က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Friday, August 30, 2013

Blood donation ျမတ္ေသာ နီေသာ ေသြး

Tue, Jan 10, 2012 at 8:51 AM
လူကို ပဌမဆံုး ေသြးသြင္းျပီး ေဆးကုသတာဟာ ၁၅-၆-၁၆၆၇ မွာ ျဖစ္တယ္လို႔ သမိုင္းတင္ထားတယ္။ ျပင္သစ္ဘုရင္ လူဝီ (၁၄) လက္ထက္မွာ သိုးရဲ႕ေသြးနဲ႔ ၁၅ ႏွစ္သားေလးကုိ သြင္းခဲ့တာပါ။ ကလး အသက္ရွင္ပါတယ္။ သြင္းေပးတဲ့ ေသြးကလည္း နည္းနည္းေလးသာ ျဖစ္တယ္။ လူ႔ေသြးကို လူသြင္းလို႔ ပဌမဆံုးေအာင္ျမင္ခဲ့တာကေတာ့ ၁၈၁၈ တံုးက ျဗိတိန္မွာျဖစ္တယ္။

လွဴတယ္-တန္းတယ္ဆိုတာ ကိုယ္ပိုင္တာတခုခုကို ေစတနာနဲ႔ အခမဲ့ အျပီးအပိုင္ ေပးအပ္လိုက္တာမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ေမွ်ာ္ကိုးခ်က္ ဘာမွမထားဘူး။ အလွဴထဲမွာ ကိုယ့္ေသြးသားကို လွဴတာက ပိုၾကီးျမတ္တယ္လို႔လဲ ယူဆၾကတယ္။ ေစတနာေပါက္လို႔ ေသြးလွဴရမဲ့ ေနရာကိုလာလွဴျပီး ပီတိနဲ႔ ကုသိုလ္ယူျပီး ျပန္မယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ၾကက္ဥနဲ႔ အားေဆး ေပးတာကို လက္ခံယူခဲ့ရတတ္တယ္။ ေသြးေရာင္းသူေတြလဲ ရွိတယ္။ ဒီလို ေရာင္းသူေတြကိုလဲ ေက်းဇူးတင္ရမွာဘဲ။ ေဆးဆိုင္ေတြလိုေပါ့။ တခ်ိဳ႕ေသြးလွဴသင္းေတြကေတာ့ “ေသြးေရာင္းဝယ္ေရးစနစ္ ပေပ်ာက္ေရး။ ေစတနာ သက္သက္ျဖင့္ လွဴဒါန္းသည့္ ေသြးလွဴရွင္မ်ားအား ထုိက္ထုိက္တန္တန္ ဂုဏ္ျပဳခ်ီးျမွင့္ေရး” ဆိုျပီး ေဆာင္ပုဒ္ ရွိၾကပါတယ္။ ေကာင္းပါတယ္။

တခုခုုအေၾကာင္းျပဳျပီး၊ အုပ္စုလိုက္ ေသြးလွဴၾကတာလဲ ရွိတယ္။ ေမြးေန႔၊ ႏွစ္ပတ္လည္ေန႔ စတာမ်ိဳး။ ဥပမာ “BG ေခၚ Blood Group ေသြးအကူအညီေပးေရးအဖြဲ႔ တည္ေထာင္ျခင္း ႏွစ္ပတ္လည္နဲ႔ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ လြတ္ေျမာက္ျခင္း ႏွစ္ပတ္လည္ အထိမ္းအမွတ္အျဖစ္ ေသြးလွဴဒါန္းပြဲေတြကို ၁၃-၁၁-၂ဝ၁၁ ေန႔ကစျပီး ေဆာင္ရြက္ခဲ့တယ္” လို႔ ဖတ္ရတယ္။ စစ္ပြဲျဖစ္ေနခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ႏိုင္ငံေရးအသိစိတ္နဲ႔ လွဴၾကတာလဲရွိပါတယ္။ အိႏၵိယေရာက္ ျမန္မာ့အေရး လႈတ္ရွားသူေတြက (ကာေဂး) စစ္ပြဲမွာ အိမ္ရွင္ႏိုင္ငံက စစ္သားေတြအတြက္ ေသြးလွဴဒါန္းခဲ့ၾကေသးတယ္။

ေသြးလွဴမဲ့သူေတြကို ဘယ္လို ဆန္ခါတင္မလဲ၊ သေဘာတူညီမႈကေန စတယ္။ ငယ္ရြယ္သူေတြကို သူတို႔မိဘကေန ကိုယ္စားေပးလို႔ မရဘူး။ တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံေတြမွာ ေသြးလွဴသူနာမည္ကို မယူဘူး။ ေသြးတခါ လွဴမရသူဟာ တသက္လံုး မလွဴရေတာ့တာ ဟုတ္ခ်င္မွ ဟုတ္မယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနသူေတြ ေသြးလွဴရင္ အႏၲရာယ္ရွိတယ္လို႔ သက္ေသ မျပႏိုင္ပါ။ ဒါေပမဲ့ ေနာက္မွာလာလွဴပါလို႔ ေမတၲာရပ္ခံပါမယ္။

ပဌမဆံုးအဆင့္ကေတာ့ ေသြးလွဴရွင္ကို Blood Type ေသြးအုပ္စုနဲ႔ Screen စစ္တာလုပ္ရတယ္။ ABO နဲ႔ Rh (D) ေတြကို စစ္တယ္။ O (အို) ေသြးကို Universal donor ေဝႆႏၲရာေသြးလို႔ ေခၚၾကတယ္။ တကယ္ေတာ့ Red blood cell ေသြးနီဥ အတြက္သာ မွန္ပါတယ္။ Plasma (ပလာစမာ) ေသြးရည္လွဴတာၾကေတာ့ AB ကသာ Universal donor ျဖစ္တယ္။

ေသြးေဖါက္မယူခင္ စစ္ေဆး-ေမးျမန္တာေလး လုပ္ရတယ္။ အရင္ေခတ္ကေတာ့ ခပ္လြယ္လြယ္ပါ။ ေနာက္ဆံုး ဘယ္တံုးက ေသြးလွဴခဲ့ဘူးတယ္ ေမးမယ္။ အျမင္အရ ျဖဴဖတ္-ျဖဴေရာ္ျဖစ္ေန-မေနၾကည့္မယ္။ ေသြးခုန္ႏွဳန္း၊ ေသြးဖိအား၊ ကိုယ္ပူခ်ိန္ ေလာက္သာ စစ္တယ္။ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ေနရာေတြမွာ Hematocrit or Hemoglobin (ဟီမိုဂလိုဘင္) စစ္မယ္။ “ေသြးလွဴမဲ့သူမွာ လွဴလိုက္ရင္ ဘာမွမျဖစ္ေစဘို႔သာျဖစ္တယ္။”

ခုေခတ္မွာေတာ့ ငွက္ဖ်ား၊ HIV (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ)၊ အသဲေရာင္ေရာဂါ (ဘီ) နဲ႔ (စီ)၊ ေသြးကတဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တာေတြ ပါေန-မေန စစ္တယ္။ “ဒါၾကေတာ့ ေသြးသြင္းခံမဲ့သူအတြက္ ကူးစက္ေရာဂါ မဝင္ေစဘို႔ျဖစ္တယ္။” လိုအပ္ရင္ ရွားပါးတဲ့ (အင္တီေဘာ္ဒီ) ဆိုတာလဲ စစ္မယ္။ Chagas disease နဲ႔ West Nile Virus ေတြလဲစစ္တယ္။ သိုေလွာင္ထားတံုးက ဝင္လာႏိုင္တဲ့ (ဗက္တီးရီးယား) ေသြးမံႈထဲမွာ ပါ-မပါစစ္ရေသးတယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့ Cross-match ေသြးလက္ခဲ့သူရဲ႕ ေသြးနဲ႔ တိုက္ရိုက္-စစ္ေဆးတာလဲ လုပ္ပါမယ္။

HIV antibody test ဆိုတာ လက္ငင္း ပိုးဝင္ထားသူကို စစ္ရင္ ေတြ႔မွာမဟုတ္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ p24 antigen ဒါမွမဟုတ္ HIV Nucleic acid test စစ္နည္းကို သံုးရတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ လွဴမဲ့ေသြးမွာ STDs လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါ ပါ-မပါလဲ စစ္ပါတယ္။ သိထားဘို႔က ေသြးလွဴဘဏ္ကေန စစ္တာဟာ ေရာဂါရွာတာမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး။ တကယ္ေရာဂါမရွိဘဲနဲ႔ မွားျပီး အေပါင္းျပတာမ်ိဳး ရွိတတ္တယ္။ မွားျပီး အႏုတ္ျပတာကေတာ့ ရွားတယ္။

ကိုယ္ခံအားနည္းေနသူေတြနဲ႔ ကိုယ္ခႏၶာအစိတ္အပိုင္း လွဴတာေတြဆိုရင္ Cytomegalovirus (CMV) ကိုပါ စစ္ေဆးရမယ္။ Neonatal transfusion ေမြးကင္းစကေလးေတြကို ေသြးသြင္းတဲ့အခါ ပိုျပီး ဂရုစိုက္ရတယ္။ Cytomegalovirus ဗိုင္ရပ္စ္ ကိုပါ စစ္ရတယ္။ WHO ကေန သတ္မွတ္-အၾကံျပဳခ်က္ေတြ ထုတ္တားေပမဲ့ ေနရာတိုင္းမွာ လိုက္နာႏိုင္ၾကတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ဓါတ္ခြဲခန္း မျပည့္စံုတာ၊ ကြ်မ္းက်င္သူ နည္းတာ၊ သံုးတဲ့ဓါတ္ပစၥည္း မလုံေလာက္တာေတြရွိရင္ မတတ္ႏိုင္ဘူး။

ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ၾကီးကေန ေသြးစစ္နည္း ၄ မ်ိဳးလုပ္ဘို႔ လမ္းညႊန္ထားတယ္။
၁။ Hepatitis B Surface Antigen
၂။ Antibody to Hepatitis C
၃။ Antibody to HIV, usually subtypes 1 and 2
၄။ Serologic test for Syphilis
ဒါေပမဲ့ WHO ရဲ႕ ၂ဝဝ၆ ဆန္းစစ္မႈအရ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၂၄ ထဲမွာ ၅၆ ႏိုင္ငံက ဒီအေျခခံမူကို မလိုက္နာၾကဘူး။

လွဴတဲ့သူရဲ႕ ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲကေန ေသြးကိုထုတ္ေနရင္း လူနာရဲ႕ ေသြးျပန္ေၾကာထဲကို တိုက္ရိုက္သြင္းေပးနည္းလဲ ရွိတယ္။ အခုေခတ္မွာ သိပ္မသံုးေတာ့ပါ။ ေသြးလွူျပီးတာနဲ႔ လွဴတဲ့သူကို ၁ဝ-၁၅ မိနစ္ၾကာနားေနေစရတယ္။ နားေနတံုးမွာ ေဖ်ာ္ရည္စတာမ်ိဳး ေသာက္ေစသင့္တယ္။ ေသြးဖါက္ယူထားတဲ့ေနရာကို အေသအျခာ ၾကာၾကာ ဖိထားရမယ္။ ေသြးရည္ၾကည္ဟာ လွဴျပီးေနာက္ ၂-၃ ရက္ဆိုရင္ ျပန္ျပည့္လာမယ္။ ေသြးနီဥကို ရိုးတြင္းျခင္ဆီကေန ထုတ္ေပးေနတာ ၾကာလို႔ ၃၆ ရက္အထိ အခ်ိန္ယူတယ္။ ေလ့လာမႈ တခုအရ နဂိုအေနအထားျပန္ေရာက္ဘို႔ ၂ဝ-၅၉ ရက္ၾကာတယ္။

ေသြးတခါလွဴျပီးရင္ ေနာက္တခါ ဘယ္ေတာ့ ထပ္လွဴႏိုင္သလဲဆိုတာ မတူဘူး။ ျမန္မာျပည္မွာက ၄ လ (ရက္ ၁၂ဝ) သတ္မွတ္တယ္။ အေမရိကားမွာေတာ့ ဥပေဒနဲ႔ျပဌာန္းထားတာက Whole blood donation ေသြးရိုးရိုးလွဴရင္ ၅၆ ရက္ ျဖစ္တယ္။ Plasmapheresis ေသြးရည္ၾကည္သာလွဴသူနဲ႔ Plateletpheresis ေသြးမံႈသာ လွဴသူေတြက ေစာျပီး လွဴႏိုင္တယ္။ ႏိုင္ငံအလိုက္ မတူၾကဘူး။ Plateletpheresis donation ေသြးမံႈလွဴတာအတြက္ တခါနဲ႔ေနာက္တခါ ၃ ရက္သာ ျခာရင္ရတယ္။ အေမရိကားမွာ Plasmapheresis donors ေတြဟာ ၂ ပါတ္ တခါလွဴႏိုင္တယ္။ တႏွစ္မွာ ၈၃ လီတာနဲ႔ ညီမွ်တယ္။ ဂ်ပန္မွာလဲ ၂ ပါတ္တခါေပမဲ့ တႏွစ္မွာ ၁၆ လီတာသာ လွဴႏိုင္တယ္။ ေဟာင္ေကာင္မွာ ေသြးနီဥဆိုရင္ အမ်ိဳးသားေတြက ၃ လတခါ၊ အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္ ၄ လ တခါ။ ၁၆-၁၇ ႏွစ္သားေတြက ၆ လ တခါ။ ကေနဒါနဲ႔ အေမရိကားမွာ ၅၆ ရက္တခါလို႔ သတ္မွတ္ထားတယ္။

Platelets ေသြးမႈံ သပ္သပ္ယူခ်င္ရင္ အလွဴရွင္ ၃-၁ဝ ေယာက္ဆီကေန ယူရတယ္။ ေသြးနီဥေတြ သပ္သပ္လိုခ်င္ရင္ Apheresis နည္းနဲ႔ လုပ္ရတယ္။ ေသြးျဖဴဥ လိုခ်င္လဲ အဲလိုဘဲ။

ေသြးထုတ္ယူပံုမွာ ဆရာဝန္-ဆရာမကေန လက္နဲ႔ထုတ္တာ မ်ားတယ္။ စက္နဲ႔လဲ ရွိေသးတယ္။ Automated equipment စက္က ေသြးထဲက လိုခ်င္တာကိုသာ သန္႔သန္႔ခြဲျခားေပးမယ္။ အေရးေပၚမဟုတ္ဘဲ ေသြးလွဴရင္ Centrifuge ဗဟိုခြါအားစက္ ဒါမွမဟုတ္ Filter စစ္တဲ့စက္မွာ ေသြးထဲက မတူေတာေတြကို ခြဲထုတ္ျပီး လိုတာကိုသာ အေသအျခာ သိမ္းဆီးထားျပီး၊ က်န္တာကို လွဴတဲ့သူထဲ ျပန္သြင္းေပးတယ္။ ဒီနည္းကို Apheresis ေခၚတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ Plasma ေသြးရည္ၾကည္နဲ႔ Platelets ေသြးမံႈကို ခြဲတာမ်ိဳးမွာ သံုးတယ္။ Red blood cells ေသြးနီဥ၊ Plasma (ပလာစမာ) ေသြးရည္ၾကည္၊ Platelets ေသြးမံႈ၊ Albumin protein (အယ္လ္ဗ်ဴမင္-ပရုိတင္း)၊ Clotting factor concentrates ေသြးခဲေစတဲ့ဓါတ္၊ Cryoprecipitate (ခရိုင္ယုိ-ပရစီပီတိတ္)၊ Fibrinogen concentrate (ဖိုင္ဘရင္ႏိုဂ်င္-ကြန္ဆန္ထရိတ္)၊ Antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြလဲ ခြဲထုတ္ႏိုင္တယ္။

Bloodmobile ဆိုတာ ကားနဲ႔လွည့္ျပီး ေသြးလွဴတာကိ့ လက္ခံေပးတာကို ေခၚတယ္။ ခက္တာက Blood bank ေသြးလွဴဘဏ္ထဲမွာ ေသြးကို ၾကာၾကာထားမရဘူး။ ပိုျပီးၾကာၾကာထားႏိုင္ေအာင္ Glycerol နဲ႔ ေရာရင္ ရေတာ့ရတယ္ ကုန္က်စရိတ္ မ်ားတယ္။ Plasma ကိုေတာ့ တႏွစ္အထိ သိမ္းတားႏိုင္တယ္။ ေသြးမံႈေတြကိုေတာ့ အၾကာဆံုး ၇ ရက္ဘဲ။ Red blood cells ေသြးနီဥကို ၃၅-၄၂ ရက္ ထားသိုႏိုင္တယ္။

အမ်ားဆံုးက Cubital vein ဆိုတဲ့ လက္ဖ်ံက ေသြးျပန္ေၾကာကေန ေသြးေဖါက္ယူတယ္။ ေသြးေဖါက္အပ္ဟာ ပံုမွန္ထက္ ၾကီးရတယ္။ 16 to 17 gauge ကိုသံုးတယ္။ ေဖါက္မဲ့ေနရာရဲ႕ အထက္နားမွာ ၾကိဳးစတခုခုနဲ႔ စီးေပးထားမယ္။ Flexible plastic bag ပလပ္စတစ္ အိတ္ေျပာ့ထဲမွာ Anticoagulants ဆိုတဲ့ ေသြးမခဲေဆးေရာရတယ္။ Sodium citrate, Phosphate, Dextrose ေတြကို သံုးတယ္။ တခါတေလ Adenine လဲ ထည့္တယ္။

ေသြးတခါလွဴရင္ အမ်ားအားျဖင့္ 450-500 ml ကို ေဖါက္ယူတယ္။ သမိုင္းေၾကာင္းအရ အိႏၵိယမွာ 250-350 ml နဲ႔ တရုပ္ျပည္မွာ 200 ml ကိုသာ ေဖါက္ယူခဲ့တယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ 300-400 ml ယူတာ ျဖစ္လာတယ္။

ေသြးလွဴရင္ က်န္းမာေရးအရ ဘာျဖစ္ႏိုင္သလဲ၊ မတူၾကဘူး။ ပဌမအၾကိမ္လွဴသူ၊ လူငယ္ေလးေတြ၊ အမ်ိဳးသမီးေတြဆိုရင္ ေသြးလွဴျပီး တခုခုျဖစ္တတ္ၾကတာ ၂% ေလာက္သာရွိပါတယ္။ ဆိုးတာေတာ့ မျဖစ္ၾကပါ။ မူးတာ-မိုက္တာနဲ႔ စိုးရိမ္စိတ္သာ ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕ ေသြးလွဴသူေတြကို လူနာအတြက္ မလိုတာကုိ သူ႔ျပန္သြင္းေပးတဲ့အခါ ေသြးေဖါက္တံုးက ေသြးမခဲေအာင္ ထည့္ေပးထားတဲ့ Sodium citrate ေဆးေၾကာင့္ ဒီေဆးနဲ႔ ကိုယ္ထဲက (ကယ္လ္စီယန္) ေပါင္းစပ္ရာကေန Hypocalcemia (ကယ္လ္စီယန္) နည္းတဲ့အေျခအေနကို ရေစတတ္တယ္။ ပါးစပ္ ႏုပ္ခမ္းက်င္တာ၊ တက္တာ၊ ေသြးတိုးတာမ်ိဳးေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ (ကယ္လ္စီယန္) ျပန္ျဖည့္ေပးသင့္တယ္။

ေသြးသြင္းေပးရတဲ့ လူနာေတြမွာလဲ သတိထားစရာေတြ ရွိတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြကို အုပ္စုခြဲရင္ ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။
၁။ Immunologic ေရာဂါျပီးစနစ္နဲ႔ ဆိုင္တာေတြ -
• Acute hemolytic reactions ေသြးပ်က္စီးတာမ်ိဳး၊ ေသြးနီဥ သြင္းရာကေန 0.016% ျဖစ္တယ္။ 0.003% ေသဆံုးတယ္။ ေသြးနီဥေတြကို ကိုယ့္ဆီက (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြကေန ဖ်က္ဆီးျပစ္လုိ႔ျဖစ္ရတယ္။ ေသြးအုပ္စုခြဲတာနဲ႔ တိုက္ရိုက္ စစ္တာမွာ လိုသြားလို႔ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ပူ၊ ခ်မ္း၊ ရင္ပတ္နာ၊ ေနာက္ေက်ာနာ၊ ေသြးယို၊ ႏွလံုးခုန္ျမန္၊ ေသြးဖိအားက်တာေတြ ျဖစ္မယ္။ သိသိခ်င္း ေသြးသြင္းတာကို ရပ္ရမယ္။ ျဖစ္ေနတာကို ကုသေပးရမယ္။
• ေသြးသြင္းေနတံုးမွာ မျဖစ္ဘဲ ေနာက္မွျဖစ္လာတာက ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ 0.025% ေလာက္နီးနီးရွိတယ္။ ျဖစ္တာေတြက သိပ္မဆိုးဘူး။
• Febrile nonhemolytic reactions ဆိုတာက ၇% ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဖ်ားတာ မၾကာပါ။
• Allergic reactions လဲျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အင္ျပင္ထြက္မယ္၊ ယားမယ္၊ (ေရွာ့ခ္) ရမယ္။
• Post-transfusion purpura ဆိုတာ ျဖစ္တာနည္းတယ္။ IV Immunoglobulin နဲ႔ ကုရတယ္။
• Transfusion-associated acute lung injury (TRALI) ဆိုတာလဲ plasma components သြင္းရင္ ၂ဝဝဝ မွာ တေယာက္ရွိတယ္။ ရုတ္တရက္ အသက္ရွဴက်ပ္လာမယ္၊ ဖ်ားမယ္၊ အဆုပ္ေရာင္လာမယ္၊ ေသြးဖိအားက်မယ္။

၂။ Infections ကူးစက္ေရာဂါေတြနဲ႔ဆိုင္တာေတြ -
• Blood products ေသြးထဲမွာ (ဗက္တီးရီးယား) ပါေနရင္ တခါတေလ ေသဆံုးတဲ့အထိျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ေသြးနီဥသြင္းရင္ ၅ သိန္းမွာ တေယာက္။
• HIV testing ေၾကာင့္ ျဖစ္တာ အေတာ္ နည္းလာေနျပီျဖစ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ Window period ေခၚတဲ့ ပိုးက ေသြးထဲ ရွိေနျပီး (အင္တီေဘာ္ဒီ) မထြက္လာေသးခ်ိန္မ်ိဳးမွာ စစ္ရင္ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။ ဒီေသြးမ်ိဳးကို HIV Seropositive blood ေခၚတယ္။ Nucleic acid test for the HIV-1 RNA စစ္နည္းေၾကာင့္ အဲလိုျဖစ္တာ နည္းလာေစတယ္။ ယူနစ္ ၃ သန္းမွာ တေယာက္သာ ရွိေတာ့တယ္။
• Hepatitis C ကူးစက္တာကေတာ့ ယူနစ္ ၁-၂ သန္းမွာ တေယာက္ရွိတယ္။
• တျခားကူးစက္ေရာဂါေတြကေတာ့ Hepatitis B ဘီပိုး၊ Syphilis (ဆစ္ဖလစ္)၊ Chagas disease, Cytomegalovirus infections နဲ႔ HTLV ေတြ ျဖစ္တယ္။

တျခား သတိထားစေရာေတြလဲ ရွိပါေသးတယ္။
• Transfusion inefficacy ေသြးလိုသေလာက္ ထပ္သြင္းမေပးလို႔ ျဖစ္တာမ်ိဳး။ သိုေလွာင္ထားရလို႔ ေသြးစြမ္းအား နည္းသြာတာကို သြင္းမိရင္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Volume overload ေသြးထုထည္ လိုတာထက္မ်ားသြားျခင္းဆိုတာ လူနာမွာ ေက်ာက္ကပ္၊ ႏွလံုး သိပ္မေကာင္းေနလို႔ ျဖစ္တယ္။
• Hypothermia ကိုယ္ပူခ်ိန္က်ျခင္း၊ ေသြးေတြကို ေအးခဲခန္းမွာထားရလို႔ ေအးလြန္းတာကို မ်ားမ်ား သြင္းရာကေန ျဖစ္မယ္။
• ေသြးနီဥေတြ သြင္းတာကေန ေသြးယိုထြက္ေနသူမွာ ေသြးပိုယိုေစတာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။
• Metabolic alkalosis ဆိုတာ ေသြးထဲက Citrate (ဆစ္ထရိတ္) ဓါတ္ေတြ နည္းေစတာေၾကာင့္ ျဖစ္ေစတယ္။
• Hypocalcemia (ကယ္လ္စီယန္) နည္းတာလဲ ျဖစ္ေစတယ္။

ႏွစ္စဥ္ ဇြန္လ ၁၄ ရက္ကို World Blood Donor Day လို႔ သတ္မွတ္ထားတယ္။ (ေအ-ဘီ-အို) ေသြးအုပ္စုခြဲတဲ့စနစ္ကို စေတြ႔ခြဲတဲ့ ပညာရွင္ Karl Landsteiner ရဲ႕ ေမြးေန႔ျဖစ္ပါတယ္။ ၂ဝဝ၈ ခုႏွစ္ WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ကမာၻတလႊား တႏွစ္မွာ ေသြးယူနစ္ေပါင္း ၈၁ သန္း သံုးစြဲတယ္။ ျမတ္ေသာဒါန ျပဳၾကပါခင္ဗ်ား။

America's Blood Centers ရဲ႕သတ္မွတ္ခ်က္မ်ား -
• ေသြးလွဴႏိုင္တဲ့အသက္ အငယ္ဆံုး ၁၇ ႏွစ္ (တခ်ိဳ႕ျပည္နယ္ေတြမွာ ၁၆ ႏွစ္) ရွိရမယ္။ ေသြးလွဴရွင္ရဲ႕ အၾကီးဆံုးအသက္ သတ္မွတ္ခ်က္ မထားပါ။ ေသြးလွဴဘဏ္ကေန သားဖြါးမီးယပ္ေမးခြန္းေတြလဲ မေမးပါ။
• ေသြးလွဴဘို႔ ေသြးထုတ္ယူခ်ိန္ ၁ဝ မိနစ္သာၾကာမယ္။ စာရင္းမွတ္ပံုတင္တာ၊ ေသြးထုတ္တာ၊ ေသြးအလွဴရွင္ကို တခုခု ေၾကြးေမြးတာ အပါအဝင္ ေသြးလွဴျဖစ္စဥ္တခုလံုး တနာရီေလာက္ၾကာတယ္။ Apheresis (Platelet) collections ေသြးမံႈလွဴတာမ်ိဳးဆိုရင္ ၂ နာရီအထိၾကာႏိုင္တယ္။
• Whole blood ေသြးရိုးရိုးေရာ Platelet ေသြးမံႈလွဴတာပါ လွဴသူဆီကေန ေသြး (1 pint = 568 millilitres = 1 pound) ထုတ္ယူတယ္။ ၅ဝဝ စီစီ လို႔ မွတ္သားႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံေတြမွာ ၄ဝဝ စီစီသာ ထုတ္တယ္။
• ေယာက္်ားေတြမွာ ပ်မ္းမွ် ေသြးထုထည္ 12 pints နဲ႔ မိန္းမေတြမွာ 10 pints ရွိၾကတယ္။
• ေသြးတခါနဲ႔တခါ လွဴတာ ရက္ေပါင္း ၅၆ ရက္ျခာသင့္တယ္။ အမွန္က ျပန္ျပည့္ဘို႔ ၂ ပတ္ေက်ာ္သာ ၾကာတယ္။
• Platelets ဆိုရင္ တပတ္မွာ ၂ ၾကိမ္အထိ၊ တႏွစ္မွာ ၂၄ ခါအထိ လွဴႏိုင္တယ္။ လွဴျပီးတဲ့ေနာက္ နာရီ နည္းနည္းေနရင္ ျပန္ျပည့္လာတယ္။
• ေသြးထဲက Plasma အရည္ပိုင္းက ျပန္ျပည့္ဘုိ႔ ၂-၃ ရက္ အခ်ိန္ယူတယ္။
• FDA-sponsored research protocol ေခၚတဲ့ အေမရိကန္ အစိုးရကေန တရားဝင္ သတ္မွတ္ခ်က္နည္း အတိုင္း လိုက္နာျပီးလွဴတဲ့ေသြးကို သြင္းယူတာဟာ စိတ္ခ်ရတယ္။ Nucleic acid Amplification Testing (NAT) လို႔ ေခၚတယ္။ လွဴတဲ့ေသြးတိုင္းကို HIV နဲ႔ Hepatitis C အပါအဝင္ စမ္းသပ္နည္းေပါင္း ၁၃ ခုလုပ္တယ္။ အဲဒီအထဲက ၁၁ နည္းဟာ ကူးစက္ေရာဂါေတြကို စစ္တယ္။ တခုက ေသြးအုပ္စုခြဲတာနဲ႔ တခုက တူ-မတူ စစ္တာ ျဖစ္တယ္။
• Universal blood type ေဝသႏၲရာေသြးဆိုတာ Type O negative ကိုေခၚတယ္။ လူဦးေရရဲ႕ ၈% ရွိတယ္။
• Universal recipient စူဇကာေသြးဆိုတာ AB positive ျဖစ္တယ္။ ၂႕၅% ရွိတယ္။
• Red blood cells လွဴထားတဲ့ ေသြးနီဥေတြကို စနစ္တက်ထားရင္ ၄၂ ရက္အထိ သိမ္းထားႏိုင္တယ္။
• Plasma ေသြးရည္ၾကည္ဆိုရင္ ၁၂ လအထိ ထားႏိုင္တယ္။
• Platelets ေသြးမံႈဆိုရင္ ၅ ရက္ ထားႏိုင္တယ္။

- Blood Grouping (A, B, AB, O) ေအ၊ ဘီ၊ ေအဘီ၊ အို ေသြးအုပ္စု ဇယား http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/b-ab-o.html

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁၁-၁-၂ဝ၁၂
၃ဝ-၈-၂ဝ၁၃