က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Saturday, March 15, 2014

MDR-TB ေဆးယဥ္တဲ့ တီဘီ

Multi-drug-resistant tuberculosis ဆိုတာ တီဘီအတြက္အမ်ားဆံုး (အေကာင္းဆံုး) သံုးေနတဲ့ ေဆး ၂ မ်ိဳးျဖစ္ၾကတဲ့ Isoniazid (INH) နဲ႔ Rifampicin (RMP) ေတြနဲ႔ကုလို႔မရတဲ့ တီဘီ ေရာဂါကုိုဆိုလိုပါတယ္။

ဘာလိုကေနျဖစ္ေစသလဲ -
• လူနာကသက္သာလာျပီ ေဆးမလိုေလာက္ဘူးထင္ျပီး ေဆးရပ္လိုက္လို႔၊
• ေဆးလံုေလာက္ေအာင္မရႏိုင္တာေၾကာင့္ ေဆးရပ္လိုက္လို႔၊
• ေဆးေသာက္ဘို႔ ေမ့သြားလို႔၊
• ေဆးဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာေပးရမယ္ဆိုတာ သတ္မွတ္ခဲ့တာက ကာလတိုသြားလို႔။

ေပးရမဲ့ေဆးေတြကို ဒုတိယတန္းစာလို႔သတ္မွတ္ထားတယ္။ ေစ်းလဲၾကီးတယ္။ မကုႏိုင္လို႔ေနရင္ ကူးစက္ျပန္႔ႏွံ႔ျပီး တျခား လူေတြပါ ဒုကၡေရာက္ၾကရတယ္။ ၂ဝ၁၃ မွာရထားတဲ့စာရင္းေတြအရ ၃႕၇% တိုးလာတယ္။ ၂ဝ၁၁ တံုးက WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရ လူနာေပါင္း ဝ႕၅ သန္း ရွိႏိုင္တယ္။ ဒုတိယတန္းစားေဆးေတြက ဆက္ျပီး ေဆးယဥ္တာလဲရွိတယ္။ XDR-TB လို႔သတ္မွတ္လိုက္တယ္။

Extensively drug resistant TB (XDR TB) ဆိုတာ Isoniazid နဲ႔ Rifampin သာမက Fluoroquinolone နဲ႔ Amikacin, Kanamycin, Capreomycin ထိုးေဆး ၃ မ်ိဳးထဲက တမ်ိဳးကိုေဆးယဥ္ေနတာကိုသတ္မွတ္တယ္။ DOTS-Plus ဆိုတာ DOTS ရက္တို တီဘီေဆးကို အထူးျပဳျပင္ထားတာျဖစ္တယ္။ တီဘီေဆးေတြနဲ႔ ေဆးယဥ္-မယဥ္ စမ္းသပ္မႈလုပ္ရတယ္။ INH နဲ႔ RMP ေတြကို ေဆးယဥ္တာသိလာရရင္ ဒုတိယတန္းေဆးေတြထဲကေန (၅) မ်ိဳးကို ေရြးေပးမယ္။ ေဆးသံုးသင့္မႈေရြးသင့္တာကို အစီအစဥ္အတိုင္းက ဒီလိုျဖစ္တယ္။
1. Aminoglycoside (Amikacin, Kanamycin) သို႔မဟုတ္ Polypeptide (Capreomycin)
2. Pyrazinamide
3. Ethambutol
4. Fluoroquinolone = Moxifloxacin (Ciprofloxacin ကိုမသံုးပါ)
5. Rifabutin
6. Cycloserine
7. Thioamide = Prothionamide or Ethionamide
8. PAS
9. Macrolide = Clarithromycin
10. Linezolid
11. INH (High-dose)
12. Interferon-γ
13. Thioridazine
14. Ampicillin

ေနာက္ေဆးေတြထိေရာက္မႈသိရေအာင္ Sputum cultures သလိပ္စစ္ေနရမယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ တလတၾကိမ္။ ေဆးေတြကို အနည္းဆံုး (၁၈) လၾကာေပးတယ္။ အတိအက်ဆိုရင္ သလိပ္မွာပိုးမေတြတာ ၉ လ ရွိတဲ့အထိေပးရတယ္။ တခ်ိဳ႕က ၂ ႏွစ္ အထိၾကာႏိုင္တယ္။ ေဆးရံုမွာကုသတာဆိုရင္ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ သီးျခားေနေစသင့္တယ္။ HIV ပိုးရွိေနသူေတြနဲ႔ တျခားစီ ျဖစ္ရပါမယ္။

Supplements ေဆးအပိုေဆာင္းေပးဘို႔လိုတာေတြလဲရွိတယ္။
• Arginine
• vitamin D
• Dzherelo
• V5 Immunitor
တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ဒီေဆးမ်ိဳးေတြကိုသံုးတာလဲရွိတယ္။
• Imipenem
• Co-amoxiclav
• Clofazimine
• Prochlorperazine
• Metronidazole
• Bedaquiline
သုေတသနလုပ္ဆဲေဆးေတြလဲရွိတယ္။
• PA-824
• Delamanid

သိပ္ဆိုးေနသူေတြကို ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့အဆုပ္ေနရာကို ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္တာလုပ္ေပးမယ္။

မျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လိုကာကြယ္မလဲ ေစာေစာသိ၊ ေစာေစာေဆးကုသမႈခံယူပါ။ ေဆးပါတ္လည္ေအာင္ ကုသပါ။ HIV/AIDS ရွိေနသူေတြက ပိုသတိထားရမယ္။ မိသားစုဝင္ေတြ၊ အတူေနသူကို ေဆးစစ္ရမယ္။ ေဆးသုေတသနေတြ ဆက္လုပ္ဘို႔လိုတယ္။ ဆင္းရဲသူေတြမွာသာ အဲတာျဖစ္ႏိုင္တာမဟုတ္ပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁၇-၁၁-၂ဝ၁၃

Kyaw Thura Aung ေက်းဇူးပါဆရာ။ က်ေနာ္က PSI ( population service international ) နဲ႔လက္တြဲၿပီးလုပ္ေနတဲ့ General practioner တစ္ေယာက္ပါဆရာ TB project ေတြမွာလဲ ကိုယ္တိုင္ပါ၀င္ေဆးေပးေနရတဲ့ဆရာ၀န္တစ္ေယာက္ပါဆရာ ၿပီးခဲ့တဲ့ ရက္၂၀ေလာက္က meeting တစ္ခုမွာ NTP (National TBcontrol Programme)မွာ MDR TB နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး massages ေတြေတာ္ေတာ္ေလးသိခဲ့ရပါတယ္ဆရာ က်န္းမာေရး၀န္ႀကီး႒ာနအေနနဲ႔ MDR TB case ေတြကိုအျပင္ေဆးခန္းေတြမွာ ကုသခြင့္လံုး၀ခြင့္ျပဳမထားပါဘူးဆရာ။

ဒါကလဲ XDR TB case ေတြမ်ားလာမွာကို စိုးရိမ္တဲ့အတြက္ျဖစ္တယ္လို႔ဆိုပါတယ္ MDR TB treatment အတြက္ကုသခ်ိန္၂ႏွစ္ဆိုတာလဲဟုတ္ပါတယ္ဆရာ စုစုေပါင္း ကုန္က်ေငြ ၇ သိန္းေလာက္ထိ႐ွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခမဲ့ပါ။ အျပင္မွာ ကုခြင့္မေပးတာက MDR TB အတြက္သံုးတဲ့ ေဆးတစ္ခ်ိဳ႕က ေစ်းကြက္ထဲမွာလံုလံုေလာက္ေလာက္ မရႏိုင္လို႔ရယ္၊ ေနာက္ၿပီ Guidline အတိုင္းအတိအက် လုပ္ရတာမို႔ရယ္ပါ။ ၿပီးေတာ့ MDR TB ေတြကိုကုတဲ့အခါ တရား၀င္ေကာ္မတီဖြဲ႔ၿပီးမွ ကုရတယ္ေျပာပါတယ္။ Complication မ်ားတယ္ေျပာပါတယ္။ Liver, Renal, Electrolyte စတဲ့ laboratory monitoring ေတြတစ္ပတ္တစ္ခါ ၂ ရက္တစ္ခါဆိုသလို လုပ္ရပါတယ္။ Psycological problem ေတြလဲမ်ားၿပီး၊ Sucidal tendency လည္း အရမ္းကိုတက္လာတယ္ေျပာပါတယ္။

အေပၚက လူနာရဲ႕အသက္အေနအထားနဲ႔ဆိုရင္ complication ေတြ႐ွိဖို႔မ်ားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လဲ လူထုထဲမွာ သလိပ္ပိုး (+++) နဲ႔ MDRTB case တစ္ခုကို မကုဘဲထားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ အႏၲရာယ္မ်ားပါတယ္။ ေစာင့္ေနရတယ္ဆိုတာကေတာ့မျဖစ္သင့္ပါဘူး။ က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာနရဲ႕အားနည္းခ်က္ပါပဲ။ က်ေနာ္သိတာေလးျပန္ share တာပါဆရာ။