Sunday, November 3, 2013

Adrenaline နဲ႔ Hydrocortisone

Adrenaline ဆိုတာ လူ႔ကိုယ္ထဲက လိုရင္ လိုသလို ထုတ္ေပးေနတဲ့ လူေတြ စသိခဲ့တဲ့ “ေဟာ္မုန္း” တခု ျဖစ္တယ္။ တိရစၧာန္ေတြမွာလဲ ရွိပါတယ္။ သူထြက္လာရင္ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ျမန္လာတယ္။ ထိန္႔လန္႔စရာ၊ မထင္မွတ္တာ၊ အႏၲရာယ္တခုခု က်ေရာက္ရင္ အလိုလို ထြက္လာတာမို႔ ေဆးပညာ ဗဟုသုတ ရွိသူေတြက “လန္႔လိုက္တာကြာ မင္းေၾကာင့္ (အျဒီနလင္) ၂ စက္ေလာက္ ထြက္သြားတယ္” လို႔ ေျပာတတ္ၾကတယ္။ ဘိုလိုေတာ့ fight or flight လို႔ ေျပာတယ္။

ေက်ာက္ကပ္ရဲ႕အထက္မွာ ဆက္-ကပ္ေနတဲ့ ၃ လကၼေလာက္အရြယ္ Adrenal glands ဂလင္းေတြကေန Adrenaline ၈ဝ% နဲ႔ Noradrenaline ၂ဝ% ထုတ္ေပးတယ္။ Epinephrine လို႔လဲ ေခၚေသးတယ္။ (ဆင္ပသက္တစ္) အာရံုေၾကာ စနစ္ရဲ႕ တံု႔ျပန္မႈ ျဖစ္ပါတယ္။ အာရံုေၾကာ (ထရန္စမစ္တာ) လဲ ျဖစ္ေသးတယ္။ ေလျပြန္က ၾကြက္သား-အႏုစားေတြကို က်ယ္ေစျပီး၊ ေသြးလႊတ္ေၾကာ ေသးေသးေလးေတြကိုေတာ့ က်ံဳ႕ေစတယ္။

Cardiac arrest ေခၚတဲ့ ႏွလံုးရပ္သြားတာ၊ Cardiac dysrhythmia ႏွလံုးခုန္ မမွန္တာ၊ Cardiac output ႏွလံုးေသြး ထုတ္ႏိုင္စြမ္း ေလွ်ာ့နည္းတာ မ်ိဳးအတြက္ ေဆးျဖစ္တယ္။ (အလာဂ်ီ) အျပင္းအထံျဖစ္တာေၾကာင့္ Anaphylactic Shock (ေရွာ့ခ္) ျဖစ္ရင္ Adrenaline ထိုးေဆးနဲ႔ အေရးေပၚ ကုေပးရတယ္။ Asthma ပန္းနာ ရုတ္တရက္ ၾကပ္ရင္ ဒီေဆး ထိုးရတယ္။ ထံုေဆး Bupivacaine, Lidocaine ထိုးရာမွာ ဒီေဆးနဲ႔ ေရာရင္ ေသြးထြက္ နဲေစမယ္။ ေဆးအရွိန္လဲ ၾကာေစတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ တမ်ိဳးေၾကာင့္ Croup လို႔ေခၚတဲ့ Laryngotracheobronchitis လည္ေခ်ာင္းက ေလျပြန္ ရုတ္တရက္က်ဥ္းျပီး (ကန္ေတာ့ပါရဲ႕) Barking cough (ေခြး) ေဟာင္သလို ေခ်ာင္းဆိုးတဲ့ေရာဂါအတြက္လဲ (စတီရြိဳက္) ေဆးနဲ႔အတူ ဒီေဆး ေပးရတယ္။

သတိထားရတာက သူ႔ေၾကာင့္ Palpitation ရင္တံု၊ Tachycardia ႏွလံုးခုန္ျမန္၊ Tremor လက္တံု၊ Hypertension ေသြးဖိအားတက္၊ Anxiety စိုးရိမ္မႈျဖစ္၊ ေခါင္းကိုက္၊ Pulmonary edema ရုတ္တရက္ အဆုပ္ေရာင္တာေတြ ျဖစ္ေစတယ္။

“Hydrocortisone ဟိုက္ဒရိုေကာ္တီဇံုး” ဆိုတာ (စတီရြိဳက္) ေဆးျဖစ္တယ္။ သိပ္အစြမ္းထက္ျပီး သိပ္သတိထား သံုးရတာမ်ိဳး။ ခက္တာက ေဆးလက္မွတ္ မပါဘဲ ဝယ္လို႔ရတယ္။ အေရျပားမွာ ယားယံတာ၊ ႏွင္းကူနာ၊ အေကာင္ ကိုက္တာ၊ တခုခုနဲ႔ မတည့္တာ၊ စအိုယားတာ၊ ေခါင္းယားတာ၊ စတာေတြအတြက္ 0.5% or 1% Hydrocortisone ေဆးေတြ ဝယ္လို႔ လြယ္တယ္။ တေန႔ ၁-၄ ၾကိမ္သံုးရတယ္။

Ointment လိမ္းေဆးညွစ္ဘူး၊ Cream ခရင္မ္၊ Lotion လိမ္းေဆးရည္၊ Liquid အရည္၊ Gel ဂ်ဲလ္၊ Spray စပေရး၊ Foam အျမွဳပ္၊ Suppositories စအိုထဲထည့္ေဆး၊ Paste ပါးစပ္ထဲထည့္ေဆး၊ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ လာတယ္။ ေဆးနာမယ္ေတြကလဲ အမ်ိဳးမ်ိဳး။ ဒီေဆးကို ဆရာဝန္ မညႊန္ဘဲ မသံုးသင့္ဘူး။ ေဆးကို မွ်ဥ္းျဖတ္ရတယ္။

Colitis ဆိုတဲ့ အူမၾကီးေရာင္တာအတြက္ ညတိုင္း ျဖစ္ျဖစ္ တေန႔ ၂ ခါျဖစ္ျဖစ္ ၂-၃ ပါတ္ၾကာ ေပးရတယ္။ Proctitis ဆိုတဲ့ စအို-အစာေဟာင္းအိမ္ ေရာင္တာအတြက္ တေန႔ ၁-၂ ၾကိမ္၊ ၂-၃ ပါတ္ ေပးတယ္။ Hemorrhoids လိပ္ေခါင္းအတြက္ တေန႔ ၁-၂ ၾကိမ္၊ ၂-၇ ရက္ေပးတယ္။

ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး Side effects ေတြ တေလွၾကီးရွိတယ္။ အေရျပား ေျခာက္-ကြဲတယ္၊ ဝက္ျခံထြက္၊ ယားယံ၊ ပူေလာင္၊ အေရျပား အေရာင္ေျပာင္း၊ အစာမေက်၊ အန္၊ ေခါင္းမူး၊ အိပ္ေရးပ်က္၊ စိတ္က်၊ အေမႊးေပါက္တာပိုမ်ား၊ ခိုက္မိရင္ ေသြးျခည္ဥပိုျဖစ္၊ ရာသီ ထိန္ႏိုင္တယ္။ ပိုဆိုးတာေတြကေတာ့ အေရျပားအနီကြက္၊ အသက္ရွဴခက္၊ ရင္က်ပ္၊ အေရျပား အနာျဖစ္၊ ေသြးယိုတာေတြ။

Fungal infection မိႈေရာဂါ ရွိေနတံုး ဒီေဆး မသံုးရပါ။ ေက်ာက္ကပ္၊ အူ၊ ႏွလံုးေရာဂါရွိေနသူ၊ ဆီးခ်ိဳ၊ လည္ပင္းၾကီး၊ ေသြးတိုး၊ ေရယံု၊ တီဘီေရာဂါရွိေနသူေတြ ဒီေဆးသံုဘို႔ အထူးသတိထားရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္နဲ႔ ကေလးႏို႔တိုက္ခ်ိန္လဲ သတိျပဳပါ။ ဒီေဆးေသာက္ေနတံုး အရက္ေသာက္ ေလွ်ာ့ရမယ္။ ေဆးေပးထားသူေတြကို ဆားေလွ်ာ့စားဘို႔၊ ပရိုတင္း နဲ႔ ပိုတက္စီယမ္ မ်ားမ်ားစားဘို႔ ဆရာဝန္က ညႊန္ၾကားမယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁၁-၁ဝ-၂ဝ၁ဝ

Gastric တင္ျပအပ္ပါသည္

မဂၤလာပါဆရာ အစာအိမ္အေၾကာင္းေလး တင္ျပေပးပါလားဆရာ ေလးစားစြာျဖင့္ ျဖစ္တဲ့သူ အသက္-က်ား-မ မသိ။ တင္ျပပါဆိုတာ အထက္အရာရွိကို အစီရင္ခံတာမွာသာ သံုး...