမ်ားရာကေန ျဖစ္တယ္။ ညွစ္ေနတာကို ဆိုလိုတယ္။ Stress စိတ္ဖိအားမ်ားခ်ိန္၊ Depression စိတ္ဓါတ္က်ေနခ်ိန္၊ Head injury ေခါင္းခိုက္မိတာနဲ႔ Anxiety စိုးရိမ္စိတ္ ကဲေနခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ျဖစ္တယ္။ အေနအထားတခုမွာ အၾကာၾကီး မျပင္-မေျပာင္းဘဲေနရင္လဲျဖစ္မယ္။ ဥပမာ ကြန္ျပဴတာ၊ လက္ႏွိပ္စက္ ရိုက္သူေတြ၊ ဇာထိုး-ပန္းထိုး၊ အႏုစိတ္အလုပ္ လုပ္သူေတြ။ သိပ္ေအးတဲ့အခန္း-ေနရာမွာအပ္တဲ့အခါ၊ ေခါင္းအေနအထားက အဆင္မသင့္ဘဲ အိပ္တဲ့အခါမ်ိဳးေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ထံုျပင္းျပင္းကိုက္တယ္၊ ဖိထားခံရသလိုေနမယ္။ ထိုးကိုက္တာမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး။ ေခါင္းကို တခုခုနဲ႔အညွပ္ခံရသလိုခံစားရမယ္။ ေခါင္းတခုလံုးမွာ ကိုက္တယ္။ တေနရာရာမာသာ ကိုက္တာမဟုတ္ဘူး။ ဦးေရခြံ၊ နားထင္၊ လည္ပင္းေနာက္ဖက္၊ တခါတေလ ပခံုးအထိ ကိုက္မယ္။ ဒီေရာဂါခံစားေနသူဟာ သူ႔ဖါသူ ေခါင္းကိုႏွိပ္ဖိေနလိမ့္မယ္။ တင္းအားမ်ား-ေခါင္းကိုက္ျခင္း ခံစားရတာေတာ့ မေကာင္းေပမဲ့ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ျပသနာမရွိတာ သိျပီး စိတ္သက္သာရာရသင့္တယ္။

တစံုတရာကို လုပ္ရင္း၊ ၾကံဳၾကိဳက္ရင္းကေန စတတ္တယ္။ ျဖစ္ေနက်အခ်ိန္လဲ ရွိႏိုင္တယ္။ မိနစ္ ၃ဝ ေလာက္ကိုက္ေနျပီး ၇ ရက္ ၾကာတတ္တယ္။ အသံၾကားတာ၊ အျမင္အာရံုတခုခုကေန ေစ့ေဆာ္ႏိုင္တယ္။ အားစိုက္ အလုပ္လုပ္ျပီးခ်ိန္မွာလဲ ျဖစ္တတ္ေသးတယ္။ စိတ္ဖိအားမ်ားတာကေန ပိုျဖစ္တယ္။ အအိပ္ပ်က္ႏိႈင္တယ္။ ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္ မျဖစ္ဘူး။ အအိပ္ပ်က္တာ၊ စာခ်ိန္ေနာက္က်တာ၊ ေရဓါတ္နည္းတာေတြကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ဦးေႏွာက္သက္သက္က နာတာကို မသိပါ။ သူ႔ေဘးနားကဟာေတြကသာ နာတာကို ခံစားႏိုင္တယ္။ ဦးေခါင္းခြံ၊ ဦးေရခြံ၊ လည္ပင္းေတြမွာ ရွိေနၾကတဲ့ ၾကြက္သား၊ အာရံုေၾကာ၊ ေသြးေၾကာ၊ အရြတ္၊ မ်က္စိ၊ နား စတာေတြကသာ နာတာသိတယ္။

ေဆးစစ္ရင္ မူမမွန္တာမေတြ႔ဘူး။ ဘာလို႔ကိုက္သလဲအေပၚ ၾကည့္ကုသရတယ္။
- Headache diary ေခါင္းကိုက္-ဒိုင္ယာရီ ေရးမွတ္ထားသင့္တယ္။
- ေရေအး၊ ဒါမွမဟုတ္ ေရေႏြးနဲ႔ ေရခ်ိဳးတာ တခ်ိဳ႕မွာ သက္သာေစမယ္။
- Lifestyle changes နာတာရွည္ျဖစ္ေနသူေတြ လူေနမႈပံုစံ ေျပာင္းသင့္ရင္၊ ေျပာင္းႏိုင္ရင္ ေျပာင္းပါ။ အလုပ္အကိုင္၊ အမူအက်င့္၊ အစားအေသာက္၊ အေနအထိုင္၊ ေရခ်ိဳးပံုစံ၊ အိပ္ယာ ေခါင္အံုး၊ ပတ္ဝန္းက်င္ စတာေတြ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။
- Relaxation techniques ကိုယ္-စိတ္ေျဖေလွ်ာ့နည္းလုပ္ပါ။

ေဆးေတြအေနနဲ႔ Aspirin, Ibuprofen, Acetaminophen (Paracetamol) တခုခုသံုးပါ။ သိပ္ဆိုးသူေတြက Narcotic pain relievers မူးယစ္သတိပါေဆးသံုးရတယ္။ သတိထားဘို႔က ေဆးမွန္သမွ်က ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစဘို႔သာ ျဖစ္တယ္။ ဒါကလဲ ေဆးအရွိုန္တဲ့အထိသာ အက်ိဳးသက္ေရာက္တယ္။ ျဖစ္ေစတတ္တာမ်ိဳး ေရွာင္ၾကဥ္၊ ဆင္ျခင္တာက ပိုအေရးၾကီးတယ္။ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကိုလဲ သိထားပါ။

- Tizanidine ေဆးကေတာ့ Muscle relaxant ၾကြက္သားတင္းအားကို ေလွ်ာ့ေပးတဲ့ေဆးမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။
- Paroxetine (Paxil) နဲ႔ Citalopram (Celexa) ေဆးေတြကေတာ့ (SSRIs) အမ်ိဳးအစား စိတ္ဖိအားကို သက္သာေစမယ္။
- Amitriptyline, Nortriptyline နဲ႔ Doxepin ေဆးေတြကေတာ့ စိတ္က်ေဆးတမ်ိဳးေတြ ျဖစ္တယ္။
- Relaxation, Stress-management training ကိုယ္-စိတ္ တင္းအားေလွ်ာ့နည္းသင္တန္း၊
- Biofeedback (ဘိုအို-ဖိဘက္ခ္) နည္း ေခၚတဲ့ စက္ကရိယာေလးေတြတပ္ဆင္ျပီး ကိုယ္မွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာကိ ေစာင့္ၾကည့္ႏိုင္တာမ်ိဳး၊ - Cognitive behavioral therapy စိတ္ကုသနည္း၊
- Acupuncture အပ္စိုက္ကုသနည္း၊
- Botox (Botulinum toxin) ထိုးေဆးနည္းလဲ ေခတ္စားတယ္။ တရားဝင္ခြင့္ျ႔ဳခ်က္မရေသးဘူး။

ကာကြယ္နည္း
ေအးလို႔ျဖစ္တာဆိုရင္ ေခါင္းကိုေႏြးေအာင္လုပ္ပါ။ အိပ္တဲ့ပံုစံေျပာင္းပါ။ အလုပ္လုပ္ရာမွာ အေနအထားေျပာင္းပါ။ လည္ပင္း-ေခါင္း ေလ့က်င့္ခန္း ပံုမွန္လုပ္ပါ။ နားႏိုင္သေလာက္ နား၊ အိပ္ႏိုင္သေလာက္ အိပ္ေပးပါ။ တိုင္းရင္းေဆးနည္းေတြထဲမွာ ခ်င္း-လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ပါ။ ပန္း-လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ပါ။

- Tricyclics ေဆးက SSRIs ေဆးထက္ ပိုထိေရာက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ပိုမ်ားတယ္။
- Propranolol နဲ႔ Muscle relaxants ေတြေပးတာကို လက္ေတြ႔သက္ေသမျပႏိုင္ဘူးလို႔ဆိုတယ္။
- Syndol, Mersyndol and Percogesic = Analgesic + Antihistamine
- Fiorinal = Analgesic + Barbiturate
- Amitriptyline, mirtazapine, topiramate, sodium valproate ေတြကိုလဲ သံုးတယ္။
- Manual therapy ႏွိပ္နယ္နည္းဆိုတဲ့ Spinal manipulation, Soft tissue therapy နဲ႔ Myofascial trigger point treatment နည္းေတြ ရွိေပမဲ့ ၂ဝဝ၅ ေလ့လာမႈအရ သပ္ေထာက္ခံခ်က္ မေပးဘူး။

Migraine headache (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းကိုက္ျခင္း = အရြယ္ငယ္တယ္၊ တခါျဖစ္ရင္ တနာရီၾကာႏိုင္တယ္။ တဖက္သတ္ျဖစ္တယ္။ ထိုးျပီး-လႈတ္ျပီး ကိုက္တယ္။ ပ်ိဳ႕-အန္ႏိုင္တယ္။ အေၾကာင္းခံတခုခုကေန ဥပမာ အစားအေသာက္ ကေနျဖစ္လာတတ္တယ္။ မ်ိဳးရိုး လိုက္ႏိုင္တယ္။

Tension headache တင္းအားေၾကာင့္ ေခါင္းကိုက္တာအတြက္ NSAIDs ရိုးရိုး အနာ-အကိုက္ေပ်ာက္ေဆးေတြေပးတယ္။ ျပင္းထံရင္ (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းကိုက္သက္သာေဆးေတြကို သံုးႏိုင္တယ္။

(မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းကိုက္ျခင္း ျဖစ္သူေတြအတြက္ အေရးေပၚေဆးေတြကေတာ့ -
- Ergotamine inhalation or rectal
- Chlorpromazine 0.1 mg/kg IV
- Prochlorperazine 10 mg IV
- Metoclopramide 10-20 mg IV
- DHE 0.75-1.0 mg IV over 2 minutes
- Sumatriptan 6 mg S/C
- Ketorolac 60 mg IM

ခါးဆစ္ထဲထိုးေပးတဲ့ ထံုေဆးေၾကာင့္ ေခါင္ကိုက္တာဆိုရင္ ရိုးရိုး အကိုက္ေပ်ာက္ေဆးေတြရယ္၊ Ergots, Barbiturates, Caffeine ေဆးေတြကို ေပးတယ္။

ေရတိမ္ေၾကာင့္ဆိုရင္ ပ်ိဳ႕-အန္မယ္၊ မ်က္လံုးေနရာ ကိုက္မယ္၊ မ်က္စိနီေနမယ္၊ မ်က္ၾကည္လႊာေရာင္ေနမယ္။ မ်က္စိဖိအားတက္ေနမယ္။ မ်က္စိမံႈလာမယ္။ ေသြးတိုးေၾကာင့္ကိုက္ရင္ ထိုးကိုက္မယ္။ ေနာက္ေစ့ေနရာ ကိုက္မယ္။

Cluster headache (ကလပ္စတာ) ေခါင္းကိုက္ျခင္း = အသက္ငယ္ငယ္မွာျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ သိသိသာသာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ တခါျဖစ္ရင္ ၄ဝ-၆ဝ မိနစ္ၾကာတတ္တယ္။ မ်က္လံုးနဲ႔ မ်က္လံုးေနာက္ေနရာက ကိုက္မယ္။ ရာသီဥတုလိုက္တယ္။ ႏွာရည္-မ်က္ရည္ ယိုတတ္တယ္။ မ်ိဳးရိုးမလိုက္ဘူး။ ဆိုးလြန္လြန္းလို႔ Suicide headache လို႔ေတာင္နာမည္ေပးထားတယ္။ သတ္ေသခ်င္ေလာက္ေအာက္ကို နာတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၉-၁၂-၂ဝ၁၁