က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Tuesday, December 11, 2012

SLE ထူးျခားတဲ့ေရာဂါ

Mon, Dec 10, 2012 at 10:38 PM
My wife recently went to SSC (Yangon) and did medical check-up because she has suffered joint pain. We suspect some kind of Rheumatism (ေလးဘက္နာ). The medical check-up result shows that it is SLE (Systemic lupus erythematosus). I am quite worried for her and I would like to re-check up again as I can’t believe that she has SLE. Even if she has, I would like to know more about her current medical status. I can provide you her medical reports from SSC (Yangon).

ဆရာ- SLE လူပြတ္ေရာဂါ အေၾကာင္း က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာ သိသူနည္းလြန္းပါတယ္။ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြထဲမွာေတာင္ မသိသူေတြ အေတာ္မ်ားမ်ားရွိပါတယ္။ က်ေနာ္ေတာင္မွ အဲဒီေရာဂါနဲ႔ တူမအႀကီး ဆုံးသြားမွသိတာပါ။ ဗမာလို နာမည္ တတ္ထားတာေတာင္မွာ ရွိဟန္မတူပါ။ ဆရာအေနနဲ႔ အဲဒီေရာဂါအေၾကာင္း အမ်ား သိေအာင္ ေဆာင္းပါတပုဒ္ေလာက္ေလာက္ ေရးေပးပါလို႔ ေမတၱာရပါရေစ။

ဒီေရာဂါကို SLE (Systemic Lupus Erythematosus) လို႔ေခၚတဲ့အျပင္ Disseminated Lupus Erythematosus (DLE), Lupus Erythematosus, Discoid lupus, Lupus နာမည္ေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးေခၚတယ္။ ေရာဂါေဗဒအရ Autoimmune connective tissue disease လို႔ တိတိက်က်ေခၚတယ္။ Lupus (လူးပတ္စ္) ဆိုတာ လက္တင္ဘာသာနဲ႔ ဝံပုေလြ ျဖစ္တယ္။ အရင္က ဝံပုေလြကိုက္လို႔ ျဖစ္တာလို႔ ထင္ခဲ့တယ္။ အနာက ေပ်ာက္ရင္ အတြင္းပိုင္းကအရင္မို႔ အေကာင္ကိုက္ထားသလိုေနတာမို႔ ထင္ခဲ့ၾကတာပါ။

နာတာရွည္ေရာဂါ ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕ ေရာဂါျပီးစနစ္ ကေမာက္မျဖစ္တာပါ။ ဆရာဝန္ေတြလဲ ဒီေလာက္သာသိတယ္။ အေရျပား၊ အဆစ္၊ ဦးေႏွာက္၊ ေက်ာက္ကပ္ နဲ႔ တျခား အဂၤါအစိတ္အပုိင္းေတြမွာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကိုယ္နဲ႔မသင့္တဲ့ ေဆးေတြေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ အဲေၾကာင့္ျဖစ္ရင္ေတာ့ မသင့္တဲ့ေဆးေတြရပ္ရင္ ျပန္ေကာင္းႏိုင္ပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာေတြက တေယာက္နဲ႔တေယာက္ မတူၾကဘူး။ ေပၚလိုက္-ေပ်ာက္လိုက္ေနတယ္။ အဆစ္နာၾကတာ မ်ားတယ္။ ေရာင္ျပီးနာေနမယ္။ လက္ေကာ္ဝတ္၊ လက္ေခ်ာင္းေတြနဲ႔ ဒူးမွာျဖစ္တာ ပိုမ်ားတယ္။ အားယုတ္၊ ကိုယ္ပူ၊ ေနမေကာင္းျဖစ္၊ မအီမသာျဖစ္၊ ဆံပင္ကြ်တ္၊ ပါးစပ္မွာ အနာေတြေပါက္၊ အေရျပား အနီစက္၊ အနီကြက္ေတြျဖစ္မယ္။ ထူးျခားတာက မ်က္ႏွာမွာ ႏွာေခါင္းရိုးကို ခြျဖစ္ေနတာက လိပ္ျပာေတာင္ပံျဖန္႔ထားသလိုေနမယ္။ တက္ေစ့ေတြ ေရာင္ႏိုင္တယ္။ ဦးေႏွာက္မွာျဖစ္ရင္ ေခါင္းကိုက္၊ ထံု၊ တက္၊ အျမင္အားနည္း၊ အမူအယာေျပာင္းလဲ။ အစာလမ္းမွာျဖစ္ရင္ အစာမေက်၊ ပ်ိဳ႕၊ အန္။ ႏွလံုးျဖစ္ရင္ ရင္ပတ္နာ၊ ႏွလံုးခုန္မမွန္။ အဆုပ္ျဖစ္ရင္ ေခ်ာင္းဆိုး၊ အသက္ရွဴခက္။

American College of Rheumatology အေမရိကန္ (ရူမေတာ္ေလာ္ဂ်ီ) ေကာလိပ္ကေန ၁၉၈၂ ခုႏွစ္မွာ ဒီေရာဂါလို႔ ေျပာႏိုင္တဲ့ Criteria သတ္မွတ္ခ်က္ေတြ ထုတ္ခဲ့တယ္။ ၁၉၉၇ မွာမြန္းမံခ်က္ ထုတ္တယ္။ ၁၁ ခ်က္ထဲက ၄ ခ်က္ရွိေနရင္ SLE ျဖစ္တာ ေသျခာတယ္။
1. Malar rash ပါးမွာ အနီကြက္ျဖစ္ျခင္း၊
2. Discoid rash အေရျပားမွာ နီမယ္၊ ကြာက်မယ္၊ အမာရြတ္က်န္ရစ္မယ္။
3. Serositis (Pleurisy) အဆုပ္အဖံုးလႊာေရာင္ျခင္း၊
4. Oral ulcers ပါးစပ္မွာ အနာေပါက္ျခင္း၊
5. Arthritis အဆစ္ ၂ ခုမကနာျခင္း၊
6. Photosensitivity ေနထဲက ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ကို မခံႏိုင္ျဖစ္ျခင္း၊
7. Hemolytic anemia ေသြးအားနည္းျခင္း၊ Leukopenia ေသြးျဖဴဥနည္းျခင္း၊
8. Renal disorder ေက်ာက္ကပ္ထိခိုက္ျခင္း၊
9. Antinuclear antibody test positive (အင္တီ-ႏူကလီယာ-အင္တီေဘာ္ဒီ) အေပါင္းျပျခင္း၊
10. Positive anti-Smith, anti-ds DNA, antiphospholipid antibody, and/or false positive serological test for syphilis စစ္ေဆးခ်က္ေတြ အေပါင္းျပျခင္း၊
11. Seizures or psychosis တက္ျခင္း၊ စိတ္ေရာဂါရျခင္း။

ေရာဂါေသျခာေအာင္ ေမးျမန္း၊ စစ္ေဆးတာေတြ လုပ္ျပီးေနာက္မွာ Antinuclear antibody (ANA) (အင္တီ-ႏူကလီယာ-အင္တီေဘာ္ဒီ) စမ္းသပ္နည္းကို အရင္ဆံုး သံုးရမယ္။ anti-Sm (anti-Smith) နဲ႔ ေသျခာေစရတယ္။ dsDNA (double-stranded DNA) antibody စမ္းနည္းကလဲ အေတာ္အသင့္ မွန္ကန္တယ္။ Anti-extractable nuclear antigen (anti-ENA) နည္းေတြလုပ္တယ္။ CBC ေသြးစစ္၊ Chest x-ray ဓါတ္မွန္ရိုက္၊ Kidney biopsy ေက်ာက္ကပ္အသာစထုတ္စစ္တာ နဲ႔ Urinalysis ဆီးစစ္တာေတြလဲ လုပ္သင့္တယ္။ Antithyroglobulin antibody, Antithyroid microsomal antibody, Complement components (C3 and C4), Coombs' test (direct), Cryoglobulins, ESR, Kidney function tests, Liver function tests, Rheumatoid factor စတာေတြကိုပါ လုပ္ႏိုင္ေသးတယ္။

Complications ေနာက္ဆက္ျဖစ္ႏိုင္တာေတြကေတာ့ -
• Deep vein thrombosis အတြင္းေသြးေၾကာပိတ္တာ နဲ႔ ေသြးေၾကာေရာင္ျခင္း၊
• Pericarditis, Endocarditis, Myocarditis ႏွလံုးမွာ အလႊာေတြေရာင္တာျခင္း၊
• Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း၊
• Stroke ဦးေႏွာက္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း၊
• Anemia ၆ဝ% ေလာက္မွာ ေသြးအားနည္းေနမယ္။ Thrombocytopenia ေသြးမံႈနည္းျခင္း၊
• Pleuritis, Pleural effusion, Lupus pneumonitis, Chronic diffuse interstitial lung disease, Pulmonary hypertension, Pulmonary emboli, Pulmonary hemorrhage, Shrinking lung syndrome အဆုပ္ေရာဂါေတြ ဝင္လာႏိုင္တယ္။
• Painless hematuria ေက်ာက္ကပ္ျဖစ္ရင္ ဆီးထဲေသြးပါေနမယ္၊ မနာဘူး။ Proteinuria ဆီးထဲ (ပရိုတင္း) အနည္ ပါေနမယ္။ Lupus nephritis ေက်ာက္ကပ္ထိခိုက္ရာကေန ၅% Kidney failure ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္ မလုပ္ႏိုင္ ျဖစ္တယ္။ Dialysis ေက်ာက္ကပ္ေဆးေပးေနရတာနဲ႔ Kidney transplant ေက်ာက္ကပ္လဲတာ လုပ္ရႏိုင္တယ္။

Treatment ဘယ္လိုကုသမလဲ -
ရည္မွန္းခ်က္က ခံစားေနရတာေတြ သက္သာဘို႔နဲ႔ ေနာက္ထပ္ျဖစ္မွာကို တားဘို႔ျဖစ္တယ္။ ေပ်ာက္သြားေအာင္ေတာ့ မတတ္ႏိုင္ေသးပါ။ ေဆာရီး။
• သိပ္မဆိုးသူေတြကို NSAIDs အနာအကိုက္သက္သာေဆးေတြ နဲ႔ Corticosteroid creams (စတီရြိဳက္) ေဆး နည္းနည္းေပးမယ္။
• ဒါ့အျပင္ Antimalaria drug ငွက္ဖ်ားေဆးကိုလဲ ေပးႏိုင္တယ္။ Hydroxychloroquine ေဆးကို ၁၉၅၅ ကတည္းက FDA ကခြင့္ျပဳေပးခဲတယ္။ ၂ဝ၁၁ မွာ FDA ကဘဲ Belimumab (Benlysta) ကိုလက္ခံခဲ့တယ္။ ျပန္႔လာတာနဲ႔ နာတာ သက္သာေစတယ္။
• ဆိုးေနသူေတြကို Corticosteroids (စတီရြိဳက္) ေဆး မ်ားမ်ားေပးမယ္။ ဒီေဆးေတြက ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြမ်ားတာ သတိျပဳပါ။ ေဆးကို မ်ားမ်ားနဲ႔ တာရွည္သံုးရရင္ Cushing's syndrome ဆိုတာျဖစ္လာတတ္တယ္။ မ်က္ႏွာျပည့္ဝိုင္းမယ္၊ လူလဲဝမယ္၊ ဆီးခ်ိဳျဖစ္မယ္၊ အစာလဲ မတရား စားခ်င္စိတ္ရွိမယ္၊ အိပ္ေရးခက္မယ္၊ အရိုးအားနည္းမယ္။ မ်က္စိတိမ္ျဖစ္မွာ သတိထားရအံုးမယ္။
• အႏုၾကည့္မွန္ဘီလူးနဲ႔စစ္လို႔ Diffuse proliferative glomerulonephritis ေတြ႔သူကို Cytotoxic drugs (Cyclophosphamide and Mycophenolate) အျပင္းစားေဆးေတြလဲ ေပးတယ္။
• ေဆးသစ္ေတြလဲေပၚေနျပီ။ Disease-modifying antirheumatic drugs ေဆးေတြကိ္ု ျပန္႔လာတာအတြက္ သံုးတယ္။ antimalarials (Plaquenil) နဲ႔ immunosuppressants (methotrexate and azathioprine) ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ Mycophenolic acid ေဆးကို lupus nephritis ေက်ာက္ကပ္ျဖစ္တာအတြက္ သံုးေပမဲ့ FDA က အသိအမွတ္မျပဳေသးပါ။
• နာတာ အေတာ္အသင့္ဆိုးေနရင္ Dextropropoxyphene နဲ႔ Co-codamol ဘိန္းပါတဲ့ေဆးေပးမယ္။ ပိုနာလြန္းသူေတြကို Hydrocodone နဲ႔ Oxycodone, MS Contin, or Methadone ဘိန္းေဆးအျပင္းစားေတြ ေပးရတယ္။
• Fentanyl duragesic transdermal patch ကပ္ခြါေဆးလဲသံုးႏိုင္တယ္။ ဘိန္းပါလို႔ ၾကာရင္ ေဆးတိုးတိုးလိုတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေဆးစြဲႏိုင္တယ္။
• Intravenous Immunoglobulins ေသြးေၾကာထဲထိုးတဲ့ေဆးကို ကိုယ္အဂၤါေတြမွာလာျဖစ္သူေတြအတြက္သံုးတယ္။ Antibody (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြထုတ္တာကို ႏွိမ္ဘို႔ျဖစ္တယ္။
• ေနာက္ေပၚေဆးေတြ ေကာင္းလာလို႔ အရင္ကထက္သက္သာလာၾကတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ သက္သာလို႔ ကိုယ္ဝန္လဲ ေဆာင္ႏိုင္လာမယ္။ ကိုယ္ဝန္တိုင္းကေတာ့ ေကာင္းခ်င္မွ ေကာင္းပါမယ္။ Lifestyle changes လူေနမႈပံုစံေျပာင္းပါ။
• SLE ျဖစ္မွာကို ၾကိဳတင္ကာကြယ္လို႔ မရႏိုင္ပါ။
• ေနေရာင္ ေရွာင္ပါ။ မတည့္တဲ့ေဆးေတြ Procainamide, Isoniazid, Hydralazine, Quinidine, Phenytoin ေရွာင္ပါ။
• ၁၉၅ဝ ေက်ာက္ကာလေတြမွာ ဒီေရာဂါျဖစ္လာရင္ ၅ ႏွစ္အထိသာ အသက္ရွင္ခဲ့ေပမဲ့ ခုေခတ္မွာ ၉ဝ% ဟာ ၁ဝ ႏွစ္မက ေနႏိုင္ၾကတယ္။ ၉ဝ% ဟာ သာမန္လူေတြလိုဘဲ ေဒနာမခံစားရဘဲ ေနႏိုင္ၾကတယ္။
• အျဖစ္မ်ားတာက မိန္းမေတြျဖစ္ေပမဲ့ ေယာက္်ားေတြျဖစ္ရင္ အသက္ပိုတိုတယ္။ ကေလးေတြလဲ တိုတယ္။ ဒါေပမဲ့ ခံစားရတာေတြက အသက္ ၆ဝ ေက်ာ္မွျဖစ္ရင္ေတာ့ မဆိုးပါ။
• သက္တမ္းတိုတာက အဂၤါအစိတ္အပိုင္းေတြကို လာျဖစ္မွသာဆိုးတယ္။ ႏွလံုး-ေသြးေၾကာလမ္းမွာျဖစ္ျပီး ေသြးတိုးမယ္၊ (ကိုလက္စေထာ) မ်ားမယ္ဆိုရင္ အျပင္းအထံေဆးကုသရမယ္။
• High serum creatinine ေသြးထဲ (ခေရယက္တနင္း) မ်ားတာ၊ ေသြးတိုးတာ၊ Nephrotic syndrome ေက်ာက္ကပ္ ေရာင္တာ၊ Anemia ေသြးအားနည္းတာနဲ႔ Hypoalbuminemia ဆီးအနည္ပါတာေတြ ရွိေနတာက သိပ္မေကာင္းတဲ့ လကၡဏာေတြ ျဖစ္တယ္။

အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၉ ဆပိုျဖစ္တယ္။ Lady Gaga ေလဒီဂါဂါမွာ ေဆးစစ္ေတာ့ ဒီေရာဂါ (ေဘာ္ဒါလိုင္း) ရွိေနတယ္။ သူမက ဘာမွ မခံစားရဘူးေျပာတယ္။ သီခ်င္းေတြဆိုေကာင္းတံုးပါ။ သီခ်င္းဆိုေကာင္းသူေတြ ျဖစ္တယ္လို႔ေတာ့ ေကာက္ခ်က္ မခ်ႏိုင္ပါ။ ကြယ္လြန္သူ Michael Jackson မိုက္ကယ္ဂ်က္ဆင္မွာ Vitiligo ခရုသင္းအျပင္ SLE လဲရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အျပင္းစား အနာသက္သာေဆးေတြ စြဲခဲ့ျပီး၊ ေနာက္ဆံုးေမ့ေဆး Propofol (ပရိုပိုေဖါလ္) နဲ႔ ကြယ္လြန္သြားရရွာတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁၁-၁၂-၂ဝ၁၂
၂၉-၇-၂ဝ၁၃