က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Monday, July 29, 2013

Liver transplant အသဲအစားထိုးကုသျခင္း

အသဲဆိုတာ လူ႔ကိုယ္မွာ အေတာ္အလုပ္မ်ားတဲ့အဂၤါ ျဖစ္ပါတယ္။ တေန႔တေန႔ အလုပ္အမ်ိဳးေပါင္း ၄ဝဝ လုပ္ေပးေနတယ္။ ပင္မအလုပ္ေတြကေတာ့ အစာေက်ခ်က္ေပးတာ၊ ေသြးခဲေစဘို႔လိုအပ္တဲ့ (ပရိုတင္း) ေတြ ထုတ္လုပ္ေပးတာ၊ စားေသာက္တာထဲက အဆိပ္အေတာက္ေတြ ဖယ္ရွားေပးတာ၊ ကိုယ္ထဲကို တနည္းနည္းနဲ႔ဝင္လာတဲ့ ပိုးမႊားေတြ၊ ေသာက္တဲ့ ထိုးတဲ့ေဆးေတြထဲက မသင့္တာေတြမွန္သမွ် ဖယ္ရွားျပစ္ေပးတယ္။ ဒါ့ျပင္ လိုအပ္တဲ့ သၾကားဓါတ္၊ အဆီဓါတ္၊ သံဓါတ္၊ နဲ႔ ဗီတာမင္ေတြကို သိုေလွာင္ထားေပးမယ္။

• လွဴမဲ့အသဲကို ေနေကာင္း က်န္းမာေနသူဆီကလဲ ယူႏိုင္တယ္။ မိဘေတြကေန သူတို႔ကေလးအတြက္၊ သားသမီးေတြကေန မိဘအတြက္လွဴတာမ်ိဳး။
• အသဲကိုထိခိုက္ဒဏ္ရာမရပဲနဲ႔ ေလာေလာလတ္လတ္ ေသဆံုးသူဆီကေနလဲ ရယူႏိုင္တယ္။
• ေသဆံုးျပီးကာစ ကိုယ္ထဲကေန အသဲတခုလံုးထုတ္ျပီး အၾကီးတပိုင္း အေသးတပိုင္းခြဲျပီး အလွဴခံမဲ့ လူနာ ႏွစ္ေယာက္ကို အစားထိုးေပးတာမ်ိဳးျဖစ္တယ္။
• လွဴမဲ့သူဆီကေန ခြဲစိတ္ထုတ္ယူလိုက္တဲ့ အသဲကို ေအးတဲ့ဆားရည္ထဲမွာ ၈ နာရီအထိ သိမ္းထားႏိုင္တယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာ အသဲအစားထိုးတာ လက္ခံမဲ့ လူနာနဲ႔ တည့္မတည့္ လိုအပ္တဲ့ စမ္းသပ္မႈေတြလုပ္ႏိုင္တယ္။
• အသဲအစားထိုးရာမွာ ေသြးေၾကာေတြနဲ႔ သည္းေျခအိပ္ျပြန္ေတြ ဆက္ေပးဘို႔က အဓိကအေရးၾကီးတယ္။
• ခြဲစိတ္ကုသခ်ိန္ ၁၂ နာရီအထိၾကာႏိုင္တယ္။ ေသြးသြင္းေပးဘို႔လိုမယ္။

ဒီလိုေရာဂါေတြရွိေနရင္ အသဲအစားထိုးတာ လုပ္မေပးပါ။
• Tuberculosis or Osteomyelitis တီဘီနဲ႔ ရိုးတြင္းျခဆီပိုးဝင္ေရာဂါ၊
• Difficulty taking medications ေဆးမေသာက္ႏိုင္သူေတြ၊
• Heart, lung, or liver disease ႏွလံုး၊ အဆုပ္နဲ႔ တခ်ိဳ႕အသဲေရာဂါရွိေနသူေတြ၊
• History of cancer ကင္ဆာရာဇဝင္ရွိထားသူေတြ၊
• Active hepatitis အသဲေရာင္ပိုးလက္ငင္းရိေနသူေတြ၊
• Smoking, alcohol or drug abuse အရက္၊ ေဆးလိပ္နဲ႔ မူးယစ္ေဆးမျဖတ္ႏိုင္သူေတြ။

အသဲဘာေၾကာင့္လဲရသလဲ
• ကေလးေတြမွာဆုိရင္ ေမြးရာပါ Biliary atresia သည္းေျခလမ္းပိတ္ေနတဲ့ေရာဂါ။
• လူၾကီးေတြမွာဆိုရင္ အမ်ားဆံုးက Cirrhosis အသဲေျခာက္ေရာဂါ။ အသဲေျခာက္ေရာဂါကိုျဖစ္ေစႏိုင္တာေတြက နာတာရွည္ Hepatitis B or Hepatitis C ဘီပိုးနဲ႔ စီပိုး အသဲေရာင္ေရာဂါေတြျဖစ္ၾကတယ္။ ေနာက္တမ်ိဳးက အရက္နာ Alcoholic liver disease ျဖစ္တယ္။
• တျခားအေၾကာင္းခံေရာဂါေတြလဲရွိေသးတယ္။ Autoimmune hepatitis (ေအာ္တိုအင္ျမဴး) အသဲေရာင္ေရာဂါ၊ Hepatic vein blood clot (thrombosis) အသဲသြားေသြးျပန္ေၾကာပိတ္ေရာဂါ၊ Liver damage from poisoning or medications ေဆး-အဆိပေတြကေန အသဲပ်က္စီးတာ၊ primary biliary cirrhosis or primary sclerosing cholangitis ပင္မအစျဖစ္ အသဲေျခာက္ေရာဂါ၊ Metabolic disorders of copper or iron ေၾကးနီဓါတ္နဲ႔ သံဓါတ္ေရာဂါ။

သတိထားစရာေတြ
• အသဲအစားထိုး ခြဲစိတ္ကုသမႈဟာ တကယ့္ ေမဂ်ာေအာ္ပေရးရွင္း ျဖစ္တယ္။ သတိထားစရာ၊ အႏၲရာယ္ေတြလဲ ရွိပါတယ္။ ေမ့ေဆးတိုင္းမွာျဖစ္တတ္တာမ်ိဳးနဲ႔ ခြဲစိတ္မႈကေနျဖစ္တာမ်ိဳးေတြရွိတယ္။
• ခြဲစိတ္ျပီးလို႔ ေဆးအဆန္းေတြေသာက္ရတာမို႔ ဆက္ျဖစ္တာမ်ိဳးေတြလဲရွိမယ္။ ေဆးဆိုတာထဲမွာ အျမဲ ေသာက္ေနရေတာ့မဲ့ Immunosuppressive therapy ခုခံအားက်ေစေအာင္ တမင္တကာလုပ္ေပးေနမဲ့ေဆး ေၾကာင့္လဲ ေရာဂါပိုးေတြဝင္လာရင္ ေရာဂါရေစမယ္။ ကင္ဆာလဲ ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကင္ဆာျဖစ္လာမွာကို စစ္ေဆးေနရမယ္။ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳနဲ႔ (ကိုလက္စေထာ) မ်ားတာေတြကိုလဲ စစ္ေဆးေနရမယ္။
• လူ႔အသဲ Liver ဟာ သဘာဝအတိုင္း ဆံုးရွံဳးသြားရင္ ျပန္အစားထိုးႏိုင္တဲ့ တခုတည္းေသာ အတြင္းအဂၤါျဖစ္တယ္။ အသဲတခုလံုးရဲ႕ ၂၅%အထိ Regeneration အသစ္ျပန္ျဖစ္လာႏိုင္စြမ္းရွိတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ႏို္င္စြမ္းဟာ Compensatory growth ရင္းစားျပန္ရဘို႔ လုပ္ေဆာင္မႈသာျဖစ္ပါတယ္။ အသဲအစားထိုးဘို႔အတြက္ ထုတ္ယူလိုက္တဲ့ အသဲရ့ဲ အစိတ္အပိုင္း Lobe ကေတာ့ အဲလို အစိတ္အပိုင္းအသစ္ Regrow ျပန္မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ Original form အစိတ္အပိုင္းပံုစံ ျပန္မျဖစ္ပါ။ အစားျပန္ရႏိုင္တာကေတာ့ Restoration of liver function အသဲရ့ဲ အလုပ္ေတြသာျဖစ္ပါတယ္။
• အသဲအစားထိုးလို႔ အက်ိဳးရရွိသူအေရအတြက္ဟာ ခုေနာက္ပိုင္းႏွစ္ေတြမွာ မ်ားသထက္ မ်ားလာေနပါတယ္။

ေရရွည္ဆိုတာထက္ ေရတိုကိုသာ ပိုသတိထားရတယ္။ ခြဲစိတ္ကုသမႈတိုင္းမွာရွိႏိုင္တဲ့ သတိထားစရာေတြကေတာ့ ေသခ်ာေပါက္ ထည့္စဥ္းစားရပါတယ္။ အသဲလွဴသူ
ေဆးရံုေတြရဲ႕ ကိန္းဂဏန္းေတြမတူပါ။ ဥပမာ American College of Surgeons
- 62% ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္တာမရွိ၊
- 21% ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္တာ ၁ ခု၊
- 17% ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္တာ ၁ ခုမကရွိ၊

ေနာက္ဆက္တြဲ
- 27% သာမန္၊
- 26% အသင့္အတင့္ဆိုး၊
- 2% ဆိုး၊
- 0.8% ေသဆံုး။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၂၉-၇-၂ဝ၁၃