Friday, September 13, 2013

Lymphatic filariasis ဆင္ေျခေထာက္ (အဆက္)

Facebook 2 hours ago, 13-9-2013
ဆရာရွင့္ ယခုတိုက္ေကြ်းေနေသာ ဆင္ေျခေထာက္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးကို ႏို႔တိုက္မိခင္ေတြ ေသာက္လို႔ ရပါသလားရွင့္။ ကြ်န္မသားေလးက တစ္ႏွစ္ငါးလရွိပါျပီရွင့္။ ညဘက္မွာ ႏို႔တိုက္ေနရဆဲမို႔ ေမးတာပါရွင့္။

Lymphatic filariasis (WHO Updated March 2013)
ဆင္ေျခေထာက္ေရာဂါဟာ ႏိုင္ငံေပါင္း ၇၃ ႏိုင္ငံမွာ ၁႕၄ ဘီလ်န္ဒီေရာဂါရွိေနတယ္။ သန္း ၁၂ဝ မွာ ပိုးရွိေနျပီး၊ သန္း ၄ဝမွာ ေျခေထာက္ေတြ ၾကီးေနၾကတယ္။ ေယာက္်ား ၂၅ သန္းမွာ က်ားလိင္အဂၤပါ ေရာဂါေၾကာင့္ၾကီးေနၾကတယ္။ ၁၅ သန္းက ေျခေထာက္ပါ ၾကီးေနတယ္။ ကူးစက္မႈမျဖစ္ေအာင္ WHO ကေန ေဆး ၂ မ်ိဳးတြဲကို တၾကိမ္တည္းတိုက္ေၾကြးေပးေနတယ္။

Filariodidea အုပ္စုဝင္ Nematodes (Roundworms) သန္ေကာင္ကေန ျဖစ္ေစတယ္။ (၃) မ်ိဳးရွိတယ္။
1. Wuchereria bancrofti 90% of the cases
2. Brugia malayi
3. B. timori

Lymphatic system ေသြးျပန္ရည္စနစ္ကိုထိခိုက္ျပီး လမ္းေၾကာင္းပိတ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာင္တာ၊ ၾကီးတာေတြ ဆက္ျဖစ္တယ္။ Culex mosquito ျခင္အမ်ိဳးအစားကေန လူတေယာက္ဆီကေန ေနာက္တေယာက္ဆီကူးစက္ေစတယ္။

ရက္တိုနဲ႔ နာတာရွည္ ၂ မ်ိဳးျဖစ္တယ္။ အမ်ားစုမွာ ဘာမွမခံစားရဘူး။ ဒါေပမဲ့ ေသြးျပန္ရည္စနစ္နဲ႔ ေက်ာက္ကပ္၊ ခုခံအားစနစ္တို႔ကို ထိခိုက္ေနလိမ့္မယ္။ ျဖစ္ကာစမွာ တက္ေစ့ေတြေရာင္မယ္။ နာတာရွည္ျဖစ္မွ Lymphoedema ေရာင္တာေတြဆက္ျဖစ္တယ္။ ေျခေထာက္မွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ား ကပ္ပဲ့အိပ္၊ အမ်ိဳးသမီးရင္သား၊ မိန္းမအဂၤါေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Mass drug administration (MDA) လူအမ်ားစုကိုေဆးေပးနည္းနဲ႔ ကာကြယ္ေရးလုပ္ပါတယ္။
• Albendazole (400 mg) + Diethylcarbamazine citrate (DEC) (6 mg/kg) တျခားေဒသေတြမွာ ေပးတယ္။
• Albendazole (400 mg) + Ivermectin (150-200 mcg/kg) ေဆးအတြဲကို Onchocerciasis (River blindness) ေရာဂါ ထူေျပာရာေဒသေတြမွာ ေပးတယ္။

Mosquito control ျခင္ႏွိမ္နင္းေရးလဲလုပ္ရမယ္။ MDA နည္းဗ်ဴဟာကို ၄-၆ ႏွစ္ၾကာလုပ္မယ္။

Albendazole ရဲ႕ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ -
ကိုယ္ပူ၊ အေရျပားနီ-ယား၊ လည္ေခ်ာင္းနာ၊ အားယုတ္၊ ဗိုက္ေအာင့္၊ ဝမ္းပ်က္၊ ေခါင္းမူး၊ ေခါင္းကိုက္၊ ပ်ိဳ႕၊ အန္၊ ဆံပင္ပါး၊
Albendazole ရဲ႕ ေဆးပညာရွင္ေတြသာ သိဘို႔လိုတဲ့ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ -
ဆံပင္ကြ်တ္၊ ထိပ္ေျပာင္ (ေဆးျဖတ္ရင္ ျပန္ေကာင္းႏိုင္)၊ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္၊ အသဲအလုပ္ပ်က္၊ အသဲအလုပ္မႏိုင္၊ ေသြးစစ္ရင္ ပံုမွန္မဟုတ္၊ မ်က္စိျမင္လႊာထိခိုက္။
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနစဥ္မွာ သတိနဲ႔ေပးရမယ္။ အထဲကကေလးကိုထိုခိုက္ေစႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ဝန္တားေဆး ေသာက္ေနခ်ိန္မွာ တားနည္းကို အားနည္းေစလို႔ တားနည္း ၂ မ်ိဳးတြဲ ဥပမာ (ကြန္ဒြမ္) + တားေဆးတြဲသံုးသင့္တယ္။ Albendazole ေဆးျဖတ္ျပီးေနာက္ အဲလိုတလသံုးပါ။ ကေလးႏို႔တိုက္ေနခ်ိန္မွာ ေဆးက ႏို႔ရည္ထဲေရာက္-မေရာက္ဆိုတာ ေျပာဘို႔ မေသခ်ာပါ။

Diethylcarbamazine ရဲ႕ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ -
ယား၊ မ်က္ႏွာ (မ်က္လံုး) ေရာင္၊ ကိုယ္ပူ၊ ညေနခင္းမ်က္စိၾကည့္မေကာင္း၊ ေခါင္းကိုက္၊ အဆစ္နာ၊ ေမာပန္း၊ ေခါင္းမူး၊ ပ်ိဳ႕-အန္။ တကယ္လို႔ မ်က္စိၾကည့္မေကာင္းတာ၊ ည-ညေနပိုင္းေကာင္းေကာင္းမျမင္ရတာနဲ႔ လိႈင္ေခါင္းထဲကေန ၾကည့္ရသလို ျမင္လာရတာရွိရင္ ဆရာဝန္ျပပါ။ ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ႏို႔တိုက္မိခင္ေတြအတြက္ ထူးျခားျပီးေဖၚျပထားတာ မရွိပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁၃-၉-၂ဝ၁၃

ျပည္ေျပးတေယာက္ ဟိုေရာက္ သည္ေရာက္

၁။ ၁၉၉၃ ဗုဒၶဂါယာ ျမန္မာဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္းမွာ ဆံသခဲ့ဖူးတယ္။ ၂။ ဝါရွင္တန္၊ ဒီစီ၊ ကက္ပီေတာ္ ကိုေရာက္ခဲ့စဥ္က ကက္ပီေတာ္ ေတာင္ကုန္းမွာရွျိ...