က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, March 10, 2013

Ascites ေရဖ်င္း

ခုတေလာ ေဖ့စ္ဘြတ္ထဲမွာ ကေလးငယ္တေယာက္ အလြန္ၾကီးေဖါင္းေနတဲ့ ေရဖ်င္းေရာဂါနဲ႔ပံု တင္ထားတာေတြ႔ရတယ္။ ေဆးကုဘို႔ရာ စိတ္ေကာင္းေစတနာနဲ႔ အကူအညီေတာင္းေနတာပါ။

http://www.facebook.com/tint.swe.dr/posts/438380972909789 အားလံုးေသာ facebook သူ/သားတို႔ခင္ဗ်ား ဒီေကာင္မေလး ဒီေရာဂါနဲ႔ လူ႔ေလာကႀကီးထဲက ထြက္သြားမွာကို ဒီတိုင္းပဲထိုင္ႀကည့္ေနႀကေတာ့မွာလား

အရပ္ေခၚ “ေရဖ်င္း” ကို ေဆးစာနဲ႔ Portal hypertension လို႔ေခၚပါတယ္။ ေသြးတိုးကိုေခၚတဲ့ (ဟိုက္ပါတင္းရွင္း) ဆုိတဲ့ စကားလံုးပါတာ သတိထားမိပါလိမ့္မယ္။ ဖိအားမ်ားေနတာ ေနာက္တမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ (ပိုတယ္လ္) ဆိုတာက Portal venous system (ပိုတယ္လ္) ေသြးျပန္ေၾကာနစ္တခုကေန လာတာပါ။ ေသြးလွည့္စနစ္ထဲက ထူးျခားတဲ့စနစ္တခုပါ။ ေသြးမွန္သမွ် ႏွလံုးကိုျဖတ္ရေပမဲ့ ဒီစနစ္ထဲကေသြးေတြဟာ ႏွလံုကို မျဖတ္ၾကပါ။ ေသြးေၾကာေသးေသးေလးေတြ ပါတယ္။ လူေတြမွာ ေဘလံုး၊ သရက္ရြက္၊ သည္းေျခအိတ္၊ ဗိုက္ထဲမွာေနတဲ့ အစာလမ္းေတြနဲ႔သက္ဆိုင္တယ္။ Ascites ေရဖ်င္း ဆိုတာက ဒီစနစ္နဲ႔ လံုးဝသက္ဆိုင္တယ္။

အသဲထဲက ေသြးေၾကာေတြမွာ ဖိအားမ်ားေနတာေၾကာင့္နဲ႔ ေသြးထဲမွာ ပရိုင္တင္း (အယ္လ္ျဗဴမင္) နည္းေနတာဆိုတဲ့ အခ်က္ ၂ ခ်က္ေၾကာင့္ ဖ်င္းစြဲတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အသဲကိုဒကၡေပးတာေတြကေန ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။ အမ်ားဆံုးက အရက္။ (ဘီ) ပိုးနဲ႔ (စီ) ပိုးေတြေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္။ ဗိုက္ထဲမွာ ကင္ဆာရွိလို႔လဲ ဆက္ျဖစ္တာရွိေသးတယ္။ အူမၾကီး၊ မ်ိဳးဥအိမ္၊ သားအိမ္၊ သရက္ရြက္ နဲ႔ အသဲ ကင္ဆာေတြျဖစ္တယ္။ ကင္ဆာကေနျဖစ္တာဆိုရင္ “ေသြးဖ်င္း” လို႔ေခၚတယ္။

တျခားအေၾကာင္းတရားေတြလဲ ရွိပါေသးတယ္။
• (ပိုတယ္) ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ေသြးခဲပိတ္ျခင္း၊
• ႏွလံုးတင္းက်ပ္ျပီး အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း၊
• သရက္ရြက္ေရာင္ျခင္း၊
• ႏွလံုးအဖံုးေရာင္ျခင္း၊
• ေက်ာက္ကပ္ေဆးရျခင္း။

ဘယ္လိုေတြခံစားရမလဲ
ေျဖေျဖးျခင္းနဲ႔ ယုတ္တရက္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ရွိေနမွန္းသတိမထားမိဘူး။ ေရေအာင္းတာ မ်ားလာတာနဲ႔ ဗိုက္တင္း-ေဖါင္းလာလို႔ အေနရခက္ခက္လာမယ္။ အသက္ရွဴရတာခက္လာႏိုင္တယ္။ ပင္ရင္းေရာဂါေတြနဲ႔ တြဲျပီးခံစားရမယ္။

မ်က္စိနဲ႔စစ္ေဆးတာ လက္နဲ႔စမ္းတာနဲ႔သိတယ္။ အသားဝါ (ဂြ်န္းဒစ္) ျဖစ္ေနတာရွိေနတတ္တယ္။ ၂၄ နာရီအတြင္း ဆီး ဘယ္ေလာက္သြားသလဲ၊ ေသြးထဲက (အီလက္ထရိုလိုက္) စစ္ေဆးျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္အလုပ္ စစ္ေဆးျခင္း၊ အသဲအလုပ္ စစ္ေဆးျခင္း၊ ေသြးထဲက ေသြးခဲတာနဲ႔ဆိုင္တာေတြစစ္ေဆးျခင္း၊ ဆီးစစ္ျခင္း၊ ဗိုက္ (လာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္ျခင္း စစ္ေဆးနည္းေတြ လုပ္ႏိုင္တယ္။

ဘယ္လိုကုမလဲဆိုတာ ဘာလို႔ျဖစ္သလဲအေပၚမူတည္တယ္။ လူေနမႈပံုစံျပင္ျခင္း၊ အရက္ျဖတ္ျခင္း၊ (Sodium 1,500 mg/day) ဆားေလွ်ာ့ျခင္း၊ ေရ-အရည္ေသာက္တာေလွ်ာ့ျခင္း၊ Ddiuretics ဆီးသြားေစတဲ့ေဆး၊ Antibiotics ပိုးဝင္ရင္ ပိုးေသေဆး၊ Paracentesis ဗိုက္ထဲကအေရည္ေဖါက္ထုတ္ျခင္း ေတြလုပ္ေပးပါမယ္။

Complications ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ႏိုင္တာေတြကေတာ့ -
• Peritonitis ဗိုက္အတြင္းဖံုးလႊာပိုးဝင္ျခင္း (အသက္အႏၲရာယ္ကိုထိခိုက္ႏိုင္)၊
• Hepatorenal syndrome ေက်ာက္ကပ္အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း၊
• Malnutrition ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျပီး ပရိုတင္းနည္းျခင္း၊
• Hepatic encephalopathy စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအေျပာင္းအလဲမ်ားျဖစ္ျခင္း၊

တျခား အသဲေျခာက္ရာကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တာေတြ = ကိုယ္ပူမ်ားဖ်ားျခင္း၊ ဗိုက္ေအာင့္ျခင္း၊ ဝမ္းထဲေသြး (အမဲေရာင္) ပါျခင္း၊ ေသြး (ေကာ္ဖီေရာင္) အန္ျခင္း၊ ေသြးထြက္လြယ္ျခင္း၊ ကိုယ္ေရာင္ျခင္း၊ အသက္ရွဴရခက္ျခင္း၊ စိတ္ရႈတ္ေထြးျပီး လန္းဆန္းမႈမရွိျခင္း။

Serum-ascites albumin gradient (SAAG) စစ္ေဆးနည္းက ပိုတိက်တယ္။ (> 1.1 g/dL) ထက္မ်ားတာဆိုရင္ (ပိုတယ္လ္) ေၾကာင့္ျဖစ္တာ နဲ႔ (< 1.1 g/dL) နည္းတာက တျခားအေၾကာင္းေၾကာင့္ ဖ်င္းစြဲတာလို႔ သိရတယ္။

Causes of high SAAG မ်ားျခင္း
(၁) အသဲေျခာက္ျခင္း Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ၈၁% ျဖစ္တယ္။ (ဒီအထဲမွာ အရက္ေၾကာင့္က ၆၅%၊ ဗိုင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္က ၁ဝ% နဲ႔ (ခရစ္ပတိုဂ်ဲနစ္) ေၾကာင့္က ၃% ျဖစ္ေစတယ္။)
(၂) Heart failure ႏွလံုးအလုပ္ႏိုင္ေအာင္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း ၃% ပါတယ္။

Causes of low SAAG နည္းျခင္းဆိုတာ ဘာလို႔ျဖစ္လာသလဲ -
(၁) Cancer ကင္ဆာ (၁ဝ%)။
(၂) Tuberculosis တီဘီ (၂%) အပါအဝင္ တျခားပိုးဝင္ျခင္း၊
(၃) Pancreatitis သရက္ရြက္ေရာင္ျခင္း (၁%)၊
(၄) Serositis, Hereditary angioedema, Meigs syndrome, Vasculitis, Hypothyroidism, Renal Dialysis, Peritoneum Mesothelioma ရွားပါးေရာဂါေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။

High SAAG မ်ားတာကို ဘယ္လိုကုသမလဲ
• Salt restriction ဆား (ဆိုဒီယမ္) ေလွ်ာ့ပါ၊
• Diuretics ဆီးသြားေစတဲ့ေဆးေပးမယ္၊
• Water restriction ေရ-အရည္ ေလွ်ာ့ေသာက္ပါ၊
• Paracentesis ဗိုက္ေဖါက္ျခင္း၊
• Liver transplantation အသဲအစားထိုးျခင္း နဲ႔
• Shunting (ရွန္႔) လုပ္ေပးျခင္းနည္းေတြနဲ႔ ကုသေပးတယ္။

Low SAAG နည္းတာကို ဘယ္လိုကုသမလဲ
ဒီအမ်ိဳးအစားက ဆားေရွာင္တာ၊ ဆီးေဆးေပးတာနဲ႔မရဘူး။ ဗိုက္ေဖါက္ေပးတာကိုသာ အားထားရတယ္။ Spontaneous bacterial peritonitis ဗိုက္အတြင္းဖံုးလႊာေရာင္တာနဲ႔ Thrombosis ေသြးခဲပိတ္တာကို သတိထားရမယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁ဝ-၃-၂ဝ၁၃