က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, January 29, 2012

Liver blood tests အသဲအေျခအေန သိခ်င္ရင္ ေသြးစစ္ပါ

Sat, Jan 28, 2012 at 3:28 PM
ကၽြန္ေတာ္သည္ ႏိုင္ငံၿခားသြားရန္ ေဆးစစ္တဲ့အခါ Liver GPT တြင္ 54 ၿဖစ္ေနပါသည္။ သူ႔သတ္မွတ္ခ်က္မွာ 47 ထက္ ေက်ာ္လို႔မရပါ။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္ ေဆးမေအာင္ပဲ ၿဖစ္သြားပါသည္။ Liver GOT တြင္ ေအာင္ၿမင္ပါသည္။ GPT က်မွ သတ္မွတ္ခ်က္ ေက်ာ္လြန္သြားပါသည္။ ဘာေရာဂါ ၿဖစ္ပါသလဲ။

ေသြးစစ္ၾကတယ္ဆိုတာထဲမွာ အသဲအေျခအေနကိုသိဘို႔ Liver blood tests စစ္တာဟာ သမားရိုးက်ျဖစ္တယ္။ Liver functions အသဲအလုပ္လုပ္ႏိုင္ပံုနဲ႔ Liver injury အသဲကိုထိခိုက္မႈေတြကိုိ သိႏိုင္လို႔ပါ။ အရင္ဆံုး ေသြးထဲမွာ Liver enzymes (အင္ဇိုင္းမ္) ေခၚတဲ့ (ပရိုတင္း) ေတြ ရွိေနတာကို စစ္ရတယ္။

ေနေကာင္းေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ဒါေတြက အသဲရဲ႕ (ဆဲလ္) ေတြထဲမွာသာရွိေနၾကတယ္။ တခုခုျဖစ္လာမွသာ အသဲထဲကေန ေသြးထဲကို ေရာက္လာၾကတယ္။ အမ်ားဆံုးစစ္နည္းဟာ Aminotransferases (အမိုင္ႏိုထရန္စဖါေရ႕စ္) ေတြ ျဖစ္တယ္။ Transaminase လို႔လဲေခၚေသးတယ္။ Glycogen (ဂလိုင္ကိုဂ်င္) လို႔ေခၚတဲ့ (အင္နာဂ်ီ) (ေမာ္လီက်ဴး) ေတြ အသဲထဲမွာ သိုေလွာင္ထားဘို႔ရာ ဓါတ္ေျပာင္းလဲေရးအတြက္ လုပ္ေပးၾကတယ္။ အတိအက်ဆိုရင္ Aminotransferase (AST = SGOT) နဲ႔ Alanine aminotransferase (ALT = SGPT) လို႔ေခၚတယ္။

ဒီ ၂ မ်ိဳးအျပင္ တျခား (အင္ဇိုင္းမ္) ေတြလဲ ရွိေသးတယ္။ Alkaline phosphatase, 5'-nucleotidase, Lactate dehydrogenase (LDH) နဲ႔ Gamma-glutamyl transpeptidase (GGT) ဆိုတာေတြလဲ ရွိေသးတယ္။

ေနေကာင္းေနသူမွာလဲ AST (SGOT) ေတြက အသဲအျပင္ ႏွလံုး၊ ေက်ာက္ကပ္၊ သရက္ရြက္၊ ဦးေႏွာက္ နဲ႔ ၾကြက္သားေတြထဲမွာလဲ ရွိေနတယ္။ ဒီ (တစ္ရွဴး) ေတြ ထိခိုက္မႈရွိရင္လဲ ေသြးထဲ ေရာက္လာမယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ေသြးစစ္လို႔ ဒါေတြ မ်ားေနတိုင္း အသဲတခုထဲကို စဥ္းစားရင္ မွန္ခ်င္မွမွန္မယ္။ အသဲမွာရွိတာက ပိုမ်ားလို႔ အသဲကို အရင္စဥ္းစားတယ္။

လူတေယာက္နဲ႔ တေယာက္မတူႏိုင္ဘူး။ BMI ေခၚတဲ့ အရပ္နဲ႔ အေလးခ်ိန္ အခ်ိဳးအေပၚမူတည္တယ္။
• ပံုမွန္ AST (SGOT) = 5 to 40 units/L ရွိတယ္။
• ပံုမွန္ ALT (SGPT) = 7 to 56 units/L ရွိတယ္။
တခ်ိဳ႕ ဓါတ္ခြဲခန္းနည္းက
• ပံုမွန္ AST (SGOT) = 2-45 IU/L သတ္မွတ္ျပီးတယ္။
• ပံုမွန္ ALT (SGPT) = 2-40 IU/L သတ္မွတ္တယ္။

ဒါေတြမ်ားေနတိုင္း အသဲတခုထဲကို အျပစ္ရွာလို႔မရသလို အသဲျဖစ္ေနအံုးေတာ့ မ်ားတာနဲ႔ ေရာဂါဆိုးတာ လို႔ေျပာလို႔ ရခ်င္မွရတယ္။ လူေတြအမ်ားၾကီးျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ အသဲေရာင္ (ေအ) ျဖစ္ေနသူတေယာက္မွာ ေထာင္ဂဏန္း ရွိေနႏိုင္တယ္။ (ေအ) က ေဆးမကုဘဲလဲ ေပ်ာက္ႏိုင္တယ္။ (စီ) ပိုးရွိေနသူတေယာက္မွာ ဒီဟာေတြက နဲနဲသာတက္ေပမဲ့ တခ်ိန္မွာ အသက္ကိုပါ ထိခိုက္ေစႏိုင္တယ္။

ALT and AST levels ေတြစစ္တာကို Liver function tests (LFT) လို အသဲအလုပ္ျပစစ္ေဆးျခင္းလို႔ ေခၚၾကေပမဲ့ ထိခိုက္မႈရွိလို႔ ေရာင္ရမ္းျခင္း ရွိ-မရွိကိုသာသိေစတယ္။ ဒါေတြမ်ားေနေပမဲ့ အသဲက အလုပ္ေကာင္းေကာင္း လုပ္ႏိုင္ေနေသးတာလဲ ရွိတယ္။

Liver function အသဲအလုပ္ကို တကယ္တန္း သိေစႏိုင္တဲ့စစ္နည္းေတြကေတာ့ -
• Coagulation panel ေခၚတယ္။ Prothrombin time (PT) နဲ႔ International normalized ratio (INR) ေတြ ျဖစ္တယ္။ ေသြးရဲ႕ခဲႏိုင္စြမ္းကို ျပတယ္။ ေသြးဆိုတာ ေသြးေၾကာထဲကေန ထြက္တာနဲ႔ ခဲသြားရမယ္။ ဒါမွသာ ေသြးဆက္မယိုႏိုင္ေတာ့ဘူး။ ေသြးကို ခဲေစႏိုင္စြမ္းရွိတဲ့ Clotting factors ေတြကို အသဲကေန ထုတ္ေပးေနတာ ျဖစ္တယ္။ အဥမေကာင္းရင္ နည္းေနမယ္။
• ေသြးထဲမွာ Albumin (အယ္လ္ျဗဴမင္) ဆိုတာက အလုပ္ေတြ အမ်ားၾကီးနဲ႔ ဆိုင္တယ္။ အသဲကေန လုပ္ေပးေနတယ္။ ဒါေတြေသြးထဲမွာ နည္းေနရင္ Chronic liver disease နာတာရွည္အသဲေရာင္ေနတယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။
• ေသြးနီဥေတြ ပ်က္စီးတာ၊ အသစ္လဲတာကေန ေဘးထြက္ပစၥည္းအျဖစ္ Bilirubin (ဘီလီရူဘင္) ဆိုတာ ထြက္လာတယ္။ အသဲကေန Bile သည္းေျခရည္ထဲမွာပါေနမယ္။ ဒါေတြမ်ားေနတာကလဲ အသဲ ေကာင္းေကာင္း အလုပ္မလုပ္တာကို ျပေနတာဘဲ။
• Platelet count ေသြးမံႈအေရအတြက္ နည္းေနတာကလ အသဲေရာဂါ ေနာက္ပိုင္းေရာက္ေနတာကို ျပတာဘဲ။

လူေကာင္းေတြကို အမွတ္မထင္စစ္ရင္းနဲ႔ Liver enzymes ေတြ နည္းနည္းကေန အသင့္အတင့္အထိ မ်ားေနတာ ေတြ႔ရႏိုင္တယ္။ ေရာဂါရယ္လို႔ မေခၚႏိုင္ေသးတဲ့ Fatty liver အသဲအဆီဖံုးလို႔ေခၚတာဆိုရင္ ပံုမွန္ရွိရမဲ့ အမ်ားဆံုး ဂဏန္းထက္ ၂ ဆကေန ေထာင္ဂဏန္းအထိ ရွိႏိုင္တယ္။ အရက္ေသာက္ မ်ားသူေတြမွာ ျဖစ္ၾကတယ္။ ေနာက္ျပီး ဆီးခ်ိဳ ရွိသူနဲ႔ လူအဝလြန္သူေတြမွာလဲ ရွိႏိုင္တယ္။ အေရးၾကီးတဲ့ နာတာရွည္ Chronic hepatitis B နာတာရွည္ အသဲေရာင္ (ဘီ) နဲ႔ Hepatitis C (စီ) ေတြဆိုရင္လဲ အဲလိုျပမယ္။

ဒါေတြအျပင္ ေဆးေတြေၾကာင့္လဲ မ်ားေနႏိုင္တယ္။
• အနာ-အကိုက္-အဖ်ားသက္သာေဆးေတြျဖစ္တဲ့ Aspirin, Acetaminophen, Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac နဲ႔ Phenylbutazone ေတြျဖစ္တယ္။
• အတက္က်ေဆးေတြျဖစ္တဲ့ Phenytoin , Valproic acid, Carbamazepine နဲ႔ Phenobarbital ေတြ၊
• ပ႗ိဇီဝေဆးေတြ Tetracyclines, Sulfonamides, Isoniazid, Sulfamethoxazole, Trimethoprim, Nitrofurantoin, Fluconazole နဲ႔ Anti-fungals မိႈေဆးေတြ၊
• Cholesterol (ကိုလက္စေထာ) က်ေဆးေတြ = Lovastatin, Pravastatin, Atorvastatin, Fluvastatin, Rosuvastatin, Simvastatin နဲ႔ Niacin
• ႏွလံုးေရာဂါသံုးေဆးေတြ = Amiodarone (Cordarone), Hydralazine နဲ႔ Quinidine
• Antidepressant drugs စိတ္က်ေဆး Tricyclic type အမ်ိဳးအစားေတြ။

Acute viral hepatitis A or B အသဲေရာင္ (ေအ) နဲ႔ (ဘီ) ရက္တိုအတြင္းမွာ ျဖစ္ေနတာဆိုရင္ အသဲ (ဆဲလ္) ေတြ အမ်ားၾကီး အျမန္ပ်က္စီးၾကလို႔ AST နဲ႔ ALT ေတြ အမ်ားၾကီးတက္ေနမယ္။ ၁ဝ ဆကေန ေထာင္ဂဏန္းအထိရွိႏိုင္တယ္။ Paracetamol (ပါရာစီတေမာ) ေဆး အဆိပ္သင့္တာနဲ႔ မိႈဆိပ္သင့္တာေတြေၾကာင့္လဲ မ်ားေနႏိုင္တယ္။ အသဲကို ေသြးလံုေလာက္ေအာင္ မေရာက္ေစႏိုင္တဲ့ အေျခအေနမ်ိဳးမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ၾကြက္သားေရာဂါ ဆိုးဝါးသူေတြမွာလဲ အဲလိုဘဲ။ အျဖစ္နည္းတဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ေမြးရာပါ Hemachromatosis, ေမြးရာပါ Wilson's disease, ေမြးရာပါ Alpha-1-antitrypsin deficiency, Celiac disease, Crohn's disease, Ulcerative colitis နဲ႔ Autoimmune hepatitis ေတြျဖစ္တယ္။

• Hepatitis C (စီ) က Hepatitis B (ဘီ) ထက္ပိုျပီး (အင္ဇိုင္းမ္) မ်ားေနတာျဖစ္ႏိုင္တယ္။ တျခားအသဲေရာင္ (ဒီ) နဲ႔ (အီး) ေတြကေနလဲ မ်ားေနႏိုင္တယ္။
• Hepatocellular carcinoma or Hepatoma အသဲကင္ဆာရွိလို႔ (အင္ဇိုင္းမ္) မ်ားေနတာက ရွားတယ္။
• အရက္ေၾကာင့္အသဲမွာျဖစ္ေနရင္ AST က 300 units/liter ေအာက္နဲ႔ ALT က 100 units/ liter ေအာက္ ရွိတတ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အရက္၊ ေဆးဝါး နဲ႔ လူအဝလြန္တာေတြကိုလဲ စဥ္းစား ကုသရမယ္။
• အဲဒါေတြမဟုတ္ရင္ Hepatitis B နဲ႔ C virus ကိုစစ္ရမယ္။
• အဲဒါလဲမဟုတ္ရင္ Iron ေသြးထဲက သံဓါတ္ကိုလဲစစ္ရမယ္။ မ်ားေနရင္ Hemachromatosis ေရာဂါ ျဖစ္မယ္။
• ေသြးထဲမွာ Ceruloplasmin နည္းေနရင္ Wilson's disease ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Autoimmune hepatitis ေရာဂါဆိုရင္ Anti-nuclear antibody, Anti-smooth muscle antibody နဲ႔ Anti-liver and kidney microsome antibody ေတြ မ်ားေနမယ္။
• Ultrasound and CT scan ရိုက္ရင္ ကင္ဆာ ရွိရင္ေတြ႔မယ္။
• Gallstones သည္းေျခေက်ာက္ နဲ႔ ကင္ဆာအက်ိတ္ကေန သည္းေျချပြန္ကိုပိတ္ေနတာ ရွိေနရင္လဲ ေတြ႔မယ္။
• Liver biopsy အသဲက အစေလးထုတ္စစ္တာလဲ လိုအပ္ရင္လုပ္မယ္။

AST:ALT အခ်ိဳးခ်ၾကည့္ရင္ အၾကမ္းဖ်ဥ္း ၁ ျဖစ္ေနရတယ္။
AST:ALT ratio အခ်ိဳးက 2:1 ထက္မ်ားေနရင္ အရက္ေၾကာင့္ အသဲထိခိုက္ေနတယ္။
AST:ALT အခ်ိဳးက ၁ ျဖစ္ေနေပမဲ့ AST က ALT ထက္မ်ားေနရင္ Cirrhosis အရက္မေသာက္ဘဲ အသဲေျခာက္ေနတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ဒီေသြးစစ္နည္းကို ဆရာဝန္ေတြက -
၁။ ေဆးကုဘို႔ျပင္ဆင္တာ၊
၂။ ေဆးကုသနည္းရဲ႕ထိေရာက္မႈ နဲ႔
၃။ ဘယ္ေလာက္အထိ ပ်က္စီးေနတာသိဘို႔အတြက္ လုပ္တယ္။

ေမးတဲ့သူေျပာသလို ႏိုင္ငံျခားသြားဘို႔ ေဆးစစ္တာမွာလဲ လုပ္ပါသတဲ့။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၉-၁-၂ဝ၁၂